Chính trị

Tự cường, sáng tạo, nhân văn - Tầm nhìn phát triển Việt Nam từ APEC 2026

Bùi Hoài Sơn • 19/11/2026 06:37

Chiều 18/11, tại Thâm Quyến (Trung Quốc), trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu về những lựa chọn phát triển của khu vực và Việt Nam. Từ câu chuyện 40 năm Đổi mới đến khát vọng kiến tạo tương lai, bài phát biểu gợi mở một tầm nhìn đáng suy ngẫm: muốn vươn lên trong thế giới biến động, đất nước phải không ngừng đổi mới, nâng cao năng lực tự cường, mở rộng hội nhập và kiên định mục tiêu phát triển vì con người.

Yêu cầu đổi mới tư duy phát triển

Có những thời điểm, nhìn lại chặng đường đã qua để nhận rõ hơn con đường cần đi tiếp. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026 có thể được tiếp cận từ tinh thần ấy. 40 năm sau khi khởi xướng công cuộc Đổi mới, Việt Nam đứng trước một bài toán vừa quen thuộc, vừa hoàn toàn mới: làm thế nào tiếp tục phát triển nhanh trong khi những điều kiện từng tạo nên lợi thế tăng trưởng đang thay đổi sâu sắc?

Bài học của Đổi mới trước hết là bài học về sức mạnh của tư duy. Từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn, ít kết nối với thế giới, Việt Nam đã từng bước mở cửa, phát huy các thành phần kinh tế, hội nhập vào các mạng lưới sản xuất và thương mại toàn cầu. Thành tựu ấy bắt nguồn từ quyết định thay đổi cách nghĩ, cách tổ chức và cách huy động nguồn lực của cả xã hội. Nói cách khác, động lực quan trọng nhất của phát triển nhiều khi xuất hiện từ khả năng vượt qua chính những giới hạn trong nhận thức và thể chế của mình.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Thế giới ngày nay không còn vận hành trên những giả định cũ. Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhận diện ba chuyển dịch lớn: những cuộc khủng hoảng đan xen làm gia tăng bất định và suy giảm lòng tin; sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo làm thay đổi nền kinh tế và đời sống xã hội; cùng sự tới hạn của mô hình tăng trưởng truyền thống khi bất bình đẳng có nguy cơ gia tăng. Ba chuyển dịch ấy đang đồng thời định hình lại cách các quốc gia cạnh tranh, hợp tác và lựa chọn con đường phát triển.

Bởi vậy, lựa chọn mô hình phát triển tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ra tại APEC là năm yêu cầu bổ trợ nhau trong một chỉnh thể. Trong mối quan hệ ấy, tự cường không đối lập với mở cửa. Trái lại, hội nhập có chiều sâu chính là một phương thức nâng cao năng lực tự chủ, khi đất nước biết chủ động tiếp nhận tri thức, xây dựng đối tác và chuyển hóa những cơ hội quốc tế thành sức mạnh nội sinh.

Thực hiện điều đó đòi hỏi tiếp tục ba đột phá chiến lược về thể chế, nguồn nhân lực và hạ tầng, quan trọng hơn là thay đổi về chất trong thực thi.

Hội nhập thị trường, cùng kiến tạo những giá trị mới

Trong một thế giới xuất hiện nhiều rào cản thương mại, cạnh tranh công nghệ và xu hướng phân mảnh chuỗi cung ứng, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cao vai trò APEC gửi đi một thông điệp rõ ràng: hợp tác và liên kết kinh tế vẫn là con đường quan trọng để các nền kinh tế tăng sức chống chịu, mở rộng cơ hội và duy trì niềm tin.

Ba định hướng được nêu tại hội nghị tạo thành một logic đáng chú ý. Đó là giữ cho thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng được kết nối thông suốt; kiến tạo động lực tăng trưởng mới từ công nghệ, đổi mới sáng tạo và những mô hình kinh tế đang hình thành; đồng thời lấy sự phồn vinh thực chất của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hợp tác. Những không gian như kinh tế số, kinh tế bạc và kinh tế chăm sóc cũng đòi hỏi năng lực quản trị thích ứng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Đáng chú ý, vị trí của cộng đồng doanh nghiệp được đặt trong một tầm nhìn rộng hơn. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng hưởng lợi từ hội nhập mà còn tham gia kiến tạo tương lai hợp tác. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp tiên phong về công nghệ, năng suất, liên kết thị trường và chia sẻ cơ hội phát triển; đồng thời đòi hỏi Nhà nước thiết lập được những kênh tham vấn chính sách minh bạch, thực chất. Đối thoại Nhà nước - doanh nghiệp chỉ có giá trị khi những kiến nghị hợp lý được chuyển thành cải cách và khi trách nhiệm xã hội trở thành một phần của chiến lược kinh doanh.

Đối với Việt Nam, một bước chuyển cần được đặc biệt quan tâm là từ thu hút đầu tư sang cùng sáng tạo giá trị. Hợp tác quốc tế cần được đánh giá không chỉ bằng lượng vốn đăng ký hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn bằng chất lượng chuyển giao tri thức, năng lực doanh nghiệp trong nước, nguồn nhân lực và giá trị gia tăng do người Việt Nam tạo ra.

Đó cũng là ý nghĩa của lời mời hợp tác hướng tới APEC Việt Nam 2027. Sau hai lần đăng cai vào các năm 2006 và 2017, năm 2027 sẽ là cơ hội để Việt Nam không chỉ tổ chức thành công một diễn đàn, mà còn thể hiện năng lực đề xuất sáng kiến, kết nối các đối tác và kể câu chuyện về một đất nước đang đổi mới. Từ những địa phương tham gia chuỗi hoạt động đến Tuần lễ Cấp cao tại Phú Quốc, mỗi không gian có thể trở thành điểm gặp gỡ giữa cơ hội kinh doanh, giao lưu con người và sức hấp dẫn văn hóa. Điều có ý nghĩa lâu dài không chỉ là ấn tượng của những ngày hội nghị, mà còn là các quan hệ hợp tác và dự án phát triển tiếp tục được nuôi dưỡng sau đó.

Văn hóa và con người - điểm tựa khát vọng thịnh vượng

Giữa một diễn đàn dành cho lãnh đạo doanh nghiệp, tôi đặc biệt chú ý tới một câu trong bài phát biểu: “Đích đến cao nhất của mọi sự phát triển chính là phẩm giá và hạnh phúc con người”. Câu nói ấy giúp kết nối những vấn đề kinh tế vĩ mô với một câu hỏi căn bản hơn: chúng ta phát triển để làm gì?

d3(1).jpg
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Đặt trong mạch suy nghĩ ấy, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh văn hóa là nguồn lực, động lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia có ý nghĩa đặc biệt. Văn hóa góp phần hình thành những giá trị và chuẩn mực để con người sống và làm việc có trách nhiệm; tạo nền tảng lòng tin để thị trường vận hành lành mạnh; nuôi dưỡng bản lĩnh để xã hội không đánh mất phương hướng trước những biến động. Nếu thể chế kiến tạo hành lang cho phát triển, công nghệ mở rộng những khả năng mới, văn hóa giúp định hướng cách sử dụng những khả năng ấy cho các mục tiêu tốt đẹp.

Đây cũng là tinh thần có sự tương đồng sâu sắc với Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam: đặt văn hóa và con người ở vị trí nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững.

Trong nền kinh tế tri thức, văn hóa còn trực tiếp tạo ra giá trị kinh tế. Để tham gia những khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận như một lĩnh vực phát triển dựa trên tài năng, trí tuệ và bản sắc dân tộc, chứ không chỉ như hoạt động biểu diễn hay giải trí. Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo càng làm rõ yêu cầu ấy. Sáng tạo trong kỷ nguyên số phải là sự gặp gỡ giữa năng lực công nghệ và chiều sâu văn hóa.

Điểm gặp nhau giữa tự cường, sáng tạo, hội nhập và nhân văn là niềm tin vào con người Việt Nam. Thông điệp từ APEC 2026, vì thế, không dừng ở kinh tế. Đó là lựa chọn phát triển dài hạn: lấy đổi mới làm phương thức, hợp tác làm không gian, văn hóa làm sức mạnh và hạnh phúc con người làm đích đến. Khi được chuyển thành chính sách và hành động, lựa chọn ấy sẽ bồi đắp nền tảng cho một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, văn minh và hạnh phúc.

Bùi Hoài Sơn