Linh hoạt trong thực hiện nhưng không làm thay đổi kết quả lựa chọn nhà thầu
Chiều 17/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý đối với dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi).


Xử lý đồng bộ các quy định về đấu thầu
Trình bày Báo cáo về việc tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm tra và ý kiến của các đại biểu Quốc hội đối với dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, dự thảo Luật quy định các tiêu chí áp dụng hình thức chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư, đồng thời giao Chính phủ quy định các trường hợp cụ thể tương ứng với từng tiêu chí.
Theo đó, việc áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các dự án cần đẩy nhanh tiến độ phải được xác định bằng văn bản của cấp có thẩm quyền. Quy định này nhằm tránh tình trạng lợi dụng sự chậm trễ do nguyên nhân chủ quan để áp dụng chỉ định thầu.

Đối với hạn mức chỉ định thầu, dự thảo giao Chính phủ quy định nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn khi giá cả hàng hóa, dịch vụ và chi phí thực hiện gói thầu thường xuyên biến động theo thị trường. Nếu quy định cụ thể tại Luật sẽ khó điều chỉnh kịp thời khi điều kiện kinh tế - xã hội và mặt bằng giá thay đổi.
Về chuyển nhượng thầu và sử dụng nhà thầu phụ, báo cáo nêu rõ, quan hệ hợp đồng được xác lập giữa chủ đầu tư và nhà thầu chính; việc sử dụng nhà thầu phụ là giao dịch dân sự giữa nhà thầu chính và nhà thầu phụ. Do đó, dự thảo Luật quy định nhà thầu phải chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư về việc quản lý, kiểm soát khối lượng, phạm vi công việc do nhà thầu phụ thực hiện.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính, cơ chế này bảo đảm nhà thầu chính vẫn chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng, tiến độ và kết quả thực hiện hợp đồng, kể cả đối với phần công việc do nhà thầu phụ đảm nhận.
Trình bày tóm tắt Báo cáo ý kiến đối với nội dung tiếp thu, chỉnh lý và giải trình dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành nội dung tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội và chỉnh lý dự thảo Luật của Chính phủ.

Một số quy định của dự thảo Luật có liên quan trực tiếp đến pháp luật về đất đai, đầu tư công, xây dựng, ngân sách nhà nước và các lĩnh vực đặc thù như y tế, dược, khoa học, công nghệ. Vì vậy, Thường trực Ủy ban đề nghị Chính phủ rà soát toàn diện các luật có liên quan, nhất là các luật đang được Quốc hội xem xét, sửa đổi tại Kỳ họp này để xử lý đồng bộ các quy định về hoạt động đấu thầu.
Về sử dụng nhà thầu phụ (điểm a khoản 8 Điều 14), Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, việc bỏ giới hạn giá trị công việc giao cho nhà thầu phụ theo hợp đồng, đồng thời cho phép các bên thỏa thuận sửa đổi hợp đồng, có thể dẫn đến nhà thầu trúng thầu chuyển giao phần lớn công việc cho nhà thầu phụ, làm thay đổi thực chất phương án thực hiện đã được đánh giá khi lựa chọn nhà thầu. Quy định cấm giao toàn bộ công việc cho nhà thầu phụ tại dự thảo Luật chưa kiểm soát được trường hợp nhà thầu chính chỉ trực tiếp thực hiện phần việc không đáng kể. Do vậy, đề nghị làm rõ giới hạn về phạm vi, giá trị công việc giao cho nhà thầu phụ và trách nhiệm trực tiếp thực hiện của nhà thầu chính, bảo đảm linh hoạt nhưng không làm thay đổi thực chất kết quả lựa chọn nhà thầu.
Dự thảo Luật cho phép Chính phủ bổ sung chính sách ưu đãi (Điều 8), mở rộng trường hợp và hình thức lựa chọn nhà thầu (Điều 19), quy định việc giao nhiệm vụ lựa chọn nhà cung cấp (Điều 37). Đồng thời, một số trường hợp đặt hàng, chỉ định nhà đầu tư và chính sách ưu đãi được mở rộng thông qua pháp luật chuyên ngành. Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát, nghiên cứu quy định rõ tại Luật các nguyên tắc, điều kiện và giới hạn áp dụng đối với những chính sách tác động trực tiếp đến cạnh tranh, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể; chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết trong phạm vi luật đã xác định, không mở rộng chính sách bằng văn bản dưới luật.
Không để nhà thầu phụ làm thay nhà thầu chính
Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho rằng, quy định về sử dụng nhà thầu phụ tại dự thảo Luật chưa chặt chẽ, có thể tạo ra kẽ hở trong quá trình tổ chức thực hiện.

