Kỳ họp thứ Hai: từ dấu ấn lập pháp đến khát vọng phát triển
Ngày 21/11, Quốc hội khóa XVI bước vào phiên bế mạc Kỳ họp thứ Hai, khép lại chương trình nghị sự có khối lượng công việc lập pháp rất lớn. Nhìn từ tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị, dấu ấn quan trọng không chỉ nằm ở số lượng luật, nghị quyết, mà còn ở nỗ lực chuyển tư duy xây dựng pháp luật từ quản lý sang kiến tạo, từ tháo gỡ vướng mắc trước mắt đến mở đường cho tương lai phát triển đất nước.

Từ khối lượng lập pháp lớn đến yêu cầu đổi mới tư duy
Kỳ họp thứ Hai diễn ra trong năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, khi đất nước đứng trước yêu cầu phải phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và tạo ra những động lực tăng trưởng mới. Chính trong bối cảnh ấy, công tác lập pháp được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với sự phát triển quốc gia.
Tại Kỳ họp, Quốc hội xem xét, thông qua 38 luật, 18 nghị quyết và cho ý kiến lần đầu đối với 5 dự án luật. Đây là khối lượng công việc rất lớn, với những nội dung trải rộng từ tổ chức nhà nước, tư pháp, đất đai, nhà ở, đầu tư, doanh nghiệp, thuế, thị trường tài chính đến dữ liệu, an sinh xã hội, văn hóa và du lịch. Những con số ấy cho thấy quy mô hoàn thiện thể chế, nhưng điều cần nhận diện sâu hơn là sự vận động của tư duy làm luật. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước. Tư tưởng ấy đòi hỏi một sự thay đổi về chất: pháp luật phải vừa bảo đảm kỷ cương, trật tự, bảo vệ lợi ích quốc gia và quyền của Nhân dân, vừa tạo ra môi trường thuận lợi cho sáng tạo, đầu tư và cạnh tranh lành mạnh.

Tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 6/4/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có, mà còn phải mở đường cho cái mới”. Đây là một chỉ dẫn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trước sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, dữ liệu và các mô hình kinh tế mới, thể chế chỉ chạy theo thực tiễn sẽ dễ làm lỡ cơ hội. Lập pháp có tầm nhìn phải biết dự báo, chủ động mở hành lang pháp lý và chấp nhận thí điểm có kiểm soát.
Việc Quốc hội đồng thời xem xét những dự án luật có liên hệ chặt chẽ như Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản phản ánh yêu cầu tiếp cận các vấn đề phát triển trong tính chỉnh thể. Đất đai là nguồn lực, nhà ở là nhu cầu thiết yếu, bất động sản là một thị trường có tác động lan tỏa. Nếu thiếu sự liên thông giữa các quy định, nguồn lực có thể bị ách tắc ngay trong những thủ tục tưởng như chỉ mang tính kỹ thuật. Vì thế, ý nghĩa của việc sửa luật nằm ở khả năng làm cho hệ thống pháp luật vận hành đồng bộ, dễ hiểu và có thể thực thi.

Một chi tiết cũng đáng suy ngẫm là việc xem xét lùi thời điểm thông qua dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh sang Kỳ họp thứ Ba để tiếp tục hoàn thiện. Tăng tốc không có nghĩa là vội vàng. Những vấn đề nhạy cảm với thị trường cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng. Bản lĩnh lập pháp thể hiện ở cả quyết định kịp thời và sự thận trọng để bảo vệ chất lượng pháp luật.
Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để mở rộng không gian phát triển
Nguồn lực của đất nước không hẳn thiếu, nhưng nhiều nguồn lực chưa thể chuyển thành động lực phát triển vì quy định chồng chéo, thủ tục kéo dài, thẩm quyền chưa rõ hoặc tâm lý e ngại trách nhiệm. Đổi mới thể chế cần khơi thông nguồn lực ấy, đồng thời bảo đảm kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung.

Từ góc nhìn ấy, việc Quốc hội xem xét tiếp tục áp dụng có thời hạn các cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật gắn với Nghị quyết số 206/2025/QH15 và Nghị quyết số 190/2025/QH15 có ý nghĩa thực tiễn. Quốc hội xem xét việc kéo dài thời gian áp dụng một số văn bản, tối đa đến hết ngày 31/12/2027, đồng thời đặt ra yêu cầu rà soát, sửa đổi, thay thế để bảo đảm hành lang pháp lý lâu dài. Cách tiếp cận này cố gắng dung hòa hai yêu cầu: không để các hoạt động kinh tế, xã hội bị đình trệ và không biến cơ chế đặc biệt thành giải pháp thường trực thay cho một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh.
Một quy định liên quan trực tiếp đến người dân cũng rất đáng chú ý: giấy tờ đã được cấp trước khi sắp xếp tổ chức bộ máy, nếu còn hiệu lực, về nguyên tắc vẫn tiếp tục được sử dụng; không yêu cầu cấp đổi chỉ vì thay đổi cơ quan, chức danh có thẩm quyền, trừ trường hợp pháp luật quy định khác. Đằng sau một quy định tưởng như nhỏ là tư tưởng lớn về cải cách hành chính: đổi mới tổ chức bộ máy phải làm cho cuộc sống thuận tiện hơn, chứ không chuyển chi phí của sự thay đổi sang người dân và doanh nghiệp.

