Hợp tác Mekong - Lan Thương: Tăng cường hợp tác, quản lý bền vững nguồn nước
Ngày 19/11, tại Hội nghị Bộ trưởng Hợp tác tài nguyên nước Mekong - Lan Thương lần thứ hai diễn ra ở Hà Nội, 6 quốc gia thành viên thống nhất tăng cường chia sẻ thông tin thủy văn, phối hợp quản lý và sử dụng bền vững nguồn nước trên toàn lưu vực. Điểm nhấn của Hội nghị là việc ký kết Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn tại 24 trạm trọng điểm, góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo và ứng phó với thiên tai.

Hội nghị do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thứ trưởng Bộ Thủy lợi Trung Quốc Lưu Đông Thuận đồng chủ trì; với sự tham dự của đại diện 6 quốc gia thành viên gồm Việt Nam, Trung Quốc, Campuchia, Lào, Myanmar và Thái Lan.
Diễn ra nhân dịp kỷ niệm 10 năm hình thành cơ chế Hợp tác Mekong - Lan Thương, Hội nghị mang chủ đề “Thúc đẩy hợp tác toàn lưu vực hướng tới phát triển bền vững tài nguyên nước lưu vực Mekong - Lan Thương”.
Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng đánh giá cao những kết quả đạt được trong 10 năm qua. Cơ chế phối hợp giữa các quốc gia ngày càng ổn định; hoạt động chia sẻ thông tin thủy văn được mở rộng; năng lực quản lý tài nguyên nước của các nước thành viên từng bước được nâng cao.
Đáng chú ý, hơn 70 dự án thuộc Quỹ Đặc biệt Hợp tác Mekong - Lan Thương đã được triển khai trong các lĩnh vực cấp nước nông thôn, quản lý lưu vực, giám sát an toàn đập và quan trắc thủy văn. Công tác thông báo, chia sẻ thông tin và phối hợp vận hành trong các đợt thiên tai lớn cũng góp phần hỗ trợ các quốc gia hạ lưu chủ động hơn trong phòng, chống lũ lụt và hạn hán.

Tuy nhiên, các quốc gia trong lưu vực vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, nhất là nhu cầu sử dụng nước và năng lượng ngày càng tăng, tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan và ô nhiễm môi trường nước. Những vấn đề này đòi hỏi các nước phải tăng cường phối hợp, chia sẻ trách nhiệm và hành động trên cơ sở lợi ích chung của toàn lưu vực.
Điểm nhấn của Hội nghị là lễ ký Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn lưu vực sông Mekong - Lan Thương. Theo đó, 6 quốc gia thống nhất chia sẻ thông tin thời gian thực tại 24 trạm thủy văn trọng điểm; trong đó Trung Quốc có 2 trạm, Campuchia 7 trạm, Lào 6 trạm, Myanmar 1 trạm, Thái Lan 6 trạm và Việt Nam 2 trạm tại Tân Châu, Châu Đốc.
Việc mở rộng chia sẻ dữ liệu với sự tham gia của cả 6 quốc gia là bước tiến quan trọng trong xây dựng cơ sở thông tin thủy văn chung; tạo điều kiện theo dõi diễn biến nguồn nước, nâng cao chất lượng dự báo và tăng cường phối hợp phòng, chống thiên tai trên toàn lưu vực.

Đối với Việt Nam, thông tin từ thượng nguồn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong theo dõi, dự báo dòng chảy về Đồng bằng sông Cửu Long. Với khoảng 17 triệu người sinh sống, đây là vùng sản xuất trọng điểm về lúa gạo, thủy sản và trái cây, đồng thời đang chịu nhiều sức ép từ nước biển dâng, xâm nhập mặn, hạn hán, thiếu nước, sạt lở và suy giảm phù sa.
Do đó, việc tiếp cận thông tin thủy văn kịp thời, đầy đủ và tin cậy sẽ góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, hỗ trợ điều hành sản xuất, chủ động ứng phó với các tình huống bất lợi và bảo vệ sinh kế người dân.
Tại Hội nghị, các quốc gia thành viên đã chia sẻ nhiều định hướng nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác quản lý tài nguyên nước.
Trung Quốc đề xuất tăng cường trao đổi chính sách, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng công nghệ số trong dự báo thủy văn và triển khai các dự án dân sinh về nước sạch, phòng, chống thiên tai, bảo đảm an toàn đập.
Thái Lan nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát ô nhiễm ngay từ nguồn phát sinh, tăng cường quan trắc và chia sẻ thông tin về chất lượng nước. Campuchia đề cao việc duy trì dòng chảy tự nhiên theo mùa, bảo vệ hệ sinh thái Biển Hồ Tonle Sap, nguồn lợi thủy sản và sinh kế người dân.
Trong khi đó, Lào đề xuất củng cố hệ thống thông tin thủy văn, khí tượng, thúc đẩy quản lý tài nguyên nước thích ứng với biến đổi khí hậu, lấy người dân làm trung tâm. Myanmar nhấn mạnh vai trò của cơ chế hợp tác trong bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực.
Trên cơ sở những thách thức chung, Việt Nam đề xuất ba định hướng ưu tiên hợp tác.
Thứ nhất, tăng cường chia sẻ thông tin khí tượng thủy văn, đặc biệt là dữ liệu vận hành hồ chứa; thực hiện thông báo sớm trước khi xả lũ hoặc tích nước để các quốc gia hạ lưu chủ động ứng phó với lũ, hạn và xây dựng phương án sản xuất phù hợp.
Thứ hai, tăng cường kết nối giữa các cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong nhằm tối ưu hóa nguồn lực, đẩy mạnh nghiên cứu chung và ứng dụng công nghệ mới trong thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý rủi ro thiên tai, xây dựng hệ thống quản trị nước thông minh.
Thứ ba, tiếp tục phát huy vai trò của Quỹ Đặc biệt Hợp tác Mekong - Lan Thương trong hỗ trợ các dự án cải thiện sinh kế, nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn; đồng thời phát triển hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu hiện đại phục vụ công tác dự báo, cảnh báo sớm.
Bế mạc Hội nghị, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh ba thông điệp xuyên suốt trong hợp tác tài nguyên nước Mekong - Lan Thương: tin cậy và minh bạch là nền tảng hợp tác; người dân phải là trung tâm; các cam kết cần được chuyển hóa thành hành động cụ thể.
Các Trưởng đoàn đã thông qua Tuyên bố chung, tái khẳng định cam kết tăng cường quản lý, khai thác và sử dụng bền vững tài nguyên nước, gắn phát triển kinh tế - xã hội với bảo vệ môi trường.
Tuyên bố chung nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục thực hiện Kế hoạch hành động giai đoạn 2023 - 2027, triển khai hiệu quả Bản ghi nhớ về chia sẻ thông tin thủy văn và chuẩn bị kế hoạch hợp tác cho giai đoạn tiếp theo. Các quốc gia đồng thời nhất trí tăng cường phối hợp giữa cơ chế Hợp tác Mekong - Lan Thương với Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC), ASEAN và các cơ chế hợp tác tiểu vùng khác.
Các Trưởng đoàn cũng đề nghị Nhóm công tác về hợp tác tài nguyên nước Mekong - Lan Thương sớm xây dựng kế hoạch triển khai các kết quả của Hội nghị, tiếp tục thực hiện Kế hoạch hành động 2023 - 2027 và chuẩn bị kế hoạch hợp tác 5 năm tiếp theo.