Diễn đàn Quốc hội

Phát triển hàng hải, đường thủy nội địa gắn với nâng cao năng lực logistics quốc gia

Nhật An • 20/11/2026 17:26

Thảo luận về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), các đại biểu nhấn mạnh, phát triển hàng hải, đường thủy nội địa cần phải gắn với nâng cao năng lực logistics quốc gia.

Thống nhất quản lý chuyên ngành, giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho rằng, hiện nay, chính sách đối với hàng hải Việt Nam rất rõ ràng, cụ thể từ công nghiệp đóng tàu cho tới cảng biển, tàu biển, nhưng đối với đường thủy nội địa Việt Nam, chính sách chưa rõ.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp). Ảnh Hồ Long
ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Việt Nam không chỉ có biển mà còn có sông, đặc biệt là hai sông lớn nhất cả nước là sông Hồng và sông Cửu Long. Thời gian qua, chính sách đầu tư cho đường sông có phần hạn chế dù đường sông chiếm vị trí rất quan trọng trong logistics, trong vận chuyển hàng hóa và khách nội địa. Nhấn mạnh điều này, ĐBQH Phạm Văn Hòa đề nghị, cần quan tâm có chính sách đầu tư nhiều hơn cho đường thủy nội địa. Đơn cử, theo đại biểu, nên có chính sách đầu tư hạ tầng đường thủy như nạo vét luồng lạch, nới rộng lòng sông, nâng cấp các cầu đường thủy quốc gia Việt Nam và đường thủy nội địa tỉnh hoặc trong phạm vi liên tỉnh. Ngoài ra, nên đầu tư cho kết cấu hạ tầng đường thủy Việt Nam.

ĐBQH Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) cho rằng, sửa Bộ luật lần này cần đạt được mục tiêu đưa những vùng sản xuất lớn, những địa bàn còn khó khăn tiếp cận được hệ thống logistics quốc gia thuận lợi hơn, với chi phí cạnh tranh hơn. Theo đại biểu, đó là cách để phát huy hiệu quả không gian phát triển mới, tăng cường liên kết vùng, đưa các tiềm năng về nông nghiệp, công nghiệp và kinh tế biển trở thành động lực tăng trưởng thực sự và tạo ra hiệu quả thực chất cho người dân, doanh nghiệp, nền kinh tế.

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng). Ảnh Hồ Long
ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đồng quan điểm về mục tiêu giảm chi phí logistics, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) khẳng định, việc thống nhất quản lý chuyên ngành là điều kiện cốt lõi để giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp. Đại biểu đề nghị, các chính sách ưu đãi thuế, phí phải được định lượng rõ ràng, có tiêu chí đo lường cụ thể và kiểm soát chặt chẽ ngân sách, tránh tình trạng ưu đãi tràn lan hoặc bị lợi dụng.

Bảo đảm liên kết vùng và thống nhất với mạng lưới logistics quốc gia

Góp ý cụ thể về chính sách ưu đãi và thu hút nhà đầu tư chiến lược vào phát triển cảng biển, cảng thủy nội địa và cảng cạn, đại biểu Lê Đào An Xuân đồng tình với cơ quan chủ trì soạn thảo rằng cần có chính sách đủ mạnh cho các dự án lớn, có sức lan tỏa. Tuy nhiên, đại biểu cũng nhận thấy, ưu đãi đối với cảng cạn hiện chủ yếu gắn với cơ chế nhà đầu tư chiến lược, vốn đặt nặng quy mô vốn và công suất. Điều này dẫn đến việc dễ bỏ sót các cảng cạn, trung tâm logistics ở vùng sản xuất tập trung, miền núi, xa cảng biển, nơi chi phí vận chuyển cao, thị trường logistics chưa phát triển và khả năng thu hồi vốn thấp.

