Quy định rõ trách nhiệm nhà cung cấp trong quá trình sử dụng tài sản được trưng mua

Bổ sung cơ chế “phối hợp liên xã” hoặc “ủy quyền khẩn cấp” trong việc trưng dụng tài sản trong trường hợp cấp bách

Nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, ĐBQH Hồ Việt Triều (Cà Mau) cho rằng, dự thảo Luật đã có nhiều điểm mới. Tuy nhiên, để các quy định có thể áp dụng thống nhất, hiệu quả trong thực tiễn, đại biểu đề nghị rà soát, làm rõ hơn điều kiện, trường hợp trưng dụng phục vụ nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự tại Điều 7, bảo đảm thống nhất với pháp luật về an ninh quốc gia, phòng, chống khủng bố và tình trạng khẩn cấp. Đồng thời, cần xác định rõ căn cứ áp dụng trong tình huống cấp bách, thẩm quyền và trách nhiệm của cơ quan thực hiện, tránh lạm dụng biện pháp trưng dụng hoặc phát sinh cách hiểu khác nhau.

Từ thực tiễn địa phương, ĐBQH Nguyễn Bình Tân (Cà Mau) cho rằng, quy định tại khoản 2 Điều 3 về khái niệm trưng dụng tài sản chưa bao quát hết các tình huống phát sinh. Đại biểu dẫn ví dụ việc thi công các công trình lưới điện tại Cà Mau, dù đất xây dựng công trình đã được thu hồi và bồi thường theo quy định, nhà thầu vẫn có thể gặp khó khăn khi cần đi qua ruộng hoặc đất nuôi trồng thủy sản của người dân để vận chuyển vật liệu. Việc người dân yêu cầu mức hỗ trợ cao khiến quá trình thi công bị chậm trễ, trong khi nếu không có lối đi thì công trình khó có thể triển khai.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung trường hợp trưng dụng tài sản vì lợi ích công cộng hoặc phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Theo đó, nhà nước có thể trưng dụng phần diện tích cần thiết để phục vụ thi công trong thời gian nhất định và hoàn trả cho người dân sau khi hoàn thành công việc. Việc trưng dụng phải do cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định trên cơ sở xác định rõ sự cần thiết, bảo đảm hài hòa lợi ích công cộng và quyền lợi của người dân.

Cũng liên quan đến yêu cầu xử lý kịp thời các tình huống phát sinh, ĐBQH Bùi Thị Kim Tuyến (Phú Thọ) đề nghị nghiên cứu cơ chế phối hợp liên xã hoặc ủy quyền khẩn cấp trong việc trưng dụng tài sản. Theo đại biểu, trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi xảy ra tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh diện rộng, ranh giới địa bàn cấp xã có tính liên hoàn cao, và năng lực tài chính, nguồn lực của cấp xã rất hạn chế. Do đó, việc khống chế Chủ tịch UBND cấp xã không được trưng dụng tài sản nằm trên địa bàn từ 2 xã trở lên hoặc đối với hạ tầng viễn thông, hạ tầng số có thể gây khó khăn cho công tác ứng phó ban đầu, nhất là khi cấp tỉnh chưa kịp thời tiếp cận hoặc ban hành quyết định.

Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 1 Điều 17 và Điều 24 theo hướng thiết lập cơ chế “phối hợp liên xã” hoặc “ủy quyền khẩn cấp”. Trong trường hợp thiên tai, thảm họa cấp bách mà Chủ tịch UBND cấp tỉnh chưa kịp thời ra quyết định, Chủ tịch UBND cấp xã nơi xảy ra sự cố trực tiếp có quyền trưng dụng các tài sản thiết yếu (phương tiện vận tải, vật tư, trang thiết bị) trên địa bàn lân cận sau khi có sự đồng ý bằng văn bản hoặc qua phương thức điện tử/lời nói của Chủ tịch UBND cấp tỉnh để kịp thời ứng phó, tránh việc đùn đẩy trách nhiệm.

Bảo đảm quyền lợi của người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng

Liên quan đến giá trưng mua tài sản tại Điều 19, đại biểu Bùi Thị Kim Tuyến cho rằng, quy trình xác định lại giá trong thời hạn 30 ngày có thể kéo dài, phát sinh thủ tục trong tình huống khẩn cấp. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 19 quy định đối với trường hợp khẩn cấp đặc biệt như chiến tranh, phòng thủ dân sự cấp độ cao, áp dụng ngay mức giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định trên cơ sở khung giá thị trường do UBND cấp tỉnh công bố hàng năm; việc khiếu nại về giá được giải quyết sau khi tình trạng khẩn cấp chấm dứt.

