Giáo dục

Người thầy cần chủ động đổi mới để đồng hành cùng sự tiến bộ của học sinh

Huy Bảo • 19/11/2026 16:33

Công nghệ mang đến những cách tiếp cận kiến thức mới, giúp giáo viên hiểu rõ hơn quá trình học tập và sự tiến bộ của từng học sinh. Nhưng để những công cụ ấy thực sự phát huy hiệu quả, người thầy cũng không ngừng học hỏi, linh hoạt đổi mới cách dạy và tìm cách đồng hành phù hợp với mỗi em.

Hiểu học trò hơn để có cách dạy phù hợp

Một học sinh nhỏ tuổi ở Trường PTDTBT Tiểu học Tả Lèng (Lai Châu) từng rụt rè, không dám chạm vào chuột máy tính. Nhưng chỉ sau khoảng 10-15 phút được giáo viên và bạn bè kiên nhẫn hướng dẫn, em đã có thể tự rê chuột, lựa chọn đáp án và thực hiện phép tính trên màn hình. Khi được hỏi có thích học Toán trên máy tính không, em vui vẻ trả lời rằng mình rất thích.

Câu chuyện này được cô Vũ Thị Suất, Hiệu trưởng nhà trường nhớ lại như một niềm vui đặc biệt. Ở ngôi trường có hơn 1.300 học sinh, phần lớn là học sinh dân tộc thiểu số, việc tiếp cận máy tính và các nền tảng học tập trực tuyến vẫn còn khá mới mẻ với nhiều em. Cô Suất chia sẻ, trong mỗi giờ học, trên môi các em luôn nở nụ cười rất tươi.

picture1(1).jpg
Học sinh Trường PTDTBT Tiểu học Tả Lèng (Lai Châu) được tiếp cận với nền tảng học trực tuyến để củng cố kiến thức.

Em Gia A Tùng, học sinh lớp 3A1 tâm sự, em rất thích được lên phòng Tin học là bởi ở nhà không có máy tính. Những bài Toán trên nền tảng Khan Academy giống như một trò chơi, giúp em cảm thấy hứng thú hơn với việc học.

Với 54 lớp tại 9 điểm trường nhưng hiện chỉ có 15 máy tính phục vụ học sinh thực hành, Trường PTDTBT Tiểu học Tả Lèng phải linh hoạt bố trí các ca học vào giờ ra chơi, sau giờ học chính khóa và những khoảng thời gian có thể tận dụng. Học sinh đã biết sử dụng máy tính được hướng dẫn trước để tiếp tục hỗ trợ các bạn còn bỡ ngỡ. Trong các tiết Tin học, giáo viên dành thêm thời gian hướng dẫn từng thao tác cơ bản; có lớp tổ chức cho hai học sinh cùng thực hành trên một thiết bị.

Trong quá trình ứng dụng công nghệ vào dạy học, điều giáo viên nhận được không chỉ là một công cụ hỗ trợ truyền đạt kiến thức, mà còn là thêm thông tin để hiểu rõ hơn năng lực và quá trình học tập của từng em.

picture4(1).jpg
Thầy cô trường Tiểu học Phù Yên (Sơn La) ứng dụng công nghệ vào các buổi học.

Tại Trường Tiểu học Phù Yên (Sơn La), cô Nguyễn Thị Vũ Hương, Tổ trưởng chuyên môn nhà trường từng bất ngờ khi phát hiện một học sinh vốn chưa thực sự tập trung trong giờ học trên lớp lại rất chăm chỉ tự học ở nhà. Qua báo cáo học tập hằng tuần, cô nhận thấy em kiên trì làm bài và từng bước cải thiện kết quả. Khi được hỏi, em hồn nhiên trả lời: “Vâng, con thích học lắm!”.

Câu trả lời khiến cô Hương nhận ra đôi khi việc quan sát học sinh trong một tiết học chưa đủ để giáo viên nhìn thấy hết khả năng và sự nỗ lực của các em. Mỗi học sinh có thể có cách tiếp nhận kiến thức, tốc độ học tập và những biểu hiện tiến bộ khác nhau. Vì vậy, việc theo dõi cả quá trình sẽ giúp thầy cô có cái nhìn đầy đủ hơn để lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp.

Cô Trần Thị Mai Chi, giáo viên chủ nhiệm lớp 4A1 Trường Tiểu học Phù Yên cho rằng thay đổi rõ nhất trong quá trình ứng dụng công nghệ là giáo viên không còn chỉ chú ý đến kết quả đúng hay sai, mà quan tâm nhiều hơn đến quá trình học của từng em.

Thông qua dữ liệu và kết quả luyện tập, giáo viên có thể nhận biết học sinh đã nắm vững nội dung nào, còn hạn chế ở đâu. Những em đã thành thạo được giao bài tập nâng cao, trong khi các em cần củng cố kiến thức được hỗ trợ thêm. Với học sinh tiểu học, video ngắn, hình ảnh trực quan và bài tập tương tác cũng giúp việc tiếp cận kiến thức nhẹ nhàng hơn. Các em có thể xem lại bài và luyện tập theo tốc độ riêng.

picture3.jpg
Thầy Huỳnh Thanh Hoàng trao thưởng cho các em học sinh học tập tích cực.

