Siết chặt chỉ định thầu, minh bạch giá mua sắm thiết bị y tế

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự phiên thảo luận.

Quy định chặt chẽ điều kiện chỉ định thầu, mở rộng cạnh tranh thực chất

Góp ý về quy định chỉ định thầu tại khoản 6 Điều 19, ĐBQH Cao Thị Xuân (Thanh Hóa) cho rằng, việc sửa đổi Luật Đấu thầu cần hướng tới tăng quyền tự chủ, đơn giản hóa thủ tục nhưng phải bảo đảm cạnh tranh công bằng, minh bạch và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo đại biểu, điểm i khoản 6 Điều 19 quy định áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu khác thuộc dự toán mua sắm, dự án đầu tư công và dự án khác nhằm lựa chọn nhà thầu đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng, hiệu quả của gói thầu, dự án. Tuy nhiên, tiến độ, chất lượng và hiệu quả là mục tiêu chung của mọi gói thầu. Nếu sử dụng những yêu cầu này làm căn cứ chỉ định thầu mà không có tiêu chí cụ thể sẽ dễ dẫn đến cách hiểu và vận dụng khác nhau trong thực tiễn.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung các yêu cầu về năng lực nhà thầu, cơ sở xác định giá; đồng thời, xác định rõ giới hạn và trách nhiệm của người có thẩm quyền khi quyết định chỉ định thầu. Việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với cơ chế kiểm chứng, giám sát, vừa phòng ngừa lạm dụng, vừa tạo cơ sở pháp lý để cán bộ tự tin thực hiện nhiệm vụ, tránh tâm lý né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Đặc biệt, quan tâm đến cơ chế giám sát hoạt động đấu thầu tại khoản 2 Điều 55, đại biểu Cao Thị Xuân đề nghị bổ sung căn cứ cho phép chủ động giám sát khi phát hiện dấu hiệu vi phạm từ dữ liệu hoặc các nguồn thông tin hợp pháp, thay vì chỉ tiến hành giám sát theo vụ việc khi có yêu cầu của cấp có thẩm quyền. Đồng thời, cần xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm giám sát để tránh chồng chéo.

Đại biểu nhấn mạnh, giám sát không nên chỉ dừng lại ở khâu lựa chọn nhà thầu mà phải xuyên suốt quá trình thực hiện hợp đồng, từ điều chỉnh giá, tiến độ đến nghiệm thu, thanh toán và chất lượng hàng hóa, công trình. Việc đánh giá hiệu quả gói thầu cũng không thể chỉ căn cứ vào giá trúng thầu thấp mà cần tính toán đầy đủ chi phí vận hành, bảo trì, thay thế trong quá trình sử dụng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị cụ thể hóa phương pháp đánh giá tại điểm b khoản 1 Điều 29, công khai phương pháp tính trong hồ sơ mời thầu, bảo đảm lựa chọn nhà thầu trên cơ sở hiệu quả kinh tế tổng thể.

Cùng quan tâm đến các quy định về chỉ định thầu, ĐBQH Phạm Ngọc Lâm (Gia Lai) cho rằng, việc sửa đổi luật lần này cần khắc phục căn cơ những bất cập trong thực tiễn, bảo đảm tính ổn định, lâu dài, hạn chế tình trạng luật vừa ban hành đã tiếp tục phải sửa đổi.

Dẫn thông tin được trao đổi tại các cuộc họp mà đại biểu tham dự, đại biểu Phạm Ngọc Lâm cho biết, số lượng gói thầu thực hiện theo hình thức chỉ định thầu hiện chiếm khoảng 69 - 70%, trong khi đấu thầu rộng rãi chỉ chiếm khoảng 15%. Tuy nhiên, xét về giá trị, tổng giá trị các gói thầu đấu thầu rộng rãi cao gấp khoảng 5 lần so với chỉ định thầu, do phần lớn gói thầu chỉ định thầu có quy mô nhỏ, phục vụ mua sắm thường xuyên.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị tiếp tục nâng tỷ lệ đấu thầu rộng rãi cả về số lượng và giá trị. Chỉ định thầu cần giới hạn trong những trường hợp thực sự cần thiết, phù hợp với tính chất, quy mô gói thầu. Đối với các gói thầu xây lắp, mua sắm có giá trị lớn, cần ưu tiên đấu thầu rộng rãi nhằm bảo đảm cạnh tranh, minh bạch.

Đặc biệt, đại biểu kiến nghị luật hóa chặt chẽ điều kiện, phạm vi chỉ định thầu; tăng cường chế tài xử lý hành vi chia nhỏ gói thầu nhằm né tránh đấu thầu rộng rãi.

Để khuyến khích cạnh tranh, đại biểu Phạm Ngọc Lâm đề nghị tiếp tục đơn giản hóa trình tự, thủ tục đấu thầu, giảm các bước phê duyệt trung gian, mở rộng đấu thầu qua mạng; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.