Cùng với đó, những nội dung về cơ chế phát triển đặc thù, về đầu tư các tuyến cao tốc, về chính sách đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đầu tư, đấu thầu, thuế, chứng khoán hay sở hữu trí tuệ mở ra cơ hội tháo gỡ những nút thắt về thị trường, hạ tầng và môi trường kinh doanh. Điều cần tiếp tục theo dõi là các quy định mới có thực sự làm giảm thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, tăng tính dự báo, khuyến khích những người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung hay không.
Không gian phát triển mới còn nằm ở kinh tế số và các ngành công nghiệp sáng tạo. Các dự án luật về định danh, xác thực điện tử và an ninh dữ liệu cho thấy nhu cầu xây dựng nền tảng pháp lý cho những phương thức quản trị, giao dịch và kết nối mới. Đồng thời, việc kỳ họp xem xét sửa đổi các quy định liên quan đến du lịch, điện ảnh, di sản văn hóa, thư viện, quảng cáo, báo chí và thể thao; xem xét cơ chế đặc thù phát triển du lịch; cho ý kiến lần đầu đối với dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là những bước đi đáng quan tâm.

Kỷ nguyên phát triển mới đòi hỏi sự chủ động về thể chế. Một thủ tục chậm trễ hay một quy định mâu thuẫn có thể làm lỡ thời cơ, gây tổn thất về kinh tế, niềm tin và năng lực cạnh tranh.
Lấy đời sống Nhân dân làm thước đo của một Quốc hội kiến tạo
Pháp luật chỉ thực sự có sức sống khi người dân cảm nhận được những thay đổi tích cực trong cuộc sống của mình. Bởi vậy, trong chương trình nghị sự, Quốc hội dành sự quan tâm đến yêu cầu thích ứng với già hóa dân số, phát triển kinh tế bạc, cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ của người khuyết tật, quan tâm lao động trên nền tảng số và khu vực phi chính thức, tiếp tục hỗ trợ bảo hiểm y tế cho các nhóm đồng bào dân tộc thiểu số chịu tác động của thay đổi địa bàn... Những vấn đề ấy nhắc chúng ta rằng tăng trưởng kinh tế, suy cho cùng, phải hướng tới nâng cao chất lượng sống, bảo đảm cơ hội và phẩm giá của mỗi con người. Thể chế phát triển còn phải đo bằng mức độ an toàn, công bằng và khả năng tham gia của người dân vào thành quả phát triển.
Điểm đáng quan tâm tiếp theo là gắn trách nhiệm ban hành luật với trách nhiệm tổ chức thi hành. Kỳ họp nhấn mạnh yêu cầu văn bản quy định chi tiết phải có hiệu lực cùng thời điểm với luật, nghị quyết; đồng thời chú trọng kế hoạch giám sát nhiệm kỳ, giải quyết kiến nghị cử tri, tiếp công dân và khắc phục những hạn chế kéo dài. Đối với các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035, Quốc hội còn đề cập yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung để theo dõi nguồn lực, tiến độ và kết quả, gắn với hoạt động kiểm toán định kỳ.

Đây là những gợi mở cho một phương thức hoạt động ngày càng thực chất: giám sát không chỉ dừng ở việc phát hiện vấn đề, mà phải theo đến cùng việc giải quyết vấn đề; đánh giá chính sách không chỉ dừng ở việc đã ban hành đủ văn bản, mà cần xem người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi gì, vướng mắc nào được tháo gỡ, kết quả nào có thể kiểm chứng. Mỗi đạo luật cần được tiếp nối bằng hướng dẫn kịp thời, bộ máy thực thi có năng lực, trách nhiệm giải trình rõ ràng và cơ chế lắng nghe phản hồi từ cuộc sống.
Cũng cần thẳng thắn nhìn nhận: một chương trình lập pháp với khối lượng công việc rất lớn luôn đi kèm thách thức về thời gian thẩm tra, chất lượng đánh giá tác động, tính thống nhất giữa các luật và khả năng tổ chức thực hiện. Nếu chỉ chạy theo tốc độ, những điểm nghẽn hôm nay có thể được thay thế bằng những điểm nghẽn mới. Chính vì vậy, cải cách thể chế cần đồng hành với nâng cao chất lượng đội ngũ xây dựng pháp luật, công khai và phản biện chính sách, chuyển đổi số trong hoạt động lập pháp, cũng như văn hóa thượng tôn pháp luật ở cả cơ quan công quyền và trong xã hội.
Nhìn lại chặng đường 80 năm Quốc hội Việt Nam, điều làm nên giá trị sâu xa của mỗi quyết sách không chỉ là dấu ấn tại nghị trường, mà còn là những chuyển biến được tạo ra trong vận mệnh đất nước và đời sống Nhân dân. Trong năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, Kỳ họp thứ Hai của Quốc hội đặt ra một kỳ vọng quan trọng: biến tinh thần Nghị quyết 66 thành năng lực cải cách cụ thể, để pháp luật không chỉ gỡ những nút thắt đang tồn tại mà còn chủ động mở ra con đường phát triển phía trước.

Những kỷ lục về khối lượng lập pháp sẽ chỉ có ý nghĩa bền vững khi được chuyển hóa thành chất lượng thể chế, thành sự thông thoáng của môi trường phát triển, thành niềm tin của Nhân dân và thành những cơ hội mới cho từng con người. Một Quốc hội kiến tạo phát triển là một Quốc hội biết lắng nghe cuộc sống, đáp ứng kịp thời những đòi hỏi của hiện tại và có trách nhiệm với tương lai. Đó cũng chính là tinh thần cần được tiếp tục phát huy sau khi kỳ họp khép lại.