Quỹ Nông nghiệp và Môi trường TP. Đồng Nai đẩy mạnh công tác phòng chống thiên taiHoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cảnh báo thiên tai

Tạo hành lang pháp lý cho công tác ứng phó sớm

Nằm ở hạ lưu lưu vực sông tương đối phức tạp, TP. Đồng Nai đang phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu. Để bảo vệ tính mạng và tài sản người dân, việc hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực hệ thống quan trắc và đẩy mạnh tuyên truyền cộng đồng đang là chiến lược cốt lõi được Thành phố đặc biệt chú trọng.

Chính sách và thể chế trong công tác phòng, chống thiên tai tại TP. Đồng Nai được xây dựng đồng bộ từ cấp tỉnh đến cơ sở, tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống pháp luật quốc gia và liên tục cập nhật theo các văn bản chỉ đạo mới nhất. Địa phương tập trung dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình "ứng phó thụ động" sang "quản trị rủi ro thiên tai chủ động" dựa trên nền tảng chuyển đổi số và nâng cao nhận thức cộng đồng.

TP. Đồng Nai vận hành công tác phòng, chống thiên tai dựa trên cơ sở pháp lý cốt lõi của Trung ương như Luật Phòng, chống thiên tai, Nghị định số 66/2021/NĐ-CP, kết hợp linh hoạt với các văn bản đặc thù của địa phương. Thành phố đã hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Ban Phòng thủ dân sự thành phố Đồng Nai với các công ty quản lý hồ chứa lớn như Thủy điện Trị An, hồ chứa Đa Nhim - Hàm Thuận - Đa Mi.

Thể chế quản lý được siết chặt qua việc quy định rõ trách nhiệm xả lũ, quy trình thông báo sớm trước từ 4 - 6 tiếng cho vùng hạ du. Cơ chế trao đổi dữ liệu khí tượng thủy văn và dữ liệu xả thải, môi trường giữa các sở ngành cũng được luật hóa, giúp loại bỏ hoàn toàn sự lúng túng, bị động trong chỉ đạo khi xuất hiện các tình huống khẩn cấp.

Trong sơ đồ phòng chống thiên tai của tỉnh, nếu Ban Phòng thủ dân sự đóng vai trò “não bộ” chỉ huy, lưới trạm quan trắc là “mắt thần” thì Quỹ Nông nghiệp và Môi trường (NN-MT) Đồng Nai chính là "mạch máu" bảo đảm nguồn lực được lưu thông tức thì. Thay vì phải chờ đợi các quy trình thủ tục phân bổ ngân sách phức tạp khi có sự cố xảy ra, Quỹ NN-MT vận hành theo cơ chế linh hoạt để thực hiện hai nhiệm vụ cốt lõi: đầu tư chủ động phòng ngừa và hỗ trợ phục hồi khẩn cấp.

Nguồn vốn từ Quỹ được ưu tiên phân bổ để bảo trì, bảo dưỡng định kỳ hệ thống hạ tầng xung yếu, hỗ trợ các mô hình nông nghiệp sinh thái thích ứng với biến đổi khí hậu. Đặc biệt, khi thiên tai xảy ra gây thiệt hại lớn cho sinh kế của người dân, Quỹ là đơn vị tiên phong phối hợp cùng các sở, ngành giải ngân các nguồn hỗ trợ, giúp người dân có nguồn vốn để tái sản xuất, mua sắm cây - con giống mới, tái thiết lại cuộc sống sau thiên tai.

Bản đồ hóa mạng lưới trạm quan trắc

Để có được những bản tin dự báo bão, cảnh báo lũ lụt chính xác từng giờ, hạ tầng kỹ thuật đóng vai trò tiên quyết. Đồng Nai đã xây dựng một mạng lưới quan trắc tự động hóa ở mức độ cao, giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương thức đo đạc thủ công.

Hiện nay, TP. Đồng Nai có hơn 600 vị trí quan trắc tự động bao gồm các điểm đo chuyên dụng giám sát toàn diện các thành phần môi trường nước mặt, nước ngầm và không khí trên địa bàn toàn tỉnh. Mạng lưới khí tượng thủy văn chuyên dùng chuyên sâu trực tiếp phục vụ dự báo thiên tai khẩn cấp với 4 trạm nước mặt tự động đặt tại các điểm nút giao thủy văn xung yếu, 6 trạm quan trắc tự động liên vùng dọc theo chiều dài hai con sông huyết mạch là sông Đồng Nai và sông Thị Vải, cùng 1 trạm tiếp nhận dữ liệu chia sẻ từ hệ thống thủy lợi Phước Hòa.

Hiện nay, toàn Thành phố đã đưa vào vận hành ổn định hệ thống quan trắc quy mô lớn, bao gồm các trạm quan trắc nước mặt tự động tại các vị trí xung yếu dọc trục sông Đồng Nai, cùng hệ thống trạm quan trắc tự động liên vùng phân bổ trên hai tuyến đường thủy huyết mạch là sông Đồng Nai và sông Thị Vải. Tại các vùng hạ lưu và cảng kinh tế chiến lược (như khu bến Nhơn Trạch), hệ thống trạm quan trắc khí tượng thủy hải văn hiện đại cũng được tích hợp, cho phép theo dõi liên tục các thông số về hướng gió, lượng mưa, áp suất không khí và mực nước biển thông qua phần mềm xử lý dữ liệu chuyên dụng.

Các trạm thủy văn lâu năm của Thành phố như trạm Tà Lài (thượng nguồn sông Đồng Nai), Phú Hiệp (sông La Ngà) và trạm Biên Hòa (vùng hạ lưu) hiện đã được tự động hóa 100% các cảm biến đo đạc. Khi mực nước tại trạm Tà Lài chạm ngưỡng báo động 2 (112,5m) hay trạm Biên Hòa đạt đỉnh triều cường (2,0m), dữ liệu lập tức được truyền theo thời gian thực về trung tâm điều hành.

Nhờ sự bứt phá về công nghệ quan trắc này, năng lực cảnh báo lũ cục bộ cho các vùng trũng thấp ven sông đã tăng độ chính xác lên trên 85%, kéo dài thời gian chuẩn bị ứng phó cho chính quyền và người dân thêm từ 6 - 12 tiếng so với trước đây. Từ nguồn thông tin sớm này, Quỹ NN-MT cũng chủ động được các phương án dự phòng rủi ro tài chính cho các vùng sản xuất trọng điểm.