Rõ thứ tự ưu tiên, gắn với nguồn lực, lộ trình thực hiện, tạo chuyển biến rõ nét ngay từ đầu giai đoạn 2026 - 2030

Đòi hỏi giải pháp căn cơ, đồng bộ và quyết liệt hơn

Về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) và ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2025, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, từ các đánh giá bổ sung cho thấy, KT-XH Việt Nam năm 2025 phục hồi, tăng tốc rõ nét. Một số chỉ tiêu vượt mức đã báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp thứ Mười: GDP đạt 8,02% (vượt mức ước 8%), hoàn thành và vượt 15/15 chỉ tiêu, khẳng định nỗ lực của toàn hệ thống và hiệu quả điều hành quyết liệt, linh hoạt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, đặc biệt trong những tháng cuối năm, củng cố vào kết quả chung của giai đoạn 2021 - 2025.

Nhưng, Ủy ban cũng nhận thấy các hạn chế, khó khăn của năm 2025 qua đánh giá bổ sung đã bộc lộ rõ hơn một số vấn đề cần lưu ý, nhất là tính đồng bộ và hiệu quả của việc thể chế hóa, tổ chức thực thi chính sách, pháp luật chưa cao.

Bên cạnh đó, áp lực điều hành kinh tế vĩ mô gia tăng trong bối cảnh thế giới biến động; chất lượng tăng trưởng chưa bền vững, còn phụ thuộc lớn vào vốn, lao động và khu vực FDI; mức độ tự chủ của nền kinh tế còn hạn chế, năng lực nội tại, công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp trong nước còn yếu. Năng lực bộ máy hành chính nhà nước có lúc, có nơi còn hạn chế. Các vấn đề xã hội, nhân lực, môi trường và già hóa dân số gia tăng sức ép. Những hạn chế này không chỉ trong ngắn hạn mà mang tính cơ cấu, tích tụ qua nhiều năm, đòi hỏi giải pháp căn cơ, đồng bộ và quyết liệt hơn.

Về kết quả thực hiện dự toán NSNN năm 2025, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với báo cáo của Chính phủ. Đồng thời, lưu ý, kết quả thu NSNN tăng cao so với dự toán thể hiện sự chỉ đạo đúng đắn của Đảng, quyết tâm của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội, sự cố gắng của cả hệ thống chính trị; các chính sách hỗ trợ sản xuất, kinh doanh đã phát huy hiệu quả tích cực, góp phần quan trọng trong phục hồi và phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, công tác dự báo kết quả thu NSNN năm 2025 phục vụ việc lập dự toán NSNN năm 2026 cũng như nhiều năm gần đây chưa sát thực tiễn, có sự chênh lệch khá lớn giữa số đã báo cáo Quốc hội tại Kỳ họp thứ Mười, cần khắc phục để nâng cao chất lượng xây dựng dự toán.

Bên cạnh đó, mặc dù công tác quản lý thuế đã được tăng cường, song tổng nợ thuế nội địa đến ngày 31/12/2025 còn ở mức cao, cho thấy cần tiếp tục tăng cường công tác quản lý thu và thu hồi nợ thuế.

Tỷ lệ giải ngân đạt 98% kế hoạch là kết quả tích cực, tuy nhiên, phần giải ngân tốt chủ yếu là vốn ngân sách địa phương (bao gồm giải ngân kế hoạch địa phương giao tăng thêm) đạt 117,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; vốn ngân sách trung ương chỉ đạt 76,1% kế hoạch, là khá thấp so với yêu cầu. Mức độ giải ngân không đồng đều, vẫn còn nhiều cơ quan trung ương và địa phương tỷ lệ giải ngân thấp. Giải ngân vốn ngoài nước tiếp tục đạt thấp, chỉ bằng 44,5% kế hoạch, tình trạng này đã kéo dài nhiều năm, chậm được khắc phục, đề nghị báo cáo rõ nguyên nhân và có giải pháp tháo gỡ phù hợp.

Chuyển từ “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, phản ứng chính sách kịp thời

Đánh giá về tình hình những tháng đầu năm 2026, Chủ nhiệm Uỷ ban Phan Văn Mãi cho rằng, mức độ bất định của kinh tế toàn cầu tăng nhanh, mang tính hệ thống; xung đột tại khu vực Trung Đông làm gia tăng rủi ro an ninh năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng, gây áp lực lên lạm phát, tỷ giá, lãi suất và ổn định tài chính toàn cầu. Chính sách thương mại, thuế quan của các nền kinh tế lớn, nhất là Hoa Kỳ, diễn biến khó lường, tiềm ẩn rủi ro đối với xuất khẩu.

Với độ mở lớn, Việt Nam chịu tác động trực tiếp, đặc biệt qua giá năng lượng, đồng thời bị ảnh hưởng gián tiếp đến xuất khẩu, dòng vốn đầu tư và tâm lý thị trường, cần được đặc biệt lưu ý trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra ngay từ đầu năm.

Trong nước, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định nhưng dư địa chính sách còn hạn chế, trong khi rủi ro bên ngoài gia tăng, đòi hỏi điều hành phải chuyển từ “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách kịp thời, hiệu quả.