Tại điểm b, khoản 8, Điều 14 quy định cấm giao toàn bộ nhiệm vụ của nhà thầu chính cho nhà thầu phụ, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội cho rằng, nếu chỉ cấm giao toàn bộ công việc thì nhà thầu chính vẫn có thể giao đến 99% công việc cho nhà thầu phụ mà không vi phạm quy định.
Trong thực tiễn có thể xảy ra tình trạng một số nhà thầu chuyên đi đấu thầu, trúng rất nhiều gói thầu nhưng sau đó không trực tiếp thực hiện mà chuyển phần lớn công việc cho nhà thầu phụ. Như vậy, nhà thầu chính vẫn đứng tên trong hợp đồng, trong khi phần lớn công việc thực tế lại do nhà thầu phụ đảm nhận.
Điều này không chỉ làm thay đổi vai trò, trách nhiệm thực chất của nhà thầu chính mà còn ảnh hưởng đến bản chất của việc lựa chọn nhà thầu thông qua đấu thầu cạnh tranh. Vì vậy, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra phải thể hiện rõ quan điểm, có phương án xử lý cụ thể đối với vấn đề này. Đồng thời, đề nghị điều chỉnh quy định tại điểm b, khoản 8, Điều 14 theo hướng nghiêm cấm việc giao quá 50% khối lượng gói thầu cho nhà thầu phụ.
“Việc xác định rõ giới hạn này là cần thiết để bảo đảm nhà thầu trúng thầu phải thực sự có năng lực thực hiện gói thầu, không để xảy ra tình trạng nhà thầu chính chỉ tham gia đấu thầu để giành hợp đồng rồi chuyển phần lớn công việc cho đơn vị khác thực hiện”, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội nhấn mạnh.
.jpg)
Về nguyên tắc áp dụng dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu chỉ rõ, trong dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) sửa nhiều nội dung liên quan tới đấu thầu các công trình, dự án trong lĩnh vực điện lực. Tuy nhiên, dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) vẫn yêu cầu áp dụng trình tự, thủ tục đấu thầu theo luật này và chưa loại trừ lĩnh vực điện lực, khiến có thể dẫn đến xung đột trong áp dụng pháp luật.
Do vậy, Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu đề nghị đối với những nội dung đã được quy định mang tính đặc thù trong Luật Điện lực thì cần tôn trọng và áp dụng quy định của Luật Điện lực; đồng thời, Luật Đấu thầu cần có quy định loại trừ tương ứng để bảo đảm tính khả thi.
Phát biểu kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan, rà soát kỹ lưỡng, tiếp thu đầy đủ ý kiến của các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan chủ trì thẩm tra và những ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật.
.jpg)
Việc chỉnh lý cần bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất giữa các điều khoản trong dự thảo Luật và với các luật có liên quan; đồng thời, giải trình rõ những nội dung chưa được tiếp thu, nhất là các vấn đề còn có ý kiến khác nhau để Quốc hội có cơ sở xem xét, quyết định.
Trong đó, cần rà soát, hoàn thiện các quy định về sử dụng nhà thầu phụ, điều chỉnh giá, loại hợp đồng, sửa đổi hợp đồng và bảo đảm thực hiện hợp đồng. Phạm vi, điều kiện, giới hạn thỏa thuận và trách nhiệm của các bên phải được xác định rõ, bảo đảm linh hoạt trong thực hiện nhưng không làm thay đổi bản chất hợp đồng, các điều kiện cạnh tranh ban đầu và thực chất kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư…