Quốc hội Ấn Độ thông qua Dự luật sửa đổi Thuế tiêu thụ đặc biệt để kiểm soát thuốc lá

Đây được xem là một trong những động thái mạnh mẽ và có ảnh hưởng sâu rộng nhất của Ấn Độ trong những năm gần đây nhằm thắt chặt quản lý thuốc lá, củng cố nguồn thuế và thúc đẩy các mục tiêu liên quan đến y tế công cộng.

Tăng thuế thuốc lá để tiệm cận chuẩn WHO

Dự luật do Bộ trưởng nhà nước phụ trách tài chính Pankaj Chaudhary trình bày, nhằm sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt trung ương năm 1944, tập trung vào việc điều chỉnh tăng thuế đối với các sản phẩm thuốc lá ở cả dạng thô, dạng chế biến và các loại thuốc lá thay thế.

Sự cần thiết của luật này xuất phát từ thực tế là thuế suất tiêu thụ đặc biệt và thuế bù trừ đối với thuốc lá đã không còn đáp ứng chuẩn mực về thuế suất tối ưu mà các tổ chức y tế quốc tế, đặc biệt là Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị. Trong nhiều năm, dù có bổ sung các loại thuế và phí khác nhau, mức thuế thực tế vẫn chưa đạt được ngưỡng giúp giảm tính dễ tiếp cận của thuốc lá, từ đó hạn chế các tác hại sức khỏe đang ngày càng gia tăng trong cộng đồng. WHO đặt ra chuẩn mức thuế lý tưởng phải đạt 75% giá bán lẻ, song theo Bộ trưởng Tài chính Nirmala Sitharaman, tổng mức thuế hiện tại của Ấn Độ chỉ vào khoảng 53%, tạo nên sự chênh lệch lớn và khiến thuốc lá vẫn “dễ mua, dễ hút”, đặc biệt là trong nhóm người thu nhập thấp và thanh niên.

Luật mới sẽ tạo không gian tài chính cho Chính phủ trong việc gia tăng thuế suất đối với toàn bộ các dòng sản phẩm thuốc lá sau khi một số loại thuế trước đây đã hết hiệu lực. Điểm đáng chú ý nhất là mức thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá điếu. Theo luật cũ, mức thuế dao động từ 200 đến 735 rupee trên mỗi nghìn điếu, nhưng vớidự luật sửa đổi này, mức thuế mới tăng vọt lên 2.700 đến 11.000 rupee cho mỗi nghìn điếu. Đây là mức tăng chưa từng có và phản ánh quyết tâm mạnh mẽ trong việc kiểm soát ngành công nghiệp thuốc lá.

Không chỉ thuốc lá điếu, các sản phẩm thuốc lá chế biến khác cũng chịu mức tăng thuế mạnh: Thuế đối với thuốc lá nhai tăng từ 25% lên 100%, thuế đối với shisha tăng từ 25% lên 40%, và đáng chú ý nhất là mức thuế cho hỗn hợp thuốc hút dạng tẩu và thuốc lá hút tăng từ 60% lên 325%. Những con số này cho thấy Chính phủ muốn đánh thẳng vào sức tiêu thụ, khiến người dùng phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi mua.

Không để người trồng thuốc lá và lao động chịu thiệt

Trong phiên thảo luận tại Thượng viện, Bộ trưởng Tài chính Nirmala Sitharaman đã khẳng định rằng việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt sẽ mang lại lợi ích song song cho cả chính quyền trung ương và các bang, bởi đây không phải là thuế bù trừ mà là thuế tiêu thụ đặc biệt, đồng nghĩa nguồn thu sẽ được chia sẻ giữa các cấp chính quyền. Bà cũng trấn an rằng, luật sẽ không gây thiệt hại cho nông dân trồng thuốc lá và người lao động trong ngành beedi (loại thuốc lá dạng điếu nhỏ), vốn là lĩnh vực sử dụng lao động quy mô lớn. Theo bà, Chính phủ đã và đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi cây trồng, giúp nông dân chuyển từ thuốc lá sang các loại cây khác bền vững và có lợi nhuận cao hơn. Trong giai đoạn 2017-2018 và 2021-2022, đã có hơn 1,12 triệu mẫu đất được chuyển đổi sang cây trồng khác, một tín hiệu tích cực cho mục tiêu dài hạn.

Ngoài ra, với gần 5 triệu lao động ngành beedi đã đăng ký, Chính phủ cho biết các chương trình phúc lợi và bảo hiểm lao động đang được triển khai rộng rãi thông qua các cơ quan phúc lợi lao động cấp vùng. Điều này nhằm bảo đảm rằng bất kỳ thay đổi nào trong chính sách thuế cũng không dẫn đến hệ quả xã hội tiêu cực.

Trước đó, dự luật nhận được nhiều ý kiến trái chiều từ phe đối lập và các đảng khu vực. Đại biểu Pramod Tiwari thuộc Đảng Quốc đại bày tỏ lo ngại rằng nó có thể gây ảnh hưởng đến sinh kế của nông dân trồng thuốc lá và đề xuất đưa dự luật ra Ủy ban Quốc hội để thẩm định sâu hơn. Theo đại biểu Sagarika Ghose của Đảng Trinamool Congress, tăng thuế không chắc chắn làm giảm tiêu thụ, đồng thời cho rằng Chính phủ không mạnh tay kiểm soát quảng cáo pan masala (hỗn hợp nhai nổi tiếng ở Ấn Độ) có sự tham gia của các ngôi sao nổi tiếng.

Một số nghị sĩ như Sandeep Kumar Pathak (của đảng AAP) cũng cho rằng, đánh thuế quá mức không phải lúc nào cũng là giải pháp hiệu quả, trong khi ông M. Thambidurai của đảng AIADMK lại đánh giá đây là bước đi đúng đắn, cần thiết nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và bảo đảm nguồn thu ngân sách.