Quản trị trường học sau sáp nhập: Chất lượng giáo dục dẫn đường, văn hoá là nền tảng
Sau sáp nhập, một số cơ sở giáo dục phải thích ứng với quy mô tổ chức lớn hơn, nhiều điểm trường hơn và đội ngũ có sự khác biệt về văn hóa, kinh nghiệm cũng như phương thức làm việc. Những thay đổi này khiến công tác quản lý không còn đơn thuần là phân công nhiệm vụ hay duy trì các quy trình hành chính vốn có.
Tối 1/11, Viện Nghiên cứu và Phát triển quản lý giáo dục - Mạng lưới Quản lý giáo dục không biên giới (EdulightenUp) tổ chức hội thảo trực tuyến chuyên đề: "Quản trị trường học hiệu quả sau sắp xếp - Từ tháo gỡ điểm nghẽn đến kiến tạo giá trị giáo dục" .
Khi quy mô nhà trường thay đổi vượt bậc, đòi hỏi mô hình quản trị mới
Theo kết quả khảo sát tại gần 30 trường thuộc hơn 10 xã/phường do PGS.TS Chu Cẩm Thơ, Chủ tịch EduLightenUp thực hiện, những vấn đề được ghi nhận liên quan đến công cụ quản trị, cơ chế phân quyền, sự khác biệt về văn hóa tổ chức, quản lý chuyên môn tại trường liên cấp và hiệu quả thực chất của hoạt động dạy học.
Một trong những thách thức là việc quản lý các điểm trường phân tán. Khi người đứng đầu không thể thường xuyên có mặt tại tất cả địa điểm, việc điều hành nếu phụ thuộc quá nhiều vào di chuyển trực tiếp, báo cáo thủ công và xử lý từng vụ việc sẽ tạo thêm áp lực công việc. Trong khi đó, nếu cơ chế phân công và phối hợp chưa rõ ràng, trách nhiệm giữa ban giám hiệu, người phụ trách điểm trường và các bộ phận chuyên môn có thể bị chồng chéo hoặc gián đoạn.
Bên cạnh vấn đề tổ chức, sự khác biệt giữa các đơn vị trước sáp nhập cũng là một thách thức đáng chú ý. Mỗi trường có thể đã hình thành những thói quen làm việc, cách thức phối hợp và nền nếp chuyên môn riêng. Việc xây dựng một cơ chế vận hành thống nhất vì thế cần đi cùng quá trình đối thoại, tạo sự đồng thuận và hình thành những giá trị chung trong tập thể.
Chia sẻ từ thực tiễn, cô Phạm Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường Mầm non Ba Đồn (tỉnh Quảng Trị) cho biết nhà trường được sáp nhập từ bốn trường, khiến khối lượng công việc quản lý tăng lên đáng kể. Bên cạnh việc tổ chức lại hoạt động, ban giám hiệu còn phải quan tâm đến tâm lý của cán bộ quản lý, giáo viên và quá trình ổn định đội ngũ sau những thay đổi về tổ chức.
Thực tế, sáp nhập trường học không kết thúc khi các thủ tục tổ chức được hoàn tất. Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi nhà trường phải xây dựng phương thức quản trị phù hợp với quy mô mới, đồng thời duy trì sự ổn định và bảo đảm chất lượng giáo dục.
Phân quyền rõ ràng, điều hành bằng dữ liệu
Theo PGS. TS Đặng Thị Thanh Huyền, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Quản lý Giáo dục, một hướng tiếp cận là chuyển từ quản lý dựa nhiều vào sự hiện diện trực tiếp sang mô hình kết hợp giữa phân quyền, phối hợp và điều hành dựa trên dữ liệu. Theo đó, người phụ trách từng điểm trường cần được xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm và phạm vi ra quyết định. Đồng thời, nhà trường phải có cơ chế theo dõi và đánh giá để bảo đảm sự thống nhất trong hoạt động chung.
PGS. TS Đặng Thị Thanh Huyền đã phân tích một số công cụ hữu hiệu để Nhà quản lí giáo dục có thể áp dụng như ma trận RACI có thể hỗ trợ làm rõ vai trò của từng cá nhân, bộ phận trong một nhiệm vụ; quản trị theo kết quả (RBM) giúp gắn trách nhiệm với mục tiêu và kết quả cần đạt.
Trong khi đó, chu trình PDCA (lập kế hoạch – thực hiện – kiểm tra – điều chỉnh) tạo cơ sở cho việc theo dõi, đánh giá và cải tiến hoạt động thường xuyên.
Cùng với phân quyền, dữ liệu đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ ra quyết định. Các thông tin về sĩ số, tiến độ thực hiện kế hoạch giáo dục, hoạt động chuyên môn và tình hình vận hành có thể được tổng hợp trên một hệ thống theo dõi tập trung.
Khi dữ liệu được cập nhật và sử dụng đúng cách, ban giám hiệu có thêm cơ sở để nhận diện vấn đề, phân bổ nguồn lực và điều chỉnh kế hoạch kịp thời, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các báo cáo rời rạc.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi gắn với quy trình quản trị rõ ràng. Nếu thiếu sự thống nhất về cách nhập liệu, trách nhiệm cập nhật và mục đích sử dụng thông tin, hệ thống số có thể làm phát sinh thêm công việc thay vì giảm tải cho đội ngũ.
Xây nền tảng văn hoá, kết nối các nhà giáo và điểm trường
Một hệ thống quản trị hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng việc tổ chức bộ máy gọn hơn hay các quy trình hành chính được thực hiện nhanh hơn. Điều quan trọng là những thay đổi đó có tạo ra chuyển biến trong hoạt động của giáo viên, trải nghiệm học tập của học sinh và chất lượng vận hành của nhà trường hay không.
Từ thực tiễn tại trường Tiểu học An Châu - TP Bắc Ninh và một số câu chuyện từ các nhà trường cho thấy, sau sáp nhập, các trường học không dễ để cùng định hình một văn hoá chất lượng. Các đại biểu cho rằng, cần xây nền tảng văn hoá, kết nối các nhà giáo, các điểm trường để tạo ra mặt bằng chung, từ đó mới có thể khai thác được những ưu thế của một trường học có quy mô lớn, đa dạng sắc thái.
Đối với giáo viên, cơ chế quản lý hợp lý cần hạn chế những công việc trùng lặp, làm rõ trách nhiệm và tạo thêm thời gian cho hoạt động chuyên môn. Đối với học sinh, mục tiêu cuối cùng vẫn là được học tập trong môi trường có chất lượng, phát huy tính chủ động và phát triển năng lực.
Với nhà trường, việc thống nhất quy trình cần đi cùng khả năng linh hoạt để đáp ứng đặc thù của từng cấp học và điểm trường, tạo ra các hoạt động chuyên môn chung và văn hoá chia sẻ, đoàn kết. Kinh nghiệm cho thấy, các Hiệu trưởng cần học những công cụ quản trị mới và chú trọng xây dựng văn hoá dựa vào các trụ cột: cùng học tập, cùng chia sẻ, phát huy điểm mạnh và tôn trọng đặc thù địa phương.
Để các trường học thực hiện được chức năng nhiệm vụ hiệu quả, chắc chắn cần có sự đầu tư thích đáng về hệ thống quản trị và các công cụ hiện đại từ các địa phương và cơ quan trung ương. Nhưng trước hết, sự tự chủ của mỗi Hiệu trưởng, mỗi nhà trường sẽ thích ứng nhanh, tạo ra những giá trị bền vững kết cấu những điểm trường thành tổ chức giáo dục quy mô, chất lượng.