Đối với việc bồi thường thiệt hại về thu nhập tại khoản 2 Điều 29, đại biểu chỉ rõ cách tính theo thu nhập thực tế từ tài sản trước khi trưng dụng khó áp dụng với tài sản số, phương tiện kinh doanh dịch vụ linh hoạt hoặc tài sản không có chu kỳ doanh thu cố định. Do đó, cần bổ sung tại điểm d khoản 2 Điều 29 quy định thu nhập làm căn cứ bồi thường đối với tài sản kinh doanh dịch vụ được xác định theo bình quân tờ khai thuế hoặc báo cáo tài chính của 3 tháng liền kề trước thời điểm trưng dụng, tạo cơ sở pháp lý minh bạch, hạn chế khiếu kiện kéo dài.

Cùng quan tâm đến vấn đề định giá, ĐBQH Nguyễn Duy Thanh (Cà Mau) cho rằng, quy định tại khoản 2 Điều 19 về thời hạn xác định lại giá trưng mua chưa rõ, chưa xác định cụ thể mốc 30 ngày là thời hạn thuê doanh nghiệp thẩm định giá hay thời hạn hoàn thành việc xác định lại giá. Trong khi đó, Điều 20 đã quy định thời hạn thanh toán phần chênh lệch tăng là 20 ngày kể từ khi hoàn thành việc xác định lại giá, nên cần làm rõ thời hạn này để xác định thời điểm khoản tiền còn thiếu đến hạn thanh toán.

Theo đại biểu, việc chậm xác định lại giá có thể khiến doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thiếu vốn để tiếp tục nhập nguyên liệu, thanh toán công nợ, thậm chí phải vay bù vốn trong thời gian chờ đợi. Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 19 theo hướng ấn định thời hạn tối đa hoàn thành việc xác định lại giá, cân nhắc lấy thời điểm cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận ý kiến không đồng ý với giá trưng mua làm mốc tính. Trường hợp có trở ngại khách quan thì phải quy định rõ điều kiện và giới hạn gia hạn, đồng thời thông báo cho người có tài sản.

Ngoài ra, cần làm rõ việc xác định lại giá có thể thực hiện sớm khi đủ điều kiện, nhất là khi trường hợp trưng mua kéo dài. Giá xác định lại vẫn phải dựa trên giá thị trường tại thời điểm quyết định trưng mua theo khoản 1 Điều 19, không phải giá nhập hàng mới của doanh nghiệp.

Trong khi đó, ĐBQH Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ) đề nghị làm rõ trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà cung cấp trong quá trình sử dụng tài sản được trưng mua tại Điều 16, nhất là khi xảy ra tai nạn trong tình huống cấp bách, tránh khó khăn trong việc xác định trách nhiệm. Về thanh toán tiền trưng mua tài sản tại Điều 20, đại biểu cho rằng thời hạn thanh toán cần được rà soát, rút ngắn hơn. Theo đại biểu, ngay cả quy trình chỉ định thầu trong tình huống cấp bách cũng có thể nhanh hơn quy trình thanh toán được đề xuất. Do đó, cần xem xét lại cả thủ tục và thời gian thanh toán, vừa ngăn ngừa nguy cơ trục lợi, vừa bảo đảm quyền lợi của người có tài sản bị trưng mua, trưng dụng, hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Liên quan đến trách nhiệm pháp lý, ĐBQH Vương Kim Ánh (Phú Thọ) cho rằng, dự thảo đã có các quy định về xử lý vi phạm trong hoạt động trưng mua, trưng dụng tài sản. Cụ thể, Điều 13 nghiêm cấm việc trưng mua, trưng dụng không đúng đối tượng, điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trì hoãn việc hoàn trả hoặc quản lý, sử dụng, xử lý tài sản trái pháp luật. Điều 14 quy định trách nhiệm công khai, giải trình và xử lý vi phạm; Điều 9 quy định trách nhiệm kỷ luật, hình sự và bồi thường đối với người có thẩm quyền không hủy bỏ quyết định khi thuộc trường hợp phải hủy bỏ.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ hơn cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với người có thẩm quyền trong những trường hợp bất khả kháng, khi việc trưng mua, trưng dụng được thực hiện vì lợi ích công cộng hoặc để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cấp bách. Theo đại biểu, trong quá trình thực hiện, có thể phát sinh trường hợp người tham mưu hoặc đề xuất quyết định chưa đúng quy định pháp luật, nhưng xuất phát từ yêu cầu phục vụ lợi ích chung. Vì vậy, cần quy định rõ trong Luật những trường hợp được xem xét miễn trừ trách nhiệm, nhất là đối với cán bộ ở cấp xã trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Quy định cụ thể sẽ giúp người thực thi nhiệm vụ hiểu rõ quyền hạn, trách nhiệm và có cơ sở pháp lý khi xử lý các tình huống phát sinh.