Quốc hội Trung Quốc kiến tạo thể chế cho mục tiêu phát triển mớiQuốc hội ở vị trí trung tâm của nhiệm vụ kiến tạo thể chế

Luật hóa quy trình hoạch định phát triển

Giai đoạn 2026 - 2030 được Trung Quốc xác định là thời kỳ then chốt để củng cố nền tảng, thúc đẩy toàn diện tiến trình hiện đại hóa. Đích đến năm 2035 là cơ bản thực hiện hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa, trong đó GDP bình quân đầu người đạt mức của một nước phát triển trung bình; năng lực kinh tế, khoa học, công nghệ và chất lượng cuộc sống được nâng cao rõ rệt.

Các ưu tiên trong 5 năm tới bao gồm xây dựng hệ thống công nghiệp hiện đại, tăng cường tự chủ khoa học, công nghệ, đẩy mạnh cải cách, phát triển xanh, cải thiện phúc lợi và bảo đảm an ninh. Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 cụ thể hóa những định hướng này thành mục tiêu, nhiệm vụ và dự án cho giai đoạn 2026-2030.

Ngày 12/3/2026, tại phiên bế mạc kỳ họp thứ tư Quốc hội khóa XIV, Trung Quốc phê chuẩn quy hoạch này, đồng thời thông qua Luật Quy hoạch phát triển quốc gia. Việc thông qua đồng thời hai văn kiện cho thấy sự gắn kết giữa lựa chọn chiến lược và khuôn khổ thực hiện. Nếu quy hoạch xác định nhiệm vụ phát triển, luật thiết lập quy trình xây dựng, phê chuẩn, thực hiện và giám sát, tạo căn cứ pháp lý để chuyển định hướng thành hành động.

Kế thừa kinh nghiệm triển khai 14 kế hoạch 5 năm từ năm 1953, Luật Quy hoạch phát triển quốc gia gồm 38 điều, sáu chương, có hiệu lực từ ngày công bố. Theo luật, quy hoạch phát triển quốc gia là đề cương phát triển kinh tế, xã hội 5 năm, bao gồm mục tiêu dài hạn khi cần thiết; xác định ý đồ chiến lược, trọng tâm công việc của Chính phủ và định hướng hoạt động của các chủ thể xã hội.

Trong cơ chế được xác lập, Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đưa ra kiến nghị và định hướng; Quốc vụ viện tổ chức xây dựng dự thảo; Quốc hội xem xét, phê chuẩn và giám sát triển khai. Quy hoạch quốc gia giữ vai trò dẫn dắt trong hệ thống quy hoạch nhiều cấp, nhiều lĩnh vực.

Việc xem xét được chuẩn bị từ trước kỳ họp. Ủy ban Thường vụ Nhân đại tổ chức các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, khảo sát; cơ quan phụ trách quy hoạch của Quốc vụ viện báo cáo tình hình xây dựng và phương án sơ bộ với Ủy ban Tài chính và Kinh tế cùng các ủy ban liên quan. Đại biểu Quốc hội được mời tham gia thẩm tra sơ bộ.

Kết nối chiến lược với nguồn lực

Giá trị của quy hoạch phụ thuộc vào khả năng chuyển mục tiêu thành công việc cụ thể. Luật mới yêu cầu kết nối quy hoạch 5 năm với kế hoạch kinh tế, xã hội hằng năm, phân bổ các chỉ tiêu chủ yếu vào hệ thống chỉ tiêu từng năm. Kế hoạch hàng năm tiếp tục được trình Quốc hội xem xét, phê chuẩn theo thủ tục pháp luật.

Cơ chế này giúp cơ quan lập pháp theo dõi tiến độ, nhận diện khoảng cách giữa định hướng được phê chuẩn và kết quả triển khai, từ đó đánh giá việc thực hiện cam kết phát triển.

Luật cũng yêu cầu phối hợp quy hoạch với các chính sách tài khóa, tiền tệ, công nghiệp, khoa học, công nghệ, việc làm, đầu tư và thương mại. Các địa phương, bộ, ngành phải xây dựng chính sách phù hợp với hướng phát triển và điều chỉnh cơ cấu được xác định trong quy hoạch quốc gia.

