Quan hệ đối tác xanh Ấn Độ - Na UyĐộng lực mới cho an ninh năng lượng và chuyển đổi xanh

Củng cố nền tảng hợp tác năng lượng

Trong chuyến thăm chính thức tới Na Uy của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vừa qua, hai nước đã quyết định nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược xanh đánh dấu bước phát triển mới trong hợp tác song phương. Khuôn khổ hợp tác hướng tới tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực khí hậu, môi trường, an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh, khử carbon, nghiên cứu - phát triển (R&D) và chia sẻ công nghệ.

Thời điểm thiết lập quan hệ đối tác được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt khi những bất ổn kéo dài tại Tây Á tiếp tục làm nổi bật mức độ phụ thuộc lớn của Ấn Độ vào nguồn cung năng lượng từ khu vực này. Hiện nay, phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) mà Ấn Độ tiêu thụ vẫn đến từ các quốc gia vùng Vịnh. Mọi gián đoạn tại khu vực đều có nguy cơ tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng cũng như ổn định kinh tế - xã hội của quốc gia Nam Á.

Trong khi đó, Na Uy là một trong những cường quốc năng lượng của châu Âu, đồng thời là nước xuất khẩu khí đốt tự nhiên lớn thứ tư và LPG lớn thứ năm thế giới. Sau khi châu Âu giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga, Na Uy nhanh chóng mở rộng sản lượng để đáp ứng nhu cầu của thị trường khu vực. Song song với đó, Oslo cũng tích cực tìm kiếm các thị trường mới ngoài châu Âu nhằm đa dạng hóa đầu ra cho ngành dầu khí.

Hai nền kinh tế vì vậy có lợi ích bổ trợ rõ rệt. Đối với Ấn Độ, hợp tác với Na Uy góp phần giảm bớt rủi ro từ việc phụ thuộc quá lớn vào Tây Á, trong khi Na Uy có thêm cơ hội mở rộng thị trường tại một trong những quốc gia tiêu thụ năng lượng tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Mặc dù trong chuyến thăm của Thủ tướng Narendra Modi chưa có thỏa thuận cung cấp năng lượng quy mô lớn nào được ký kết, nhưng nhiều nền tảng hợp tác đã được thiết lập trước đó. Năm 2024, tập đoàn năng lượng Equinor ký hợp đồng cung cấp LNG trong 15 năm cho Deepak Fertilisers của Ấn Độ. Đầu năm 2025, Equinor tiếp tục ký hợp đồng cung cấp LPG cho Bharat Petroleum. Cùng thời gian này, doanh nghiệp Crown LNG của Na Uy cam kết đầu tư khoảng 1 tỷ USD xây dựng cơ sở tái hóa khí LNG tại bang Andhra Pradesh.

Các dự án trên được xem là bước khởi đầu cho quá trình hình thành chuỗi hợp tác năng lượng dài hạn giữa hai nước. Dù nguồn LNG và LPG của Na Uy chưa thể thay thế hoàn toàn nguồn cung từ Tây Á về quy mô và giá thành, nhưng việc bổ sung một đối tác ổn định sẽ giúp Ấn Độ mở rộng "giỏ" nhập khẩu năng lượng, qua đó nâng cao khả năng ứng phó trước các cú sốc địa chính trị.

CCUS - trụ cột mới của hợp tác xanh

Bên cạnh thương mại năng lượng, nội dung quan trọng của Đối tác Chiến lược xanh là thúc đẩy hợp tác về năng lượng tái tạo và công nghệ giảm phát thải.

Na Uy hiện là một trong những quốc gia có hệ thống năng lượng sạch phát triển nhất thế giới khi hơn 90% sản lượng điện được tạo ra từ các nguồn tái tạo, chủ yếu là thủy điện. Quốc gia Bắc Âu này cũng đi đầu trong phát triển điện gió ngoài khơi, đặc biệt là công nghệ điện gió nổi (Floating Offshore Wind - FLOW), cho phép lắp đặt tua-bin tại các vùng biển sâu có tốc độ gió lớn hơn so với các dự án truyền thống.

Trong khi đó, Ấn Độ đang thúc đẩy mạnh quá trình chuyển đổi năng lượng nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng và thực hiện các cam kết về khí hậu. New Delhi đặt mục tiêu nâng nhanh tỷ trọng điện sạch, mở rộng công suất điện mặt trời, điện gió và phát triển các dự án điện gió ngoài khơi tại bang Maharashtra và Tamil Nadu.