Ở Trường THCS và THPT Ba Hòn (An Giang), việc theo dõi quá trình học tập cũng được triển khai thường xuyên. Với hơn 1.600 học sinh, thầy Huỳnh Thanh Hoàng, đại diện Ban Giám hiệu nhà trường chủ động tổ chức thống kê tiến độ học tập hai lần mỗi tuần để kịp thời nắm bắt những trường hợp chưa hoàn thành bài học. Danh sách được chuyển đến giáo viên chủ nhiệm và giáo viên Toán để phối hợp nhắc nhở, hỗ trợ.

Qua quá trình này, thầy Hoàng nhận thấy sự thay đổi đáng kể trong thái độ học tập của học sinh. Có em chưa thấy giáo viên giao bài đã chủ động hỏi: “Cô đã giao bài tập trên Khan Academy chưa để con làm?”. Việc học dần trở thành thói quen tự giác thay vì chỉ chờ thầy cô nhắc nhở.

Người thầy cũng phải không ngừng học hỏi

Để có thể thay đổi cách tiếp cận học sinh và khai thác hiệu quả các công cụ hỗ trợ dạy học, chính giáo viên cũng phải không ngừng học hỏi. Đây là quá trình không dễ dàng, nhất là với những thầy cô chưa tự tin về công nghệ hoặc đang công tác tại các trường còn hạn chế về thiết bị.

Cô Vũ Thị Lan, giáo viên Toán Trường TH&THCS Mường So (Lai Châu) là một trong những người đã trải qua những bỡ ngỡ ban đầu ấy. Khi bắt đầu sử dụng nền tảng học tập số, cô phải làm quen với nhiều thao tác mới như tạo tài khoản, cấp mật khẩu, giao bài tập, kiểm tra tiến độ và theo dõi kết quả học tập của học sinh.

picture2(1).jpg
Trường TH&THCS Mường So (Lai Châu) ứng dụng công nghệ để dạy và học hiệu quả.

Những nội dung chưa thành thạo, cô chủ động nhờ đồng nghiệp phụ trách công nghệ thông tin hướng dẫn; các vấn đề còn vướng mắc được đưa ra trao đổi trong những buổi sinh hoạt chuyên môn. Qua từng lần thực hành, cô dần sử dụng thành thạo hơn, đồng thời biết cách khai thác dữ liệu học tập để nhận diện những học sinh chưa tham gia hoặc còn gặp khó khăn ở một nội dung kiến thức nhất định.

Cô Lan cũng tìm thấy nhiều phương pháp tiếp cận và dạng bài tập mới để tham khảo, chọn lọc, vận dụng vào bài giảng. “Có những phần mình chưa nghĩ ra được nhiều như vậy, nhưng khi tham khảo trên nền tảng, mình thấy có thêm nhiều phương pháp tiếp cận và hướng đi hay để học hỏi”, cô chia sẻ.

Việc học hỏi, thích ứng với công nghệ không chỉ là nỗ lực của từng cá nhân. Tại Trường Tiểu học Phù Yên, giáo viên hỗ trợ nhau trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, giao ban; người thành thạo hướng dẫn người còn bỡ ngỡ.

Tại Trường THPT Hải Lăng (Quảng Trị), thầy Lê Xuân Đức, Tổ phó Tổ Toán, cũng từng bước làm quen và thích ứng với phương thức dạy học mới. Đảm nhiệm việc triển khai KAV tại trường, thầy Đức đã chủ động học cách quản trị hệ thống, khai thác dữ liệu học tập và hỗ trợ đồng nghiệp về kỹ thuật. Trong quá trình sử dụng công nghệ, đôi khi thầy còn được chính học sinh hướng dẫn những thao tác mới. Điều đó giúp thầy Đức nhận ra người giáo viên hiện đại cần giữ tinh thần cởi mở, sẵn sàng lắng nghe và học hỏi từ chính thế hệ trẻ.

Tại Trường THCS và THPT Ba Hòn, câu lạc bộ chuyển đổi số dành cho giáo viên được thành lập, tạo không gian để những người yêu thích công nghệ chia sẻ kinh nghiệm thiết kế video, infographic và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong bài giảng. Theo thầy Huỳnh Thanh Hoàng, việc giáo viên chủ động tìm hiểu AI là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải biết sử dụng công nghệ đúng mục đích và hướng dẫn học sinh khai thác có trách nhiệm. Thầy cho rằng giáo viên cần mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn, bởi nhiều công cụ chỉ thực sự hữu ích khi người sử dụng bắt tay vào thử nghiệm và tìm cách vận dụng phù hợp.

Tại Trường PTDTBT Tiểu học Tả Lèng, cô Vũ Thị Suất cũng ghi nhận sự chuyển biến trong đội ngũ giáo viên. Thời gian đầu triển khai, không ít thầy cô lo lắng về khả năng sử dụng máy tính của học sinh cũng như điều kiện thiết bị còn hạn chế. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, giáo viên từng bước tìm ra cách tổ chức phù hợp với từng lớp, từng nhóm học sinh. Thay vì làm thay hoặc đưa sẵn câu trả lời, thầy cô kiên nhẫn hướng dẫn để các em tự thực hiện và khám phá.

Thực tế tại các nhà trường cho thấy, công nghệ không tự tạo nên sự đổi mới trong giáo dục. Đằng sau mỗi nền tảng, mỗi công cụ hay dữ liệu học tập vẫn là người thầy với khả năng lựa chọn, định hướng và đồng hành. Khi học sinh có thêm nhiều cách tiếp cận tri thức, vai trò của giáo viên không mất đi, mà càng đòi hỏi sự thấu hiểu, trách nhiệm và tinh thần học hỏi.

Huy Bảo