Quy định cấm mạng xã hội với trẻ em dưới 16 tuổi của Australia: Hiệu ứng domino trên toàn thế giới

Ba xu hướng quản lý đang được định hình

Quan sát các chính sách đã và đang được triển khai cho thấy thế giới hiện không đi theo một mô hình duy nhất mà đang hình thành ba cách tiếp cận khác nhau.

Mô hình thứ nhất là đặt ra ngưỡng tuổi tối thiểu và chuyển trách nhiệm sang nền tảng công nghệ, với Australia là đại diện tiêu biểu và hiện có Malaysia đang học tập. Điểm nổi bật của mô hình này là nhà nước không xử phạt trẻ em hay phụ huynh mà yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh đã thực hiện các biện pháp hợp lý để ngăn người dưới độ tuổi quy định mở tài khoản. Đây được xem là cách tiếp cận mạnh mẽ nhất hiện nay, bởi lần đầu tiên các tập đoàn công nghệ bị đặt vào vị trí chịu trách nhiệm chính trước pháp luật.

Mô hình thứ hai là yêu cầu sự đồng ý của cha mẹ kết hợp xác minh tuổi. Đây là hướng đi phổ biến tại nhiều bang của Mỹ và một số quốc gia khác. Chẳng hạn, luật của bang Florida cấm trẻ em dưới 14 tuổi có tài khoản mạng xã hội và yêu cầu trẻ 14 - 15 tuổi phải có sự đồng ý của cha mẹ. Bang Utah cũng từng đi xa trong việc yêu cầu nền tảng xác minh tuổi, xin phép cha mẹ đối với người dùng dưới 18 tuổi, hạn chế quảng cáo nhắm mục tiêu và đặt ra các biện pháp kiểm soát thời gian sử dụng.

Tuy nhiên, các luật dạng này tại Mỹ thường đối mặt với thách thức pháp lý lớn, đặc biệt liên quan đến Tu chính án thứ nhất về quyền tự do ngôn luận. Nhiều hiệp hội công nghệ và tổ chức dân quyền cho rằng việc xác minh tuổi trên diện rộng có thể dẫn tới hạn chế quyền tiếp cận thông tin không chỉ của trẻ em mà cả người trưởng thành. Theo Harvard Law Review, tính đến tháng 10.2025, ít nhất 16 bang của Mỹ đã thông qua các luật liên quan đến việc trẻ vị thành niên sử dụng mạng xã hội, nhưng nhiều luật bị kiện và bị tòa án chặn thi hành do lo ngại vi hiến.

Trường hợp Texas cho thấy cuộc tranh luận tại Mỹ đang mở rộng từ mạng xã hội sang toàn bộ hệ sinh thái ứng dụng. Luật của bang này yêu cầu xác minh tuổi và sự đồng ý của phụ huynh đối với trẻ vị thành niên khi tải ứng dụng hoặc thực hiện giao dịch trong ứng dụng. Ngày 6/7/2026, Tòa án Tối cao Mỹ từ chối chặn việc thực thi luật này trong khi quá trình kiện tụng tiếp tục, qua đó cho phép Texas áp dụng quy định mới. Đây là dấu hiệu cho thấy cuộc chiến pháp lý quanh bảo vệ trẻ em trên môi trường số tại Mỹ sẽ còn kéo dài, nhưng cũng phản ánh sức ép chính trị ngày càng lớn buộc các nền tảng và kho ứng dụng phải chịu trách nhiệm nhiều hơn.

Mô hình thứ ba là quản lý rủi ro của nền tảng thay vì chỉ quản lý độ tuổi người dùng. Đây là xu hướng mà Liên minh châu Âu đang thúc đẩy thông qua các quy định về dịch vụ số và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Theo đó, bên cạnh việc xác minh tuổi, các nền tảng còn phải đánh giá tác động của thuật toán, hạn chế quảng cáo nhắm mục tiêu vào trẻ em, tăng tính minh bạch trong cơ chế đề xuất nội dung và thiết kế sản phẩm theo nguyên tắc "an toàn ngay từ đầu" (safety by design). Nói cách khác, nếu Australia tập trung vào “cửa vào” của mạng xã hội, thì châu Âu có xu hướng nhìn rộng hơn vào toàn bộ cấu trúc vận hành của môi trường số. Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm rằng ngay cả khi trẻ em đủ tuổi sử dụng mạng xã hội thì bản thân nền tảng cũng phải được thiết kế để giảm thiểu nguy cơ gây hại.

Nếu Australia tạo ra mô hình tiên phong ở cấp quốc gia, thì châu Âu có thể là nơi thử nghiệm một mô hình phức tạp hơn: điều phối chính sách giữa nhiều nước thành viên, trong khuôn khổ các giá trị về quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền trẻ em vốn đã được Liên minh châu Âu đề cao trong nhiều năm.

Ba mô hình khác nhau nhưng đều phản ánh một thực tế chung đó là thời kỳ để các nền tảng công nghệ tự quyết định cách bảo vệ trẻ em đang dần khép lại.

Những thách thức trong thực thi

Dù lựa chọn mô hình nào, các quốc gia đều phải đối mặt với một câu hỏi khó: làm thế nào để xác định chính xác độ tuổi người dùng mà không xâm phạm quyền riêng tư. Nếu yêu cầu mọi người dùng tải lên hộ chiếu, căn cước hoặc giấy phép lái xe, lượng dữ liệu cá nhân khổng lồ sẽ được tập trung trong tay các doanh nghiệp công nghệ, kéo theo nguy cơ rò rỉ hoặc lạm dụng thông tin. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào ngày tháng năm sinh do người dùng tự khai báo thì việc "khai gian tuổi" gần như không thể ngăn chặn.

Chính vì vậy, nhiều quốc gia đang thử nghiệm các giải pháp kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo, phân tích hành vi sử dụng, nhận diện khuôn mặt, xác minh thông qua thiết bị hoặc tài khoản thanh toán. Tuy nhiên, chưa có công nghệ nào đạt được sự cân bằng tuyệt đối giữa độ chính xác, chi phí triển khai và bảo vệ quyền riêng tư.

Một thách thức khác là tính xuyên biên giới của Internet. Một nền tảng có thể đặt trụ sở ở quốc gia này, lưu trữ dữ liệu tại quốc gia khác nhưng phục vụ người dùng trên toàn thế giới. Điều đó khiến việc thực thi pháp luật phụ thuộc rất lớn vào sự hợp tác của các doanh nghiệp công nghệ cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý ở nhiều quốc gia.

Ngoài ra, giới chuyên gia cũng cảnh báo nguy cơ trẻ em chuyển sang sử dụng các nền tảng nhỏ hơn, ít được kiểm soát hơn hoặc tìm cách vượt qua các cơ chế xác minh tuổi bằng cách sử dụng tài khoản của người lớn, khai báo thông tin sai hoặc sử dụng các công cụ hỗ trợ. Điều đó cho thấy chỉ dựa vào giải pháp kỹ thuật sẽ khó giải quyết triệt để vấn đề nếu thiếu sự đồng hành của gia đình, nhà trường và các chương trình giáo dục kỹ năng số.

Cuộc tranh luận chắc chắn sẽ còn kéo dài, bởi không có mô hình nào hoàn hảo cho một môi trường số luôn biến đổi. Tuy nhiên, từ Australia đến Malaysia, từ châu Âu đến nhiều bang của Mỹ, các chính phủ đều đang nỗ lực để bảo vệ những nhóm dễ bị tổn thương. Chính điều đó có thể sẽ định hình chính sách quản trị số tiếp theo trên phạm vi toàn cầu.