Cùng với đó, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cần được nâng cấp thành công cụ công khai, chia sẻ dữ liệu toàn diện. Không chỉ các gói thầu đấu thầu rộng rãi mà cả gói thầu chỉ định thầu, chỉ định thầu theo quy trình rút gọn cũng cần công khai hồ sơ yêu cầu, kết quả lựa chọn nhà thầu, biên bản nghiệm thu và các thông tin cần thiết khác.

Theo đại biểu, việc số hóa và công khai đầy đủ dữ liệu sẽ tạo điều kiện cho cơ quan chức năng, tổ chức và người dân tham gia giám sát, kịp thời phát hiện bất thường, qua đó nâng cao hiệu quả phòng ngừa tiêu cực trong hoạt động đấu thầu.

Minh bạch giá mua sắm thiết bị y tế, bảo đảm nguồn cung cho người bệnh

Góp ý về các quy định đấu thầu trong lĩnh vực y tế, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) đề nghị hoàn thiện cơ chế đàm phán giá thuốc, thiết bị y tế và vật tư xét nghiệm, bảo đảm vừa tháo gỡ khó khăn cho cơ sở khám, chữa bệnh, vừa ngăn ngừa nguy cơ nâng giá, hạn chế cạnh tranh.

Theo đại biểu, đối với những loại thuốc, thiết bị y tế chỉ có một hoặc hai hãng sản xuất, việc áp dụng hình thức đàm phán giá là phù hợp. Tuy nhiên, những nguyên tắc cơ bản về đàm phán giá cần được quy định ngay trong Luật, thay vì giao toàn bộ cho văn bản dưới luật.

Đại biểu đề nghị xác định rõ các căn cứ tham chiếu giá, gồm giá trúng thầu trong nước trước đó, giá kê khai, giá nhập khẩu và giá tại các quốc gia có điều kiện tương đồng. Đồng thời, quy định trách nhiệm cung cấp thông tin của nhà cung cấp, công khai kết quả đàm phán ở mức độ phù hợp và áp dụng thống nhất kết quả trên phạm vi toàn quốc.

Liên quan đến quy định cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu theo nhóm, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cảnh báo nguy cơ hạn chế cạnh tranh, nhất là trong lĩnh vực thuốc, thiết bị y tế. Đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm nhóm nhãn hiệu, chỉ cho phép áp dụng khi yêu cầu kỹ thuật không thể mô tả bằng tiêu chuẩn và phải công khai lý do. Riêng đối với thuốc, không áp dụng quy định nêu nhãn hiệu theo nhóm do đã có hệ thống tiêu chuẩn riêng.

Một nội dung khác được đại biểu đặc biệt quan tâm là bảo đảm nguồn cung thuốc, thiết bị y tế khi mua sắm tập trung bị gián đoạn. Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của đơn vị mua sắm tập trung; đồng thời, cho phép cơ sở y tế chủ động mua sắm bổ sung theo thủ tục rút gọn khi nhà thầu không thực hiện được nghĩa vụ cung ứng, gắn với công khai, minh bạch và hậu kiểm.

Theo đại biểu, cần tạo hành lang pháp lý để các bệnh viện có thể kịp thời mua sắm thuốc, vật tư xét nghiệm, không để người bệnh chịu ảnh hưởng do vướng mắc trong thủ tục đấu thầu.

Cùng quan tâm đến lĩnh vực này, ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đề xuất chỉ áp dụng đàm phán giá đối với thiết bị y tế có từ một đến hai chủng loại hoặc thuộc danh mục công nghệ cao; đồng thời quy định giá đàm phán không vượt giá trúng thầu thấp nhất của cùng chủng loại trong 12 tháng gần nhất.

Kết quả đàm phán giá cần được công khai. Trường hợp đặc biệt phải bảo mật cần nêu rõ lý do và có trách nhiệm giải trình với cơ quan quản lý nhà nước.

Đối với hình thức đặt máy, đại biểu đề nghị bóc tách giá thiết bị và các loại hóa chất, vật tư đi kèm, không để phát sinh tình trạng độc quyền cung cấp hóa chất sau khi ký hợp đồng.

Đáng chú ý, đại biểu kiến nghị Quỹ Bảo hiểm y tế chỉ thanh toán không vượt giá trúng thầu của cơ sở công lập cùng hạng. Đối với các gói mua sắm thiết bị y tế quy mô lớn, nhà thầu phải kê khai chuỗi cung ứng, quan hệ liên kết, giá nhập khẩu và giải trình phần chênh lệch qua từng khâu trung gian.

Cùng với đó, báo giá được sử dụng để xác định giá gói thầu phải kèm theo cam kết về tính độc lập. Điều 18 của dự thảo luật cần quy định bắt buộc kết nối dữ liệu hải quan, thuế và mã định danh thiết bị y tế với Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để tự động phát hiện, cảnh báo những dấu hiệu bất thường.

Đại biểu cũng đề nghị tăng cường lưu vết trách nhiệm của các cá nhân tham gia quá trình đề xuất, xác định giá, thẩm định, phê duyệt và nghiệm thu thiết bị y tế.