Do vậy, bên cạnh các nhiệm vụ, giải pháp đã nêu tại Nghị quyết số 244/2025/QH15 của Quốc hội, Ủy ban đề nghị cần tập trung: theo dõi sát thị trường năng lượng và chính sách thuế, thương mại quốc tế; kịp thời đánh giá tác động, xây dựng kịch bản điều hành phù hợp, nâng cao năng lực dự báo và phản ứng chính sách; đẩy mạnh rà soát, hoàn thiện thể chế pháp luật và cải cách thủ tục hành chính theo hướng thực chất, hiệu quả; xây dựng, triển khai chương trình phát triển doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài; cải cách quy trình đầu tư, cả đầu tư công và đầu tư tư nhân, theo hướng rút ngắn thời gian, tăng tính đồng bộ, tránh dàn trải, kém hiệu quả.

Bên cạnh đó, thời gian gần đây, nhiều ý kiến phản ánh tội phạm trên không gian mạng, nhất là lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tiếp tục gia tăng, diễn biến tinh vi; tình trạng thực phẩm giả, kém chất lượng và bất cập trong quản lý khám, chữa bệnh tư nhân gây bức xúc, ảnh hưởng đến sức khỏe và niềm tin xã hội. Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi đề nghị có giải pháp đồng bộ, xử lý tận gốc các yếu tố phát sinh, bảo đảm kỷ cương pháp luật và an toàn xã hội; đồng thời đề nghị quan tâm hơn đến vấn đề an toàn thực phẩm, an toàn giao thông và ô nhiễm môi trường.

Làm rõ dư địa, giới hạn của chính sách tài khóa, tiền tệ

Về tình hình, kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển KT-XH 5 năm 2021 - 2025, dự kiến Kế hoạch phát triển KT-XH 5 năm 2026 - 2030, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý, khó khăn, thách thức trong năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn, gay gắt hơn giai đoạn trước, điều này đòi hỏi việc xây dựng và triển khai Kế hoạch phát triển KT-XH 5 năm 2026 - 2030 phải được đặt trong bối cảnh mới, với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, tính tự chủ và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

“Đây là giai đoạn cần tư duy phát triển mới, quyết tâm chính trị cao và sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các cấp, các ngành để tạo đột phá trong phát triển KT-XH, qua đó củng cố nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo”.

Nhấn mạnh đòi hỏi thực tế trên, Chủ nhiệm Uỷ ban Phan Văn Mãi cho rằng, việc xây dựng và tổ chức thực hiện Kế hoạch KT-XH giai đoạn 2026 - 2030 cần bám sát và cụ thể hóa đầy đủ các định hướng tại Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, các nghị quyết đột phá của Bộ Chính trị; đồng thời kiên định nguyên tắc tăng trưởng thực chất, giữ vững ổn định vĩ mô, sử dụng hiệu quả nguồn lực và gắn tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội; bảo đảm có trọng tâm, trọng điểm, rõ thứ tự ưu tiên, gắn với nguồn lực, lộ trình thực hiện, tạo chuyển biến rõ nét ngay từ đầu giai đoạn 2026 - 2030.

Trong đó lưu ý, hoàn thiện thể chế phải thực sự là đột phá chiến lược, không chỉ dừng ở sửa đổi văn bản mà cần nâng cao chất lượng, tính đồng bộ và hiệu lực thực thi của hệ thống pháp luật. Cần rà soát tổng thể, xử lý triệt để tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu nhất quán giữa các luật và văn bản dưới luật; đồng thời gắn chặt công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành, lấy kết quả thực thi làm thước đo chất lượng thể chế. Nhiều ý kiến đề nghị hoàn thiện Chiến lược pháp luật Việt Nam, hướng tới nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường kinh doanh, với cách tiếp cận rà soát theo lĩnh vực, bảo đảm tính đồng bộ, thay vì chạy theo số lượng văn bản cần ban hành hoặc sửa đổi.

Việc đồng thời theo đuổi tăng trưởng cao và giữ vững ổn định vĩ mô là thách thức lớn, đòi hỏi điều hành chính sách thận trọng, linh hoạt và kỷ luật. Đề nghị làm rõ dư địa, giới hạn của chính sách tài khóa, tiền tệ; bảo đảm phối hợp nhất quán, tránh “giật cục”.
Đồng thời, tăng cường kỷ luật ngân sách, cơ cấu lại chi theo hướng ưu tiên đầu tư; chủ động bảo đảm an ninh năng lượng và kiểm soát tác động đến lạm phát, tỷ giá, thị trường tài chính. Xây dựng lộ trình phát triển thị trường vốn, giảm dần phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới cần được cụ thể hóa bằng lộ trình rõ ràng, có trọng tâm, tránh dàn trải; đồng thời làm rõ các điều kiện nền tảng và xác định các ngành, lĩnh vực, vùng động lực ưu tiên để phân bổ nguồn lực hiệu quả. Một số ý kiến đề nghị bổ sung xây dựng Chương trình Năng suất quốc gia, Chiến lược quản lý rủi ro quốc gia và bộ tiêu chí đo lường đóng góp của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào tăng trưởng, làm cơ sở định hướng đầu tư, tránh dàn trải, lãng phí.

Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi nhấn mạnh, nâng cao năng lực điều hành và tổ chức thực thi là khâu then chốt, quyết định hiệu quả chính sách. Thực tiễn cho thấy, nhiều hạn chế không nằm ở thiếu cơ chế mà ở khâu điều hành, triển khai thực hiện.

Do đó, cần làm rõ cơ chế phân công, phối hợp, kiểm tra, giám sát; tăng cường kỷ luật, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu, có cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, lợi ích nhóm, bảo đảm thực thi minh bạch, hiệu quả, đúng mục tiêu.