Quỹ Hỗ trợ phát triển Hợp tác xã Việt Nam: “Đòn bẩy” tài chính thúc đẩy kinh tế tập thể bứt phá

“Cú hích” giúp HTX vượt rào cản vốn

Giai đoạn 2020 - 2025, Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam được bổ sung vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước, trong điều kiện khó khăn do bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 và hậu Covid, Quỹ đã nỗ lực cho vay bứt phá với khoảng 400 dự án, kế hoạch sản xuất kinh doanh của các HTX, số tiền cho vay trên 2.100 tỷ đồng, dư nợ đến hết năm 2025 đạt 943 tỷ đồng/1.000 tỷ đồng vốn điều lệ. Đặc biệt, từ khi áp dụng cơ chế cho vay mới theo quy định của Nghị định 45/2021/NĐ-CP, các HTX tiếp cận được nguồn vốn Quỹ tăng lên nhiều lần, đáp ứng nhu cầu cấp bách về vốn của khu vực kinh tế tập thể.

Về cơ cấu cho vay, Quỹ tập trung cho vay lĩnh vực nông nghiệp và địa bàn nông thôn chiếm trên 80%, còn lại là phi nông nghiệp ngoài địa bàn nông thôn, trong đó: cho vay ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và diêm nghiệp chiếm trên 60%, còn lại là các ngành nghề khác.

Tại Lâm Đồng, HTX Bình Lộc là một ví dụ tiêu biểu. Trước khi vay vốn Quỹ, HTX rất khó khăn về nguồn vốn để sản xuất, thu mua các sản phẩm nông sản cho bà con. Năm 2024, HTX được vay vốn tại Quỹ, với giá trị hợp đồng hạn mức được cấp hiện tại là 18 tỷ đồng. Nguồn vốn từ Quỹ đã giúp HTX giải cơn khát, đặc biệt là vốn lưu động để HTX liên kết với các thành viên, hộ nông dân để thu mua, chế biến quả chanh dây, cung cấp cho các công ty nước giải khát trong nước và xuất khẩu sang thị trường châu Âu. Hiện tại, HTX liên kết và có diện tích 17ha trồng chanh dây theo tiêu chuẩn Global Gap đủ điều kiện xuất khẩu đi các nước châu Âu, và khoảng 85ha diện tích đã được cấp mã QR vùng trồng. Đặc biệt, Năm 2025, HTX Bình Lộc đã liên kết với một số hộ dân sản xuất, chế biến và kinh doanh cà phê, đạt được chứng nhận thương mại công bằng (fairtrade) đối với sản phẩm cà phê và chuẩn bị kế hoạch xuất khẩu cà phê trong năm 2026.

Khu vực Tây Bắc, HTX Sáng Nhung (Tuyên Quang) một mô hình điển hình về chăn nuôi tuần hoàn, cung cấp sản phẩm khép kín từ trang trại đến bàn ặn. Nhờ nguồn vốn vay từ Quỹ hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam số tiền 18 tỷ đồng, HTX Sáng Nhung có hệ thống trang trại được đầu tư hiện đại, vận hành khép kín từ việc tự sản xuất con giống, đến nuôi lợn thịt cung cấp cho thị trường, chăn nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, sản phẩm Thịt lợn Sáng Nhung được chứng nhận OCOP 4 sao, xúc xích thịt lợn Sáng Nhung (OCOP 4 sao), giò lụa thịt lợn Sáng Nhung (OCOP 4 sao), chất thải từ trang trại, HTX được đối tác Hàn Quốc chuyển giao công nghệ sản xuất phân vi sinh để cung cấp cho thị trường. Đây là một mô hình sản xuất xanh, tuần hoàn điển hình của tỉnh Tuyên Quang.

Cần tiếp tục bổ sung nguồn vốn, mở rộng quy mô

Theo định hướng của Chính phủ, đến năm 2030 cả nước phấn đấu có khoảng 45.000 HTX hoạt động hiệu quả, trong đó nhiều HTX tham gia sâu vào chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Lê Minh Hoan nhiều lần nhấn mạnh, khu vực HTX không chỉ là tổ chức sản xuất mà còn là “hệ sinh thái hợp tác”, giúp nông dân liên kết, nâng cao giá trị và thích ứng với thị trường. Theo ông, muốn HTX phát triển bền vững thì “phải giải được bài toán vốn”.

Lãnh đạo Liên minh HTX Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh, việc tăng cường nguồn lực cho Quỹ, mở rộng quy mô vốn điều lệ và đa dạng hóa nguồn huy động là giải pháp quan trọng để hỗ trợ khu vực kinh tế tập thể phát triển thực chất, tránh hình thức.

Thời gian qua, khu vực kinh tế tập thể tiếp tục được Đảng, Nhà nước quan tâm thúc đẩy, đặc biệt sau khi Luật Hợp tác xã 2023 được ban hành. Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khả năng tiếp cận tín dụng. Thực tế cho thấy, nhiều HTX có phương án sản xuất khả thi nhưng không thể tiếp cận vay vốn ngân hàng do thủ tục vay vốn, quy trình cho vay còn chặt chẽ; còn mặc cảm với HTX kiểu cũ, món vay nhỏ, chi phí lớn, rủi ro cao... Nên các HTX khó tiếp cận.

Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam với vai trò là kênh hỗ trợ vốn chủ lực, chuyên biệt và không thể thay thế cho khu vực kinh tế tập thể, Quỹ đã phát huy lợi thế về sự am hiểu, đồng cảm, chia sẻ, tâm huyết, trách nhiệm với các liên hiệp HTX, HTX và thành viên; hỗ trợ tín dụng đồng bộ với các kênh hỗ trợ khác của hệ thống Liên minh HTX Việt Nam rất hiệu quả trong những năm qua. Tuy nhiên nguồn vốn hoạt động của Quỹ còn rất hạn chế so với nhu cầu vốn tín dụng của khu vực kinh tế tập thể nên rất cần được Nhà nước quan tâm, bổ sung vốn cho Quỹ để thực hiện chính sách hỗ trợ tín dụng cho phát triển kinh tế tập thể theo quy định của Luật HTX năm 2023.