Chính trị

Quốc hội thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi), mở rộng chỉ định thầu gắn với kiểm soát rủi ro

Hoàng Ngọc • 21/11/2026 16:32

Chiều 21/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi) với 487/498 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, đạt tỷ lệ 97,79%.

Mở rộng chỉ định thầu, siết chặt điều kiện áp dụng

Trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị việc áp dụng hình thức chỉ định thầu và các hình thức lựa chọn nhà thầu khác phải tuân thủ nguyên tắc, điều kiện và giới hạn chặt chẽ, có cơ chế kiểm soát phù hợp; đồng thời đề cao trách nhiệm của người đứng đầu khi quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Theo Bộ trưởng, việc lựa chọn hình thức đấu thầu cần căn cứ vào mục tiêu, tính chất, quy mô, tiến độ và yêu cầu cụ thể của từng gói thầu, thay vì chỉ xét đến mức độ cạnh tranh. Cách tiếp cận này nhằm hài hòa yêu cầu cạnh tranh, công khai, minh bạch với tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực hiện.

Thực tiễn cho thấy, đối với những gói thầu chỉ có một nhà thầu đáp ứng yêu cầu hoặc có tính chất đặc thù, cấp bách thì việc tổ chức đấu thầu không những không tạo thêm cạnh tranh thực chất mà còn làm phát sinh thời gian, chi phí và thủ tục không cần thiết.

Trên cơ sở đó, Luật mở rộng các trường hợp áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng và một số hình thức lựa chọn nhà thầu khác, tạo cơ chế phù hợp với đặc điểm từng gói thầu. Tuy nhiên, việc mở rộng này không thay thế hoặc hạn chế đấu thầu rộng rãi. Chủ đầu tư vẫn có quyền lựa chọn đấu thầu rộng rãi đối với những gói thầu đủ điều kiện áp dụng hình thức khác.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh Hồ Long
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật. Ảnh Hồ Long

Đồng thời, Luật quy định chặt chẽ điều kiện, tiêu chí và giới hạn áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu không qua cạnh tranh, nhất là trong trường hợp cấp bách, khẩn cấp phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại; bảo vệ bí mật nhà nước hoặc đáp ứng yêu cầu đặc thù về chuyên môn, nghiệp vụ.

Đáng chú ý, việc chỉ định thầu đối với dự án cần đẩy nhanh tiến độ phải được cấp có thẩm quyền xác định bằng văn bản. Quy định này nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng sự chậm trễ do nguyên nhân chủ quan để áp dụng chỉ định thầu.

Luật cũng giao Chính phủ quy định cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng, theo hướng tăng cường công khai thông tin, giám sát, kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, cách tiếp cận này phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển từ quản lý nặng về quy trình, thủ tục sang quản lý theo chất lượng, hiệu quả và kết quả đầu ra; đồng thời gắn quyền chủ động của chủ đầu tư với trách nhiệm giải trình.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi). Ảnh Hồ Long
Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi). Ảnh Hồ Long

Quy định rõ căn cứ xử lý tình huống trong đấu thầu

Liên quan đến xử lý tình huống phát sinh trong hoạt động đấu thầu, tiếp thu ý kiến của Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Luật đã bổ sung, làm rõ các căn cứ xử lý nhằm bảo đảm việc giải quyết phù hợp với từng gói thầu, dự án.

Theo đó, việc xử lý tình huống phải căn cứ vào kế hoạch lựa chọn nhà thầu; hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; hồ sơ đăng ký thực hiện dự án đầu tư kinh doanh, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất; kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư và hợp đồng đã ký kết.

259a3712.jpg
Các đại biểu dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Bên cạnh đó, việc xử lý phải xem xét tình hình thực tế triển khai gói thầu, dự án, dự án đầu tư kinh doanh và tuân thủ các nguyên tắc cơ bản quy định tại Điều 4 của Luật.

Các quy định này nhằm bảo đảm việc xử lý tình huống có căn cứ, phù hợp với hồ sơ, tài liệu và điều kiện thực tế, đồng thời đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch, cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế.

Chủ đầu tư và người có thẩm quyền quyết định xử lý tình huống phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình theo quy định pháp luật.

Luật Đấu thầu (sửa đổi) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Hoàng Ngọc