Quốc hội Khóa I - Một nhiệm kỳ đặc biệt
Một trong những điểm nhấn của triển lãm “Quốc hội Việt Nam - 80 năm đồng hành cùng dân tộc” là không gian tái hiện dấu ấn của Quốc hội Khóa I (1946 - 1960) - nhiệm kỳ dài nhất, đặc biệt nhất, đặt nền móng pháp lý đầu tiên cho chế độ Dân chủ Cộng hòa.
Khởi đầu của kỷ nguyên dân chủ
Quốc hội Khóa I (1946 - 1960) của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ngày 6/1/1946, khẳng định quyền làm chủ của nhân dân Việt Nam. Kéo dài 14 năm với 12 kỳ họp, Quốc hội khóa I đã đạt được nhiều thành tựu trên tất cả các mặt hoạt động, là mốc son mở đầu nền dân chủ đại diện ở Việt Nam, đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của Quốc hội Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử tiếp theo.
Trong không gian triển lãm “Quốc hội Việt Nam - 80 năm đồng hành cùng dân tộc” diễn ra ngày 6/1/2026 tại Nhà Quốc hội, khách tham quan triển lãm có cơ hội chiêm nghiệm lại nhiệm kỳ đặc biệt này. Một trong những nội dung quan trọng mà triển lãm giới thiệu đến công chúng là khối lượng di sản lập pháp mang tính nền tảng của Quốc hội Khóa I.
Trong bối cảnh đất nước “thù trong giặc ngoài”, vừa kháng chiến vừa kiến quốc, Quốc hội Khóa I đã thể hiện bản lĩnh và trí tuệ trong hoạt động lập hiến và lập pháp. Tại triển lãm, người xem sẽ được tiếp cận tư liệu về hai bản Hiến pháp lịch sử: Hiến pháp năm 1946 - bản Hiến pháp đầu tiên của nước nhà và Hiến pháp năm 1959 - bản Hiến pháp của thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất đất nước. Bên cạnh đó là hệ thống văn bản pháp lý gồm 12 đạo luật và 50 nghị quyết đã được thông qua.
Điểm nhấn đáng chú ý là những đạo luật mang tính tiên phong, quy định về việc hình thành bộ máy nhà nước và bảo vệ các quyền tự do cơ bản của công dân. Có thể kể đến Luật Cải cách ruộng đất năm 1953 hiện thực hóa ước mơ “người cày có ruộng”; Luật Quy định quyền lập hội năm 1957 và Luật về chế độ báo chí - bảo đảm quyền tự do dân chủ.
Đặc biệt, tư duy pháp quyền tiến bộ của Quốc hội Khóa I còn thể hiện rõ qua Luật Bảo đảm quyền tự do thân thể và quyền bất khả xâm phạm đối với nhà ở, đồ vật và thư tín của nhân dân. Những văn bản luật như Luật Quy định những trường hợp phạm pháp quả tang và những trường hợp khẩn cấp năm 1957, hay các luật về bầu cử (Luật Quy định thể lệ bầu cử Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân hành chính các cấp năm 1957; Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội năm 1960) và Luật Nghĩa vụ quân sự năm 1960... Tất cả đã tạo nên hành lang pháp lý sơ khởi nhưng vô cùng quan trọng để vận hành đất nước trong giai đoạn Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mới ra đời.
Biểu tượng tinh thần, trí tuệ Việt Nam
Nhiều hình ảnh, tư liệu tại triển lãm khắc họa sinh động vai trò tối cao của Quốc hội trong việc quyết định các vấn đề trọng đại của đất nước. Thời kỳ này, Quốc hội đóng vai trò rất quan trọng trong việc thành lập Chính phủ hợp hiến, hợp pháp do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu và “trao quyền bính cho chính quyền ấy”, bảo đảm cho Chính phủ đủ uy tín, hiệu lực để tổ chức nhân dân kháng chiến, kiến quốc thực hiện mọi chức năng đối nội và đối ngoại.
Giai đoạn từ năm 1954 - 1960, theo Hiệp định Geneva, đất nước ta tạm thời chia làm hai miền Bắc - Nam, Quốc hội đã cùng với nhân dân đồng thời tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược cách mạng ở hai miền Nam - Bắc. Quốc hội đã thông qua các nghị quyết về kế hoạch khôi phục, cải tạo và phát triển kinh tế, văn hóa, từng bước xây dựng chế độ dân chủ nhân dân, đưa miền Bắc tiến dần từng bước trên con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Đây chính là hậu phương lớn, là cơ sở vững chắc, tạo thế và lực cho cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, đấu tranh giải phóng ở miền Nam, tiến tới hòa bình, thống nhất đất nước.
Sự linh hoạt trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội Khóa I như trao quyền cho Ban Thường vụ Quốc hội trong thời gian không thể họp toàn thể cũng được thể hiện thông qua tư liệu, hình ảnh tại triển lãm. Đặc biệt, phần trưng bày nội dung về Quốc hội Khóa I cũng thể hiện rõ vai trò của hoạt động đối ngoại của Quốc hội ngay từ những ngày đầu khi vừa giành được chính quyền, góp phần quan trọng vào hoạt động đối ngoại chung của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Triển lãm có những tài liệu, hình ảnh mang tính lịch sử như hình ảnh ghi lại sự kiện tháng 4/1946, Quốc hội đã cử một đoàn đại biểu sang thăm Pháp. Đây là chuyến thăm đầu tiên của Quốc hội nước Việt Nam độc lập và cũng một trong những hoạt động ngoại giao quan trọng nhằm tìm kiếm hòa bình trong thời điểm thực dân Pháp quyết liệt thực hiện mưu đồ xâm lược Việt Nam lần thứ hai.
Hay hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí Lãnh đạo Quốc hội, Chính phủ đón Nguyên soái Vorosilov, Chủ tịch đoàn Chủ tịch Xô viết tối cao Liên Xô thăm Việt Nam ngày 20/5/1957; Trưởng ban Thường trực Quốc hội Tôn Đức Thắng đọc diễn từ tại khóa họp thứ 3 Quốc hội Hungary trong chuyến thăm Cộng hòa nhân dân Hungary ngày 19/6/1958… Qua đó, thể hiện hoạt động đối ngoại tích cực của Quốc hội, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Geneva, phát triển và củng cố tình hữu nghị, đoàn kết giữa Việt Nam với các nước xã hội chủ nghĩa.
Thông qua những dấu ấn về Quốc hội Khóa I, triển lãm "Quốc hội Việt Nam - 80 năm đồng hành cùng dân tộc" gửi gắm thông điệp xuyên suốt: tinh thần dân chủ, pháp quyền và khát vọng độc lập của Quốc hội Khóa I chính là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt, được các khóa Quốc hội kế tiếp kế thừa và phát triển lên một tầm cao mới, đóng góp vào công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước.