Về nguồn lực, ngân sách trung ương ưu tiên những nhiệm vụ chiến lược, biện pháp chính sách và công trình lớn được quy hoạch xác định; việc quản lý, sử dụng kinh phí phải tuân thủ pháp luật ngân sách. Quy định này tạo mối liên hệ trực tiếp giữa lựa chọn phát triển dài hạn và quyết định phân bổ nguồn lực công.

Tại phiên họp thứ 24 của Ủy ban Thường vụ Nhân đại khóa XIV ngày 28/8/2026, Ủy viên trưởng Nhân đại toàn quốc Trung Quốc Triệu Lạc Tế nhấn mạnh yêu cầu dùng luật tốt thúc đẩy cải cách, phát triển và bảo đảm quản trị tốt; chủ động sửa những quy định không còn phù hợp, bổ sung khuôn khổ pháp lý cho lĩnh vực mới. Luật Quy hoạch phát triển quốc gia là một bước cụ thể để triển khai lựa chọn chiến lược bằng chính sách và nguồn lực có sự phối hợp.

Hiệu quả của cơ chế này sẽ phụ thuộc vào chất lượng chỉ tiêu, thông tin báo cáo và năng lực giám sát. Khả năng khắc phục chồng chéo chính sách, nâng cao hiệu quả đầu tư cần được kiểm chứng qua thực tiễn.

Giám sát để bảo đảm tính liên tục

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu bảo vệ sự ổn định của quy hoạch đã được phê chuẩn. Điều 20 quy định quy hoạch công bố rồi không được điều chỉnh ngoài thủ tục luật định. Khi cần thay đổi trên cơ sở đánh giá, Quốc vụ viện đề xuất phương án, báo cáo Trung ương Đảng đồng ý, sau đó trình Ủy ban Thường vụ Nhân đại xem xét, phê chuẩn.

Quy định này cho phép đáp ứng những thay đổi của tình hình, đồng thời đặt việc điều chỉnh chiến lược trong quy trình có trách nhiệm rõ ràng, yêu cầu giải trình và xem xét trước khi thay đổi định hướng.

Luật dành một chương riêng cho giám sát thực hiện. Giữa kỳ quy hoạch, Quốc vụ viện tổ chức đánh giá, lập báo cáo và trình Ủy ban Thường vụ Nhân đại sau khi được Trung ương Đảng đồng ý. Ý kiến giám sát được chuyển cho Quốc vụ viện nghiên cứu, xử lý; kết quả phải báo cáo bằng văn bản. Nghĩa vụ phản hồi tạo căn cứ theo dõi việc thực hiện kiến nghị, giúp giám sát đi sâu vào khả năng hoàn thành mục tiêu và nhu cầu điều chỉnh chính sách.

Sự tham gia của người dân cũng được luật ghi nhận. Quá trình xây dựng quy hoạch phải kết hợp định hướng từ cấp cao với tham vấn xã hội qua internet và các hình thức khác. Theo thông tin Quốc hội Trung Quốc công bố, đợt tham vấn trực tuyến kéo dài một tháng về Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 nhận hơn 3,11 triệu phản hồi.

Trong giai đoạn thực hiện, báo cáo đánh giá giữa kỳ, ý kiến của Ủy ban Thường vụ và kết quả xử lý của Quốc vụ viện phải được thông báo cho đại biểu, công bố bằng hình thức phù hợp để xã hội giám sát.

Thông qua các cơ chế này, vai trò kiến tạo thể chế của Quốc hội Trung Quốc được thể hiện trên ba phương diện: tạo lập quy tắc, phê chuẩn định hướng và giám sát thực hiện. Thước đo quan trọng trong giai đoạn mới sẽ là khả năng bảo đảm tính nhất quán của chính sách, trách nhiệm của cơ quan thực thi và hiệu quả nguồn lực dành cho phát triển.