Quốc hội khóa XVI phải là nhiệm kỳ của kiến tạo thể chế phát triển
Lược ghi phát biểu của ỦY VIÊN BỘ CHÍNH TRỊ, CHỦ TỊCH QUỐC HỘI TRẦN THANH MẪN kết luận và bế mạc Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI
Quốc hội khóa XVI phải là nhiệm kỳ của kiến tạo thể chế phát triển
Lược ghi phát biểu của ỦY VIÊN BỘ CHÍNH TRỊ, CHỦ TỊCH QUỐC HỘI TRẦN THANH MẪN kết luận và bế mạc Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI
Đây là lần thứ hai Bộ Chính trị ban hành Kết luận về định hướng lập pháp toàn khóa (sau Kết luận số 19-KL/TW của khóa XV), khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của công tác này.
Nhìn lại các nhiệm kỳ qua cho thấy, khối lượng lập pháp của Quốc hội không ngừng tăng lên: Khóa XII, Quốc hội thông qua 67 luật; Khóa XIII, Quốc hội thông qua 107 luật và sửa đổi Hiến pháp; Khóa XIV, Quốc hội thông qua 73 luật. Đặc biệt, Quốc hội khóa XV đã thông qua tới 151 luật (tăng gấp đôi so với khóa XII và XIV), riêng năm 2025 thông qua 89 luật cùng nhiều nghị quyết quan trọng.
Qua đó đã góp phần quan trọng bảo đảm kinh tế vĩ mô giữ được sự ổn định, kiềm chế lạm phát, đảm bảo an sinh xã hội và hoàn thành các chỉ tiêu phát triển.
Các Nghị quyết Đại hội Đảng từ khóa VI đến khóa XIII đều chỉ rõ 3 điểm nghẽn chiến lược: Thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Trong nhiều khóa, Quốc hội đã tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thể chế. Chỉ riêng 2 năm (2024 - 2025), chúng ta đã xây dựng 127 luật để tháo gỡ thể chế, tạo động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, giữ vững quốc phòng - an ninh và củng cố hệ thống chính trị.
Qua Báo cáo chung, phát biểu khai mạc của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, báo cáo Bộ Tư pháp, Hội nghị đã có 9 ý kiến phát biểu. Các ý kiến đều rất tâm huyết, trách nhiệm, quyết tâm thực hiện thắng lợi 192 nhiệm vụ lập pháp của cả nhiệm kỳ, trong đó Chính phủ chủ trì 171 nhiệm vụ. Để nâng cao chất lượng luật, điểm xuất phát đầu tiên phải từ Chính phủ và các bộ, ngành. Hồ sơ, thủ tục phải đầy đủ, bảo đảm tiến độ và chất lượng trước khi trình Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thẩm tra, xem xét.
Mục tiêu là khắc phục triệt để các hạn chế; đồng thời tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức xây dựng pháp luật; ứng dụng hiệu quả chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Toàn bộ quy trình lập pháp phải gắn liền với kiểm soát chặt chẽ quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, tuyệt đối không để xảy ra "lợi ích nhóm" hay "lợi ích cục bộ".
Từ Kỳ họp thứ Tám, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã thực hiện đổi mới tư duy lập pháp. Quốc hội chỉ ban hành luật khung; Nghị định do Chính phủ và Thông tư do các Bộ ban hành; không đưa các quy định mang tính nghị định, thông tư vào luật theo đúng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn hiện hữu mà còn phải kiến tạo tương lai; không chỉ mở đường mà còn phải sửa đường.
Cùng với đó, việc ứng dụng AI và công nghệ số vào quy trình lập pháp là bắt buộc. Bộ học liệu "Bình dân học vụ số - Quốc hội số" gồm 27 chuyên đề của Quốc hội đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá cao và hiện đang được triển khai rộng rãi. Phải chuyển mạnh mẽ từ trạng thái "bị động chạy theo thực tiễn" sang "chủ động dẫn dắt lập pháp", có kế hoạch bài bản, làm theo quy trình mới, làm theo tư duy mới, ứng dụng công nghệ.
Bên cạnh kết quả đạt được, chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại, hạn chế trong công tác xây dựng pháp luật vừa qua.
Trong đó, việc chuẩn bị một số dự án luật chậm tiến độ, nên xảy ra tình trạng xin lùi thời gian trình Quốc hội xem xét,như:Luật Đất đai, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Quy hoạch, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND... Tôi phê bình nghiêm khắc việc có bộ vắng mặt tại Hội nghị quan trọng này.
Chất lượng chuẩn bị cũng chưa kỹ nên một số luật vừa ban hành đã phải sửa đổi như, Luật Thủ đô; Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn... Tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết như: Luật Công đoàn có hiệu lực từ 1/7/2025 đến nay vẫn chưa ban hành đủ văn bản quy định chi tiết; Luật Tổ chức chính quyền địa phương có hiệu lực từ 1/7/2025 nhưng ngày 26/5/2026 mới ban hành Nghị định số 185; Luật Lưu trữ có hiệu lực từ 1/7/2025 nhưng ngày 12/5/2026 mới ban hành Thông tư số 47…
Tôi rất thống nhất với chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng đối với các cơ quan của Chính phủ khi trình dự án Luật là phải trình kèm dự thảo Nghị định và dự thảo Thông tư hướng dẫn. Có như vậy thì luật ban hành xong mới thực hiện ngay được, khắc phục tình trạng "luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư". Nếu không khắc phục triệt để thì đây có thể là một “điểm nghẽn” trong tổ chức thi hành pháp luật.
Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, từ nay đến hết năm 2026, khối lượng nhiệm vụ lập pháp là rất lớn với 61 nhiệm vụ. Cùng với đó là 39 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2027 để đưa vào Chương trình năm 2028; 26 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2028 để đưa vào Chương trình năm 2029; 14 nhiệm vụ cần hoàn thành năm 2029 để đưa vào Chương trình năm 2030, chưa tính các vấn đề cấp thiết, quan trọng theo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương trong thời gian tới.
Tôi đề nghị các cơ quan, tổ chức sau Hội nghị này cần khẩn trương triển khai theo yêu cầu, nhiệm vụ được phân công. Trong đó, khẩn trương hoàn thành việc xây dựng kế hoạch, phân công trách nhiệm và triển khai thực hiện ngay việc rà soát, nghiên cứu, thực hiện các nhiệm vụ theo Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 (phải hoàn thành trước ngày 30/6/2026). Cơ quan nào không hoàn thành thì Đảng ủy Quốc hội, Đảng ủy Chính phủ sẽ có ý kiến, kiểm điểm nghiêm túc. Tôi cũng nhắc lại và đề nghị các đồng chí thực hiện nghiêm quy định tại các phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng phải trực tiếp chủ trì báo cáo và giải trình, không cử Thứ trưởng đi thay (trừ trường hợp Phó Thủ tướng đi thay); nếu Bộ trưởng vắng mặt không có lý do chính đáng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ hoãn họp.
Theo Định hướng, Chính phủ chủ trì thực hiện 171/192 nhiệm vụ lập pháp của cả nhiệm kỳ, cần khẩn trương hoàn thành việc rà soát, nghiên cứu sửa đổi các văn bản để kịp thời tháo gỡ rào cản, phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng “2 con số”; vận hành thông suốt bộ máy theo mô hình chính quyền 3 cấp. Do đó, cần khẩn trương xây dựng các dự án để kiến nghị tổ chức Kỳ họp không thường lệ nhằm giảm tải cho Kỳ họp thứ Hai, Kỳ họp thứ Ba, Quốc hội khóa XVI. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẵn sàng họp các phiên không thường lệ, phiên chuyên đề về xây dựng pháp luật ngay trong tháng 8 này, nhưng phải có hồ sơ, có nội dung, bảo đảm tiến độ và chất lượng.
Các cơ quan soạn thảo thực hiện thực chất việc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động. Khắc phục việc văn bản khi chưa được xây dựng thì không có ý kiến góp ý nhưng khi ban hành lại gặp phản ứng từ đối tượng chịu tác động. Các cơ quan phải chủ động phối hợp chặt chẽ ngay từ đầu với các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan liên quan để chuẩn bị kỹ hồ sơ dự án cả về nội dung và kỹ thuật lập pháp trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tạo sự đồng thuận cao ngay từ quá trình thẩm tra, cho ý kiến.
Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức được giao chủ trì thực hiện để vừa tham gia phối hợp ngay từ đầu, vừa theo dõi, đôn đốc, giám sát việc thực hiện; đẩy mạnh giám sát công tác ban hành văn bản quy định chi tiết thi hành luật. Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban sẽ chịu trách nhiệm về chất lượng dự án luật cùng với đơn vị soạn thảo. Đủ điều kiện thì trình, không đủ điều kiện thì phải báo cáo với Phó Chủ tịch Quốc hội phụ trách. Các Phó Chủ tịch Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ phụ trách cũng phải theo dõi xuyên suốt để báo cáo Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ. Phải thực hiện đúng như thế, không thể lơ mơ, qua loa đại khái.
Đối với các đại biểu Quốc hội, tôi đề nghị tăng cường chủ động nghiên cứu, quán triệt Kết luận của Bộ Chính trị, Đề án của Đảng ủy Quốc hội và Kế hoạch của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; chủ động phát hiện các quy định của pháp luật vướng mắc triển khai trong thực tiễn, kịp thời kiến nghị đề xuất việc sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ, phối hợp nghiên cứu, rà soát, tổng kết, khảo sát thực tiễn khi có đề nghị.
Tôi đề nghị Ban Nội chính Trung ương - cơ quan được Bộ Chính trị giao theo dõi việc thực hiện - tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời tham mưu cho Bộ Chính trị các nội dung về xây dựng pháp luật. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên tiếp tục nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội đối với công tác xây dựng pháp luật, tham gia có hiệu quả vào quy trình lập pháp.
Với tinh thần đổi mới, trách nhiệm cao của các cơ quan, tổ chức, trước hết là Chính phủ, các cơ quan của Chính phủ, cơ quan của Quốc hội, sự vào cuộc quyết liệt, sự quyết tâm lãnh đạo, chỉ đạo của lãnh đạo các bộ, ngành, các cơ quan, tôi tin tưởng, công tác xây dựng pháp luật sẽ đạt được nhiều kết quả tốt đẹp, góp phần để nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI là nhiệm kỳ của kiến tạo thể chế phát triển, để đất nước ta hướng tới hai cột mốc 100 năm có hệ thống pháp luật chất lượng, đồng bộ, hiện đại, tiên tiến, tiệm cận các chuẩn mực và thông lệ quốc tế, phù hợp sâu sắc với thực tiễn Việt Nam.
Quỳnh Chi lược ghi
