Luật Tiêu chuẩn lao động của Nhật BảnGiải bài toán "làm việc kiệt sức"
Giới hạn số ngày làm việc liên tục, kéo dài khoảng nghỉ giữa hai ca và bảo vệ quyền không phải phản hồi công việc ngoài giờ là ba vấn đề Nhật Bản đang thảo luận trong quá trình rà soát Luật Tiêu chuẩn lao động. Các cuộc tranh luận cho thấy khác biệt giữa giới sử dụng lao động và đại diện người lao động về mức độ can thiệp của pháp luật.
Xem xét kiểm soát làm việc liên tục quá 13 ngày
Tại Nhật Bản, “karoshi” - thuật ngữ chỉ tình trạng tử vong do làm việc quá sức - từ lâu đã là vấn đề xã hội và chính sách. Dù quy định về làm thêm giờ được tăng cường, áp lực công việc, tình trạng thiếu nhân lực và việc liên lạc qua điện thoại thông minh vẫn khiến ranh giới giữa giờ làm và thời gian nghỉ ngơi trở nên mong manh. Trong các phiên họp tháng 10/2026, câu hỏi được đặt ra là giới hạn bảo vệ nên ở mức nào.

Theo Điều 35 Luật Tiêu chuẩn lao động Nhật Bản, doanh nghiệp về nguyên tắc phải bố trí ít nhất một ngày nghỉ mỗi tuần hoặc bốn ngày nghỉ trong bốn tuần. Quy định này tạo sự linh hoạt nhưng cũng có thể dẫn đến chuỗi ngày làm việc kéo dài nếu ngày nghỉ được dồn theo chu kỳ bốn tuần. Vì vậy, Nhật Bản đang xem xét kiểm soát việc làm việc liên tục quá 13 ngày. Báo cáo nghiên cứu về pháp chế lao động công bố tháng 1/2025 của nhóm nghiên cứu thuộc Bộ Y tế, lao động và phúc lợi Nhật Bản từng đề xuất giới hạn này. Tại phiên họp lần thứ 214 ngày 30/10/2026, vấn đề tiếp tục được đưa ra thảo luận.
Còn theo Rodo Shimbun ngày 12/11, đại diện giới sử dụng lao động thừa nhận cần kiểm soát chuỗi ngày làm việc kéo dài nhưng muốn doanh nghiệp linh hoạt xử lý các trường hợp ngoại lệ. Đại diện người lao động muốn có lệnh cấm kèm chế tài và quy định rõ ngoại lệ trong luật. Nếu được thông qua, quy định mới có thể ảnh hưởng đến dịch vụ, chăm sóc sức khỏe, vận tải và sản xuất theo ca.
Việc làm việc liên tục từ 2 tuần trở lên được xem là một trong những nguyên nhân gây căng thẳng tâm lý, dẫn đến các rối loạn tinh thần thuộc diện được hưởng chế độ bồi thường cho người lao động. Cuộc cải cách quy định lao động mang tính bước ngoặt vào năm 2018 đã đặt ra giới hạn cho thời gian làm thêm giờ, với mức trần là 720 giờ mỗi năm và dưới 100 giờ mỗi tháng. Dẫu vậy, vấn đề làm việc liên tục nhiều ngày vẫn chưa được giải quyết.
Đề xuất mốc 11 giờ cho khoảng nghỉ giữa hai ca
Vấn đề thứ hai là khoảng nghỉ giữa hai ca. Từ tháng 4/2019, doanh nghiệp có nghĩa vụ nỗ lực thiết lập cơ chế này theo Luật Cải thiện việc thiết lập thời giờ làm việc, nhưng đây chưa phải yêu cầu bắt buộc. Theo Khảo sát Điều kiện việc làm toàn diện năm 2025 của Bộ Y tế, lao động và phúc lợi Nhật Bản, chỉ 6,9% doanh nghiệp đã áp dụng. Còn ở nhóm có từ 1.000 lao động trở lên, tỷ lệ này là 20,1%. Tại phiên họp ngày 14/10/2026, đại diện người lao động cho rằng cơ chế tự nguyện chưa đủ hiệu quả. Doanh nghiệp nêu các trở ngại như phải phản hồi khách hàng hoặc đối tác vào ban đêm, thiếu nhân lực và khó quản lý thời gian làm việc.
Mốc nghỉ 11 giờ được đề nghị dựa trên chuẩn tối thiểu của Liên minh châu Âu. Chỉ thị 2003/88/EC yêu cầu bảo đảm ít nhất 11 giờ nghỉ liên tục trong mỗi chu kỳ 24 giờ. Đại diện người lao động muốn đưa yêu cầu tương tự vào luật Nhật Bản, cho rằng khoảng nghỉ đủ dài giúp bảo đảm giấc ngủ và phục hồi thể chất. Giới sử dụng lao động phản đối cách áp dụng đồng loạt vì cho rằng quy định cứng nhắc có thể không phù hợp với công việc linh hoạt, ngành vận hành liên tục hoặc tình huống khẩn cấp. Nếu thành yêu cầu bắt buộc, doanh nghiệp sẽ phải điều chỉnh lịch phân ca và bổ sung nhân sự dự phòng, đặc biệt trong bối cảnh thiếu lao động. Khoảng nghỉ quá ngắn làm tăng nguy cơ mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng an toàn, nhưng quy định quá cứng có thể gây áp lực cho doanh nghiệp nhỏ.
Quyền ngắt kết nối: ranh giới mới giữa làm việc và nghỉ ngơi
Vấn đề thứ ba là “quyền ngắt kết nối”, tức quyền không phải trả lời hoặc xử lý liên lạc công việc ngoài giờ, trừ các trường hợp ngoại lệ. Email, ứng dụng nhắn tin và nền tảng quản lý công việc giúp liên lạc nhanh hơn nhưng cũng khiến người lao động có thể nhận yêu cầu vào buổi tối, ngày nghỉ hoặc kỳ nghỉ phép. Việc thường xuyên theo dõi tin nhắn từ cấp trên cũng làm suy giảm khả năng nghỉ ngơi. Như vậy, các nhà làm luật sẽ phải xác định thế nào là liên lạc công việc, trường hợp khẩn cấp được xử lý ra sao, vị trí trực vận hành có ngoại lệ hay không và doanh nghiệp phải xây dựng quy tắc nội bộ như thế nào. Ranh giới giữa nhận thông báo và thực sự làm việc cũng cần được làm rõ. Đến nay, Nhật Bản chưa quyết định phạm vi hay chế tài cụ thể cho quyền này.
Hiện các nội dung trên vẫn đang được thảo luận tại Hội đồng Chính sách lao động. Phiên họp lần thứ 215 được lên lịch vào ngày 17/11/2026, trong khi chưa có dự luật sửa đổi toàn diện nào được trình Quốc hội. Vì vậy, Nhật Bản mới chỉ đang ở giai đoạn cân nhắc các “hàng rào” pháp lý chống làm việc kiệt sức. Theo thông tin từ báo chí, dự kiến Hội đồng sẽ đưa ra báo cáo vào cuối năm 2026 và một dự luật sẽ được trình lên Quốc hội vào năm 2027.