Quản lý thuốc lá: Cắt giảm giấy phép, chuyển trọng tâm sang hậu kiểm

Loại bỏ rào cản hành chính trong phân phối hàng hóa

Thực hiện chủ trương này, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 1040/QĐ-BCT ngày 2/5/2026 công bố bãi bỏ giấy phép phân phối, bán buôn, bán lẻ trong lĩnh vực thuốc lá. Tiếp đó, các địa phương cũng ban hành văn bản thông báo về việc bãi bỏ các quy định liên quan đến cấp Giấy phép bán lẻ sản phẩm thuốc lá trên địa bàn.

Theo đó, các tổ chức, cá nhân, hộ kinh doanh khi tham gia hoạt động kinh doanh bán lẻ sản phẩm thuốc lá điếu truyền thống sẽ không phải thực hiện thủ tục xin cấp Giấy phép bán lẻ sản phẩm thuốc lá từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đồng thời, các địa phương cũng dừng tiếp nhận và giải quyết các thủ tục hành chính liên quan đến cấp mới, cấp lại, sửa đổi, bổ sung Giấy phép bán lẻ sản phẩm thuốc lá.

Bên cạnh đó, ngày 18/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh. Đối với lĩnh vực kinh doanh thuốc lá, Nghị quyết quy định không thực hiện quy định về giấy phép mua bán thuốc lá tại các khoản 1 và khoản 3 Điều 19 Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá số 09/2012/QH13.

Những bước đi này nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch, nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp, chuyển từ phương thức quản lý nặng tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm.

Lâu nay, các điều kiện cấp giấy phép mua bán sản phẩm thuốc lá thực chất là kiểm tra hồ sơ, giấy tờ mang tính thủ tục. Do đó, việc bãi bỏ thời gian qua đã góp phần giảm chi phí tuân thủ, thời gian và nguồn lực cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi chuyển trọng tâm sang hậu kiểm cũng sẽ đặt ra vấn đề tăng cường trách nhiệm cho doanh nghiệp, giám sát chặt chẽ hơn khâu thực thi, hướng tới nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Việc duy trì giấy phép phân phối, bán buôn, bán lẻ sản phẩm thuốc lá, đặc biệt ở khâu bán lẻ tạo ra gánh nặng thủ tục hành chính khổng lồ cho hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ lẻ, phát sinh chi phí xã hội không cần thiết trong khi có thể áp dụng cơ chế quản lý thay giấy phép và chuyển đổi sang hậu kiểm dựa trên nền tảng công nghệ số và phân cấp thẩm quyền kiểm tra giám sát cho địa phương.

Tuy nhiên, các cơ quan quản lý cũng nêu rõ việc bãi bỏ giấy phép không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý đối với mặt hàng thuốc lá. Đây vẫn là lĩnh vực chịu sự điều chỉnh của các quy định pháp luật chuyên ngành về sản xuất, kinh doanh và phòng, chống tác hại của thuốc lá. Hoạt động sản xuất và nhập khẩu tiếp tục chịu cơ chế quản lý riêng, trong khi các tổ chức, cá nhân kinh doanh vẫn phải tuân thủ những nghĩa vụ pháp lý có liên quan.

Quy định cấm trưng bày: cần đảm bảo tính khả thi, có thể kiểm tra, giám sát

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá dự kiến sẽ được trình Quốc hội ngày 21/10 tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khoá XVI và thảo luận tại tổ vào chiều cùng ngày, trong đó có đề xuất quan trọng về cấm trưng bày thuốc lá.

Trước đó, tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội diễn ra sáng 21/9, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã được đưa ra xem xét, cho ý kiến. Bên cạnh việc hoàn thiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, nội dung cải cách thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh cũng là một trong những vấn đề được quan tâm.

Liên quan đến quy định cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức đang được đề xuất, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng các quy định cần bảo đảm rõ ràng, khả thi, có thể kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong thực tế.

Cùng liên quan vấn đề nêu trên, chia sẻ với cơ quan báo chí, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng cho rằng, đề xuất cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá cần được nhìn nhận trước hết từ mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, yêu cầu tuân thủ tại các cơ sở kinh doanh công khai phải được thực hiện đồng bộ với phòng, chống thuốc lá nhập lậu, hàng giả và hoạt động kinh doanh trái phép, bao gồm việc tăng cường truy xuất nguồn gốc, kiểm soát việc kinh doanh trái phép trên môi trường trực tuyến, tập trung xử lý các đường dây, kho chứa và đầu mối buôn lậu lớn, đồng thời xử lý nghiêm vi phạm tại các điểm bán.

Theo các chuyên gia, các quy định mới cần duy trì tinh thần cải cách, nhất quán với chính sách bãi bỏ giấy phép phân phối, bán buôn và bán lẻ thuốc lá, tránh phát sinh gánh nặng tuân thủ không cần thiết.

Khi chính sách được xây dựng trên nền tảng của sự minh bạch, ổn định đi kèm cẩm nang hướng dẫn trực quan và một lộ trình chuyển đổi nhân văn, chính sách sẽ không còn là rào cản hay nỗi lo âu, mà thực sự trở thành công cụ hữu hiệu để bảo vệ sức khỏe cộng đồng đồng thời giữ vững nhịp đập kinh tế của những tầng lớp mưu sinh nhỏ lẻ.

Theo Luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP.HCM, cần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người tiêu dùng thông qua các thông tin tối thiểu về tên sản phẩm, giá và nguồn gốc khi khách hàng có nhu cầu mua hợp pháp. Luật Giá yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh niêm yết giá rõ ràng, không gây nhầm lẫn cho khách hàng. Trong khi đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quy định người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, còn nếu quy định cấm trưng bày được hiểu theo hướng xóa luôn cả tên sản phẩm và bảng giá tại điểm bán, cần cân nhắc kỹ tính thống nhất với các quy định này.

Cũng theo Luật sư Hoàng Hà, nếu quy định cấm trưng bày được đưa vào thực thi thì cũng cần có lộ trình chuyển tiếp phù hợp, cân nhắc thời gian 18-24 tháng dựa trên cơ sở đánh giá tác động thực tế. Thời gian chuyển tiếp cũng sẽ giúp các lực lượng chức năng hoàn thiện hướng dẫn, tổ chức đào tạo, tập huấn dựa trên kinh nghiệm thực tế, đồng thời để nhà bán lẻ có thời gian điều chỉnh cách vận hành và thực hiện đúng quy định ngay từ giai đoạn đầu áp dụng. “Có thể thiết kế theo hướng chuyển đổi từng bước. Giai đoạn đầu cần ban hành hướng dẫn thật rõ về cách bố trí điểm bán, cung cấp thông tin sản phẩm, bảng giá và những hành vi nào bị coi là trưng bày; đồng thời tuyên truyền, hỗ trợ cơ sở nhỏ điều chỉnh”, Luật sư Hà nhấn mạnh.