Xử lý nợ thuế phải đúng đối tượng, ngăn ngừa trục lợi
Thảo luận về dự thảo Nghị quyết về chính sách đặc thù xử lý nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp để tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, các ĐBQH đề nghị làm rõ đối tượng, điều kiện, phạm vi xử lý nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp; đánh giá tác động ngân sách, kiểm soát nguy cơ trục lợi và bảo đảm giải quyết đúng hạn thủ tục về mã số thuế.
Chiều 20/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội nghe trình bày tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về chính sách đặc thù xử lý nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp để tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế.

Xử lý nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp thuế
Trình bày Tờ trình về dự thảo Nghị quyết , Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo đề xuất xử lý nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp đối với người nộp thuế được cơ quan thuế xác định đến hết ngày 23/10/2026 thuộc trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) hoặc trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký).
Chính sách không áp dụng đối với tiền chậm nộp phát sinh từ nợ thuế gốc liên quan đến hành vi trốn thuế, gian lận thuế hoặc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp; chi nhánh, văn phòng đại diện ở trạng thái 03, 06 của doanh nghiệp, tổ chức đang hoạt động hoặc tạm dừng kinh doanh có thời hạn; người nộp thuế vẫn sản xuất, kinh doanh hoặc đã phát sinh nghĩa vụ thuế trong thời gian thuộc trạng thái 03, 06.
Về xử lý lệ phí môn bài, dự thảo đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp tương ứng. Người nộp thuế chưa kê khai, nộp lệ phí môn bài thì không phải thực hiện kê khai, nộp và không bị tính tiền chậm nộp.

Đối với tiền chậm nộp của các khoản thuế khác, người nộp thuế được xem xét xóa khi đã nộp đầy đủ nợ thuế gốc, tiền phạt vi phạm hành chính (nếu có) và có hồ sơ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Đáng chú ý, người nộp thuế không phải lập hồ sơ đề nghị xóa nợ. Cơ quan thuế căn cứ dữ liệu quản lý thuế để thực hiện, công khai kết quả và thông báo qua tài khoản giao dịch thuế điện tử (nếu có). Đối với hồ sơ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế được tiếp nhận chậm nhất ngày 30/6/2028, trường hợp người nộp thuế đã nộp đủ nợ gốc nhưng chưa hoàn tất thủ tục thì tiếp tục được giải quyết theo Nghị quyết.
Cơ quan quản lý thuế có trách nhiệm kịp thời xác định các khoản nợ đủ điều kiện xóa để không áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với những khoản nợ này. Trường hợp phát hiện người nộp thuế không đủ điều kiện, cơ quan thuế khôi phục khoản tiền chậm nộp đã xóa.
Dự thảo cũng quy định, trường hợp người nộp thuế đã được xóa nợ trước ngày Nghị quyết có hiệu lực nhưng sau đó quay lại sản xuất, kinh doanh và đủ điều kiện áp dụng chính sách thì không phải hủy kết quả xóa nợ đã thực hiện.
Chính phủ đề xuất Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 21/11/2026 đến hết ngày 30/6/2028, trừ các trường hợp được tiếp tục giải quyết theo quy định chuyển tiếp. Chính phủ tổ chức thực hiện và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp cuối năm 2028.

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành chính sách đặc thù, có thời hạn nhằm xử lý dứt điểm nghĩa vụ lệ phí môn bài tồn đọng, tháo gỡ rào cản tài chính cho người nộp thuế thực sự đã ngừng hoạt động; đồng thời góp phần làm sạch cơ sở dữ liệu thuế, ngăn chặn việc lợi dụng pháp nhân không hoạt động để gian lận hóa đơn.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ chịu trách nhiệm bảo đảm chính sách và việc tổ chức thực hiện tuân thủ các chuẩn mực, khuyến nghị của OECD và GF; xác định rõ đây là chính sách áp dụng một lần, không tạo tiền lệ về các đợt xóa nợ định kỳ.
Do các trường hợp xóa tiền thuế nợ, tiền chậm nộp tại dự thảo khác với quy định của Luật Quản lý thuế, Ủy ban đề nghị Chính phủ chịu trách nhiệm toàn diện về việc đề xuất chính sách; quy định rõ tiêu chí, điều kiện, thẩm quyền và trách nhiệm trong xóa nợ, không để lợi ích nhóm cài cắm, gây thất thu ngân sách nhà nước.
Bảo đảm xử lý thủ tục mã số thuế đúng hạn
Thảo luận về dự thảo Nghị quyết, các ĐBQH cơ bản tán thành việc ban hành nhằm xử lý các khoản nợ thuế tồn đọng, tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, đồng thời góp phần hoàn thiện dữ liệu quản lý thuế, đáp ứng yêu cầu cấp bách trong thực hiện cam kết quốc tế về trao đổi thông tin theo yêu cầu.
Từ thực tế, ĐBQH Nguyễn Đình Xuân (Tây Ninh) cho biết, nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động từ nhiều năm nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống quản lý nhà nước, chưa thể hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động và xử lý mã số thuế, do chủ sở hữu hoặc chủ doanh nghiệp vì những lý do bất khả kháng không thể đến thực hiện thủ tục.

Đại biểu đề nghị quy định theo hướng, sau khi cơ quan quản lý thuế thông báo rộng rãi thông tin mà chủ doanh nghiệp hoặc người có trách nhiệm không đến làm thủ tục sau một thời gian nhất định thì có thể tự động xóa mã số thuế. Theo đại biểu, những trường hợp này khó có thể xử lý theo thủ tục hiện hành.
Đại biểu Nguyễn Đình Xuân cũng đề nghị doanh nghiệp không phải chứng minh không nợ bảo hiểm xã hội, nợ doanh nghiệp khác hay nợ lương... bởi đây là những thủ tục khó tự thực hiện. Theo đại biểu, chỉ khi chủ nợ khởi kiện hoặc có quy định pháp luật yêu cầu truy thu mới có thể xác định doanh nghiệp có khoản nợ; nếu không có thì coi như doanh nghiệp không nợ và không phải tự chứng minh.
Để xác định đúng đối tượng, kiểm soát nguy cơ lợi dụng chính sách, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) lưu ý, mốc xác định đối tượng là ngày 21/11/2026, trùng với ngày Nghị quyết có hiệu lực. Trong khi đó, dự thảo đã được công khai lấy ý kiến từ ngày 26/10/2026 nên có thể phát sinh tình trạng chuyển trạng thái để hưởng chính sách. Vì vậy, đại biểu đề nghị lấy ngày 23/10/2026 làm mốc xác định đối tượng áp dụng Nghị quyết.
.jpg)
Đối với người nộp thuế ở trạng thái 06, đại biểu cho rằng đây là nhóm có rủi ro gian lận cao, chỉ thực hiện xóa nợ sau khi cơ quan quản lý thuế đã đối chiếu dữ liệu hóa đơn, kê khai thuế.
Nhấn mạnh yêu cầu rà soát rủi ro khi khôi phục mã số thuế nhưng không kéo dài thời hạn giải quyết, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị sửa đổi Điều 6 của dự thảo theo hướng: việc xóa nợ hoặc chấm dứt mã số thuế không làm chấm dứt nghĩa vụ lưu giữ thông tin nhận dạng chủ sở hữu, chủ sở hữu hưởng lợi và hồ sơ kế toán tối thiểu 5 năm sau khi pháp nhân chấm dứt tồn tại. Cơ quan thuế phải bảo toàn dữ liệu lịch sử; xóa nợ không có nghĩa là xóa dấu vết pháp lý.
Với Điều 3, đại biểu đề nghị việc tạm dừng cưỡng chế chỉ áp dụng đối với lệ phí môn bài và tiền chậm nộp đã đủ điều kiện xóa, không áp dụng với nợ gốc hoặc các khoản nợ khác. Đồng thời, không dừng cưỡng chế ngay khi Nghị quyết có hiệu lực, bởi điều kiện xóa nợ tại Điều 5 chỉ phát sinh sau khi người nộp thuế đã nộp đủ nợ gốc và hồ sơ hợp lệ.
Đặc biệt, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan thuế, bởi hệ thống công nghệ không thể thay thế trách nhiệm của người đứng đầu. Theo đó, mỗi quyết định phải có căn cứ dữ liệu và được kiểm chứng bằng dấu vết xử lý. Thủ tục về mã số thuế phải được giải quyết đúng hạn; trường hợp từ chối phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do. Và Chính phủ cần báo cáo Quốc hội hàng năm về số tiền đã xóa, nợ gốc thu được và các trường hợp lợi dụng chính sách.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, qua thảo luận, các ĐBQH cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành chính sách đặc thù, có thời hạn để tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế, xử lý các tồn đọng về mã số thuế.
Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị làm rõ đối tượng, phạm vi, điều kiện, mức xóa nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp và đánh giá tác động ngân sách, nhất là đối với tiền chậm nộp của các khoản thu về đất đai, tài nguyên. Đồng thời, rà soát mốc thời gian xác định đối tượng, thời hạn áp dụng và quy định chuyển tiếp.
Các đại biểu cũng đề nghị làm rõ phạm vi không thu hồi khoản đã xóa theo Nghị quyết số 94 của Quốc hội; quy định việc phục hồi khoản đã xóa không đúng quy định; ngăn ngừa trục lợi, bảo đảm công khai, đúng thẩm quyền, giải quyết kịp thời thủ tục về mã số thuế, lưu giữ và cung cấp thông tin theo quy định.