Tín ngưỡng thờ Pô Inư Nưgar/Thiên Y A Na vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có quyết định đưa “Tín ngưỡng thờ Pô Inư Nưgar/Thiên Y A Na” tại tỉnh Khánh Hòa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (loại hình: Tập quán xã hội và tín ngưỡng).
Tín ngưỡng thờ Pô Inư Nưgar/Thiên Y A Na tại Khánh Hòa được hình thành và phát triển trong bối cảnh giao lưu, cộng cư lâu dài giữa các cộng đồng cư dân trên vùng đất từng thuộc không gian văn hóa Champa, sau đó trở thành địa bàn cư trú của nhiều nhóm cộng đồng, trong đó có người Chăm, người Kinh và người Raglai. Qua nhiều thời kỳ, các cộng đồng tiếp xúc và tiếp nhận văn hóa của nhau. Dù vậy, mỗi cộng đồng vẫn giữ cách gọi, niềm tin và cách thực hành riêng.

Thực hành tín ngưỡng thờ Pô Inư Nưgar/Thiên Y A Na kết tinh những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc của cộng đồng cư dân vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Thông qua hình tượng Thiên Y A Na Thánh Mẫu của người Việt và Pô Inư Nưgar nữ thần Mẹ xứ sở của người Chăm đã được dung hợp, thích ứng với bối cảnh văn hóa địa phương, trở thành biểu tượng tín ngưỡng chung có sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống cộng đồng.
Không gian thực hành di sản gắn với hệ thống đền, tháp, miếu thờ và các kỳ lễ hội truyền thống, tiêu biểu là Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar, cùng với hệ thống nghi lễ, diễn xướng dân gian (múa bóng, hát văn, nhạc lễ...) được duy trì liên tục qua nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, theo thời gian, đội ngũ nghệ nhân nắm giữ tri thức truyền thống ngày càng giảm, việc truyền dạy trong cộng đồng chưa có tính hệ thống và hiện tượng thương mại hóa trong hoạt động lễ hội có xu hướng gia tăng.
Việc Tín ngưỡng thờ Pô Inư Nưgar/Thiên Y A Na được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ nhằm xác lập cơ sở pháp lý cho công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản theo quy định của pháp luật, mà còn góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực di sản văn hóa; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu, sưu tầm, tư liệu hóa, truyền dạy và quảng bá di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa theo hướng bền vững.
Theo kế hoạch, tối 24/11, trong khuôn khổ Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa sẽ tổ chức lễ đón nhận Chứng nhận “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Thiên Y A Na/Pô Inư Nagar” được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.