ĐBQH Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk). Ảnh Hồ Long
ĐBQH Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Từ thực tiễn tại địa phương, đại biểu Lê Đào An Xuân nêu ví dụ, tỉnh Đắk Lắk sau hợp nhất, phía Tây có vùng trồng cà phê, sầu riêng, nông sản quy mô lớn; khu vực Buôn Ma Thuột, Krông Búk, Krông Pắc được định hướng phát triển cảng cạn, ICD (cảng cạn), kết nối với các khu công nghiệp ven biển phía Đông, cảng Vũng Rô, khu bến Bãi Gốc và các đầu mối logistics khác trong khu vực. Tuy nhiên, chuỗi logistics này chưa hình thành do hạ tầng cảng Vũng Rô còn hạn chế, các đầu mối phía Tây vẫn gặp khó trong quá trình thu hút đầu tư. Từ thực tiễn đó, đại biểu Lê Đào An Xuân cho rằng, nếu có chính sách nhằm thúc đẩy sớm đầu tư, các cảng cạn, đầu mối logistics ở khu vực này sẽ giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong gom hàng, bảo quản, đóng container, giảm chi phí vận chuyển và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản.

Những dự án này có thể không lớn về vốn đầu tư, khó đáp ứng các tiêu chí nhà đầu tư chiến lược, nhưng lại có ý nghĩa quan trọng, đóng vai trò mở đường, kết nối phát triển kinh tế của cả vùng. Do đó, đại biểu đề nghị, bổ sung cơ chế khuyến khích đối với cảng cạn, cảng thủy nội địa tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, có vai trò kết nối vùng sản xuất tập trung với hệ thống vận tải quốc gia, quốc tế.

Bên cạnh đó, đại biểu Lê Đào An Xuân đề nghị bổ sung tại Điều 19 dự thảo nguyên tắc Nhà nước ưu tiên đầu tư hoặc hỗ trợ đầu tư hạ tầng kết nối công cộng phục vụ các cảng có vai trò quan trọng đối với phát triển vùng và liên vùng, phù hợp quy hoạch và khả năng cân đối nguồn lực. Đồng thời phân định rõ phần hạ tầng công cộng do Nhà nước đầu tư và phần hạ tầng chuyên dùng thuộc trách nhiệm doanh nghiệp. Bởi theo đại biểu, doanh nghiệp có thể đầu tư cảng, kho bãi, thiết bị trong phạm vi dự án nhưng khó tự đầu tư đường, cầu, luồng và các công trình kết nối phục vụ chung cả khu vực. Nếu doanh nghiệp phải gánh chi phí này, dự án sẽ kém hấp dẫn; ngược lại, nếu thiếu hạ tầng kết nối, cảng hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả...

ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP Hải Phòng). Ảnh Hồ Long
ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Góp ý về các giải pháp kỹ thuật nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (TP. Hải Phòng) đề nghị thể chế hóa mạnh mẽ hơn nữa các cơ chế tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng. Đối với vướng mắc về bến cảng biển hết hạn dự án, đại biểu đề nghị, cần có cơ chế chia sẻ rủi ro thực chất giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Nếu dự án cảng vẫn phù hợp quy hoạch, Nhà nước nên cho phép đấu thầu lựa chọn đơn vị khai thác tiếp theo và bảo đảm thanh toán giá trị đầu tư bổ sung hợp pháp còn lại cho nhà đầu tư cũ. Quy định này sẽ tránh tình trạng doanh nghiệp dừng nâng cấp, xanh hóa cảng trong những năm cuối thời hạn dự án.

Về chính sách ưu đãi, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhận thấy, hãng tàu nước ngoài đang chiếm trên 95% thị phần container. Điểm d khoản 1 Điều 2 dự thảo ưu tiên áp dụng về thuế thu nhập doanh nghiệp cho vận tải biển, nhưng Chương II không có ưu đãi này. Khoản 2 Điều 12 dự thảo chỉ ưu đãi vận tải đa phương thức, không đặt tỷ trọng trọng thủy tối thiểu, ngược lại mọi dự án xây mới, nâng cấp, kể cả khai thác cảng theo tiêu chí xanh, thông minh đều được miễn tiền thuê đất, mặt nước khu vực biển không thời hạn và miễn thuế 5 năm, nhà đầu tư chiến lược cũng được miễn tiền thuế, tiền thuê không thời hạn, trong khi tiêu chí xanh, thông minh cũng chưa được định nghĩa rõ ràng. Đại biểu đề nghị, dồn ưu đãi thuế vào đội tàu mang cờ Việt Nam, đặt trần thời hạn ưu đãi đất đai, luật hóa tiêu chí xanh tối thiểu, cơ quan xác nhận và cơ chế thu hồi.

Nhật An