Kết nối “Thị - Phố - Nghề”, phát triển kinh tế sáng tạo
Phát huy giá trị tinh hoa trăm nghề của kinh kỳ "Kẻ Chợ" xưa, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đưa các đình, đền, phố cổ thành "xưởng sáng tạo" mở, biến di sản thành chất liệu kiến tạo giá trị kinh tế mới.
Phố cổ Hà Nội thành "xưởng sáng tạo"
Trong lịch sử, vùng đất kinh kỳ Kẻ Chợ từng là trung tâm giao thương sầm uất, nơi hội tụ những người thợ tài hoa từ khắp các vùng miền. Các phường nghề, phố nghề cùng hệ thống đình, đền, hội quán tạo nên diện mạo đô thị đặc sắc, đồng thời lưu giữ tri thức, kỹ thuật và tinh hoa thủ công qua nhiều thế hệ.
Nguồn lực văn hóa ấy vẫn hiện diện trong lòng Hà Nội hôm nay, được đánh thức qua hơn 150 hoạt động tại 5 cụm không gian trọng điểm: Quảng trường Sáng tạo, chợ Đồng Xuân, hệ thống đình và di tích phố cổ, Công viên Thống Nhất cùng các rạp hát, sân khấu cộng đồng.

Những không gian vốn gắn với đời sống thương mại, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng đang được mở rộng công năng, trở thành địa điểm gặp gỡ của nghệ thuật và sáng tạo đương đại. Đó có thể là triển lãm nghệ thuật đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” tại khu chợ hơn một thế kỷ; hành trình khám phá nghề xưa trong 12 đình, hội quán qua dự án “Chuyện Đình trong Phố”; đến các chương trình trình diễn nghệ thuật liên ngành như “Hà Nội Sáng đèn”...
Sự chuyển động ấy mang đến diện mạo mới cho phố cổ. Di sản không còn chỉ được nhìn ngắm, bảo tồn trong những không gian tĩnh, mà trở thành chất liệu cho các hoạt động thực hành, trải nghiệm và sáng tạo. Nghệ thuật bước ra khỏi phòng triển lãm, tiếp cận đời sống thường nhật; công chúng cũng tham gia trực tiếp vào quá trình khám phá, tương tác và cảm nhận các giá trị văn hóa.
Đáng chú ý, việc kết nối nhiều địa điểm di sản thành các cụm không gian sáng tạo đã mở ra khả năng hình thành một mạng lưới hoạt động liên hoàn, thay vì những sự kiện đơn lẻ.
Phố cổ vì thế được thử nghiệm như một “xưởng sáng tạo” mở, nơi kiến trúc, nghề thủ công, ký ức đô thị và đời sống đương đại cùng trở thành nguồn cảm hứng cho những ý tưởng mới.
Kết tài hoa, dệt tài sản
Không gian di sản có thể khơi nguồn cảm hứng, nhưng để tài nguyên văn hóa trở thành giá trị kinh tế, cần sự tham gia của nhiều chủ thể trong toàn bộ quá trình sáng tạo, từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất, phân phối và tiếp cận thị trường.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, diễn ra đến ngày 28/11, với thông điệp "Kết tài hoa, dệt tài sản", tạo dựng môi trường gặp gỡ, hợp tác và đồng sáng tạo giữa những người nắm giữ di sản với nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nghiệp và cộng đồng.

Lễ hội quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ và nhà sáng tạo trong nước, quốc tế đến từ 21 quốc gia. Đặc biệt, lần đầu tiên các nghệ sĩ quốc tế tham gia đồng sáng tạo trực tiếp cùng nghệ sĩ Việt Nam.
Sự gặp gỡ giữa tri thức nghề truyền thống, nghiên cứu văn hóa và tư duy thiết kế đương đại mở ra những cách tiếp cận mới đối với chất liệu di sản, gợi mở khả năng phát triển sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm sáng tạo có giá trị gia tăng.
Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker nhận định, di sản là nguồn tài nguyên sống động, được làm mới thông qua sáng tạo của những người kế thừa, thực hành và diễn giải di sản. Việc đặt các nghề thủ công truyền thống vào cuộc đối thoại với nghệ thuật, kiến trúc và thiết kế đương đại có thể khơi nguồn cho những biểu đạt sáng tạo, sản phẩm và cơ hội mới, đồng thời phát huy tri thức và sự khéo léo được tích lũy qua nhiều thế hệ nghệ nhân.
Từ góc độ phát triển đô thị, Hà Nội đang từng bước thử nghiệm mô hình kết nối tài nguyên văn hóa với nguồn lực con người, hạ tầng, công nghệ và thị trường. Trong hệ sinh thái ấy, nghệ nhân nắm giữ và trao truyền tri thức nghề; nghệ sĩ, nhà thiết kế nghiên cứu, phát triển ý tưởng; doanh nghiệp tham gia tổ chức sản xuất, phân phối và đưa sản phẩm đến công chúng. Cộng đồng địa phương, đặc biệt là người trẻ, vừa là chủ thể sáng tạo, vừa tham gia gìn giữ và thụ hưởng những giá trị được tạo ra.

Khi các nguồn lực ấy được kết nối trong một chuỗi giá trị thống nhất, di sản sẽ vượt ra khỏi vai trò chất liệu văn hóa để trở thành nguồn lực cho sáng tạo, sản xuất và phát triển kinh tế. Những tri thức nghề được tiếp nối bằng ngôn ngữ thiết kế mới; ý tưởng được hiện thực hóa thành sản phẩm, dịch vụ; giá trị sáng tạo có cơ hội tiếp cận thị trường và tạo sinh kế cho cộng đồng.
Quan trọng hơn, quá trình ấy hình thành vòng tuần hoàn giữa bảo tồn và phát triển, trong đó kinh tế tiếp sức cho văn hóa, còn văn hóa tạo nên bản sắc và lợi thế cạnh tranh cho đô thị.
Đây là cơ sở để Hà Nội chuyển từ khai thác tài nguyên văn hóa riêng lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa có tính liên kết, khả năng tự vận hành và phát triển bền vững. Từ đó, Thành phố có thể tạo dựng lợi thế cạnh tranh riêng, khẳng định bản sắc của một Thành phố Sáng tạo và đưa văn hóa trở thành động lực phát triển trong tương lai.