Sự kết hợp giữa lợi thế về công nghệ của Na Uy với quy mô thị trường của Ấn Độ được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện cho các chương trình nghiên cứu chung, chuyển giao công nghệ và triển khai các dự án điện gió ngoài khơi trong tương lai.

Một nội dung nổi bật khác là hợp tác về công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS). Đây được coi là một trong những giải pháp quan trọng nhằm cắt giảm phát thải ở các ngành khó chuyển đổi như thép, xi măng, hóa chất, điện và phân bón.

Na Uy là quốc gia tiên phong trong lĩnh vực này. Từ nhiều năm qua, nước này đã triển khai các dự án lưu trữ CO₂ dưới đáy Biển Bắc và gần đây đưa vào vận hành dự án Longship - một trong những chương trình CCUS quy mô lớn nhất thế giới. Dự án hướng tới xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ thu giữ, vận chuyển đến lưu trữ khoảng 1,5 triệu tấn CO₂ mỗi năm.

Đối với Ấn Độ - quốc gia phát thải CO₂ lớn thứ ba thế giới - CCUS ngày càng đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển xanh. Chính phủ nước này đã khởi động lộ trình nghiên cứu và phát triển CCUS, đồng thời dành nguồn lực lớn trong ngân sách để mở rộng công nghệ này tại các lĩnh vực phát thải cao như điện lực, thép, xi măng, lọc dầu và hóa chất.

Thông qua quan hệ đối tác mới, kinh nghiệm và công nghệ của Na Uy có thể hỗ trợ Ấn Độ rút ngắn quá trình thương mại hóa CCUS, đồng thời thúc đẩy các chương trình nghiên cứu chung giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học hai nước.

Hướng tới quan hệ đối tác năng lượng toàn diện

Quan hệ Đối tác Chiến lược xanh không chỉ giới hạn ở lĩnh vực dầu khí hay năng lượng tái tạo mà còn mở ra triển vọng hợp tác rộng hơn trong toàn bộ chuỗi giá trị của nền kinh tế xanh.

Một nền tảng quan trọng là Hiệp định thương mại giữa Ấn Độ và Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA), trong đó Na Uy là thành viên. Hiệp định tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ và mở rộng hợp tác công nghiệp giữa hai bên.

Đáng chú ý, Na Uy sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng như đất hiếm, than chì và thạch anh - những nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất pin, chất bán dẫn, xe điện, pin lưu trữ và tua-bin gió. Trong khi đó, Ấn Độ đang đẩy mạnh chương trình phát triển ngành sản xuất pin, xe điện và bán dẫn nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài.

Việc tăng cường hợp tác trong khai thác, chế biến khoáng sản chiến lược và sản xuất vật liệu công nghệ cao có thể bổ sung mắt xích còn thiếu trong quan hệ đối tác xanh giữa hai nước.

Bên cạnh đó, những diễn biến mới trên thị trường năng lượng toàn cầu cũng khiến hợp tác Ấn Độ - Na Uy trở nên đáng chú ý hơn. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu khí tự nhiên tại châu Á sẽ tiếp tục tăng trong nhiều năm tới, trong khi quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch đòi hỏi lượng đầu tư rất lớn vào hạ tầng điện, hydro xanh, lưu trữ năng lượng và công nghệ giảm phát thải.

Trong bối cảnh đó, sự kết hợp giữa nguồn lực công nghệ của Na Uy với quy mô thị trường và nhu cầu đầu tư của Ấn Độ có thể tạo ra mô hình hợp tác bổ trợ, vừa góp phần tăng cường an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững của cả hai quốc gia.

Giới quan sát nhận định, về dài hạn, Đối tác Chiến lược xanh được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột mới của quan hệ Ấn Độ - Na Uy. Nếu các dự án cụ thể về LNG, điện gió ngoài khơi, CCUS, hydro xanh và khoáng sản chiến lược được triển khai hiệu quả, khuôn khổ hợp tác này không chỉ giúp Ấn Độ giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn cung truyền thống mà còn góp phần định hình chuỗi giá trị năng lượng sạch mới tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.