Quốc hội Israel khai mạc: Kiến nghị điều tra cuộc tấn công của Hamas

Đa số 67 ghế trước phép thử liên minh

Phiên khai mạc Quốc hội khóa 26 diễn ra trong không khí căng thẳng, với những màn chen ngang và phản đối ngay tại hội trường. Bên ngoài tòa nhà Quốc hội, hàng trăm người biểu tình cánh hữu phản đối khả năng một chính phủ mới được thành lập với sự hậu thuẫn của các đảng Ảrập. Các đảng này giành tổng cộng 19 ghế, mức cao kỷ lục, và có thể đóng vai trò quyết định trong các cuộc thương lượng.

Khối của Thủ tướng Netanyahu có 53 ghế, trong khi các đảng phản đối ông nắm tổng cộng 67 ghế. Tuy nhiên, 67 nghị sĩ này thuộc nhiều đảng với lập trường khác nhau. Nhóm nòng cốt do ông Eisenkot dẫn dắt chỉ có 48 ghế, thiếu 13 ghế so với ngưỡng đa số 61 ghế. Được Tổng thống Isaac Herzog giao nhiệm vụ thành lập chính phủ ngày 8/11, ông Eisenkot có một tháng để thương lượng. Trước phiên khai mạc, ông tuyên bố sẽ xúc tiến thành lập một chính phủ khẩn cấp quốc gia trong thời gian sớm nhất.

Cuộc bỏ phiếu bầu Chủ tịch Quốc hội dự kiến ngày 17/11 sẽ là phép thử đầu tiên đối với khả năng phối hợp của đa số mới. Ngay trước phiên khai mạc, ông Eisenkot đã nộp kiến nghị có chữ ký của 67 nghị sĩ, đề cử nghị sĩ Matan Kahana của đảng Yashar thay ông Amir Ohana, Chủ tịch Quốc hội sắp mãn nhiệm thuộc đảng Likud. Ông Ohana cho biết sẽ tổ chức bỏ phiếu theo kiến nghị, đồng thời tiếp tục kêu gọi thành lập một chính phủ đoàn kết.

Phát biểu khai mạc, Tổng thống Herzog kêu gọi các nghị sĩ đối thoại và nỗ lực tránh một cuộc bầu cử nữa. Ông cũng đề nghị Quốc hội tìm giải pháp cho vấn đề miễn nghĩa vụ quân sự đối với cộng đồng Do Thái Chính thống giáo cực đoan (Haredi), đồng thời điều tra đầy đủ những sai sót dẫn đến vụ tấn công ngày 7/10/2023 để rút ra bài học.

Điều tra vụ tấn công ngày 7/10 và cải tổ tư pháp

Đề xuất thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước về vụ tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7/10/2023 là một trong những cam kết tranh cử của phe đối lập. Ông Netanyahu lâu nay phản đối cơ chế này vì cho rằng một ủy ban độc lập do Tòa án Tối cao chỉ định có thể thiên lệch khi xem xét trách nhiệm của chính phủ. Ông ủng hộ phương án để một nhóm nghị sĩ lựa chọn thành viên ủy ban, với nhiệm vụ và phạm vi điều tra do giới lập pháp xác định. Các đảng đối lập cáo buộc chính phủ tìm cách né tránh trách nhiệm và chủ trương thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước.

Đảng Yashar của ông Eisenkot và đảng Dân chủ của ông Yair Golan cũng đề nghị bãi bỏ các đạo luật liên quan đến thẩm quyền của Tổng chưởng lý, cơ chế bổ nhiệm thẩm phán và quản lý truyền thông. Chương trình cải tổ tư pháp của chính phủ sắp mãn nhiệm từng làm bùng lên các cuộc biểu tình trên diện rộng. Những người phản đối cho rằng các thay đổi làm suy yếu cơ chế kiểm soát và cân bằng quyền lực, trong khi những người ủng hộ coi đây là biện pháp cần thiết để hạn chế tình trạng lạm quyền tư pháp.

Theo đạo luật dự kiến có hiệu lực vào tháng 1/2027, các bộ trưởng có thể bác bỏ ý kiến pháp lý của Tổng chưởng lý, vốn có tính ràng buộc theo cơ chế hiện hành. Đạo luật cũng trao cho liên minh cầm quyền quyền chi phối trên thực tế việc bổ nhiệm và miễn nhiệm Tổng chưởng lý. Hiện nay, nội các quyết định trên cơ sở khuyến nghị của một ủy ban công độc lập do một cựu thẩm phán Tòa án Tối cao đứng đầu.

Đối với cơ chế bổ nhiệm thẩm phán, luật được Quốc hội khóa trước thông qua thay hai đại diện của Đoàn Luật sư Israel trong ủy ban chín thành viên bằng hai luật sư do liên minh cầm quyền và phe đối lập lần lượt lựa chọn. Luật trao cho cả hai phe quyền phủ quyết đối với các đề cử vào Tòa án Tối cao, đồng thời loại ba thẩm phán trong ủy ban khỏi quá trình quyết định các bổ nhiệm ở cấp tòa này. Về truyền thông, đạo luật do Bộ trưởng Truyền thông Shlomo Karhi thúc đẩy mở rộng ảnh hưởng của chính phủ đối với lĩnh vực phát thanh, truyền hình và tin tức. Tòa án Tối cao đã đình chỉ thi hành một số nội dung của đạo luật.

Mở rộng chương trình nghị sự sang các vấn đề xã hội

Loạt đề xuất ngày khai mạc còn có dự luật giới hạn số nhiệm kỳ của thủ tướng. Đảng Yashar đề nghị bãi bỏ sửa đổi năm 2023 về các trường hợp thủ tướng bị xác định là không thể tiếp tục thực thi nhiệm vụ. Đảng Dân chủ trình riêng đề xuất cấm người đã bị truy tố hình sự giữ chức vụ công, đồng thời đề nghị cho phép kết hôn dân sự và vận tải công cộng trong ngày Shabbat, quy định địa vị pháp lý của các trường Haredi, ghi nhận nguyên tắc bình đẳng trong một đạo luật cơ bản và mở rộng quyền của người LGBTQ.

Các đảng chưa công bố thêm chi tiết về những dự luật này. Trong lúc ông Eisenkot thương lượng thành lập chính phủ, cuộc bỏ phiếu bầu Chủ tịch Quốc hội ngày 17/11 sẽ cho thấy liệu 67 nghị sĩ đã cùng ký kiến nghị thay ông Ohana có thể chuyển sự đồng thuận đó thành lá phiếu tại nghị trường hay không.