Chủ động tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản an toàn, hiện đại

Sức khỏe sinh sản đóng vai trò quan trọng

Theo Cục Dân số (Bộ Y tế), trong những năm qua, chương trình kế hoạch hóa gia đình của Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng. Chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình đã từng bước được cải thiện. Dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản ngày một nâng cao, hiện đại và giúp người dân tiếp cận dễ dàng.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, sức khỏe sinh sản đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân, đặc biệt là nhóm vị thành niên và thanh niên - lực lượng nòng cốt quyết định tương lai và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Theo Thứ trưởng, trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình. Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang đối mặt với không ít thách thức.

Chăm sóc sức khỏe sinh sản cho người lao động trong độ tuổi sinh sản đã được đề cập trong các định hướng và chính sách của Đảng, Nhà nước, tạo cơ sở cho việc tăng cường chăm sóc sức khỏe đối với người lao động. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về "Tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới" xác định mục tiêu xây dựng hệ thống y tế hướng tới bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân, chú trọng nhóm lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất. Cùng với đó, Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới nhấn mạnh yêu cầu đổi mới toàn diện nội dung, chương trình, phương pháp giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản trong và ngoài nhà trường, hình thành kiến thức và kỹ năng về dân số, sức khỏe sinh sản đúng đắn, có hệ thống. Đồng thời, củng cố mạng lưới dịch vụ kế hoạch hóa gia đình. Đổi mới phương thức cung cấp, đưa dịch vụ tới tận người sử dụng; thúc đẩy cung cấp dịch vụ qua mạng. Đây là những định hướng quan trọng để tiếp tục đổi mới công tác truyền thông, tư vấn và đa dạng hóa các hình thức cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030, ban hành kèm theo Quyết định số 1679/QĐ-TTg ngày 22/11/2019 của Thủ tướng Chính phủ, xác định mục tiêu nâng cao chất lượng dân số thông qua chăm sóc SKSS, sức khỏe tình dục toàn diện cho vị thành niên, thanh niên và người lao động trong độ tuổi sinh sản. Đáng chú ý, Quyết định số 2899/QĐ-BYT ngày 30/9/2024 của Bộ Y tế phê duyệt Đề án "Tư vấn và cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản cho công nhân lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất giai đoạn 2024 - 2030", tạo cơ sở cho việc mở rộng các mô hình truyền thông, tư vấn sức khỏe sinh sản tại nơi làm việc.

Đặc biệt, Quyết định số 1347/QĐ-BYT ngày 22/2/2021 của Bộ Y tế về Kế hoạch hành động quốc gia nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình đến năm 2030 cũng đề cập đến việc mở rộng dịch vụ lưu động và tư vấn trực tuyến tại các khu công nghiệp và khu chế xuất.

Đáng chú ý, ngày 9/6/2025, Việt Nam chính thức công bố Cam kết tham gia Chương trình Kế hoạch hóa gia đình toàn cầu đến năm 2030 (FP2030). Đây là sáng kiến hợp tác toàn cầu nhằm thúc đẩy quyền của mọi người trong việc tiếp cận dịch vụ sức khỏe sinh sản một cách an toàn và theo lựa chọn cá nhân. Đảm bảo đầy đủ, đa dạng, an toàn, thuận tiện và cung cấp kịp thời dịch vụ kế hoạch hóa gia đình có chất lượng và công bằng nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân.

Các định hướng này cho thấy, việc nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ sức khỏe sinh sản cần đặt ra cả ở góc độ cung cấp kiến thức và gắn với việc đa dạng hóa phương thức cung cấp dịch vụ, phù hợp hơn với điều kiện của người lao động.

Để những chủ trương, chính sách đi vào cuộc sống, theo các chuyên gia, cùng với việc nâng cao chất lượng và mở rộng mạng lưới cung cấp dịch vụ, cần chú trọng thay đổi nhận thức, khuyến khích người dân chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản ngay từ khi chưa lập gia đình. Đây là yếu tố quan trọng giúp phát hiện sớm các nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, hạn chế những biến chứng có thể phòng ngừa và tạo điều kiện để mỗi cá nhân chuẩn bị tốt hơn cho kế hoạch sinh con trong tương lai.

Kịp thời phát hiện những bệnh lý nghiêm trọng

Thực tế cho thấy, trong nhịp sống hiện đại, không ít người trẻ dành phần lớn thời gian cho học tập, công việc, phát triển sự nghiệp và những dự định cá nhân, trong khi việc chăm sóc sức khỏe sinh sản chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều người chỉ tìm đến cơ sở y tế khi chuẩn bị kết hôn, có kế hoạch sinh con hoặc gặp khó khăn trong việc thụ thai.

Theo ThS.BS Phạm Thị Mỹ, chuyên ngành Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, qua thực tế thăm khám tại bệnh viện, các bác sĩ ghi nhận ngày càng có nhiều người trẻ chủ động tìm đến cơ sở y tế để kiểm tra, tư vấn và điều trị các vấn đề liên quan đến khả năng sinh sản. Thậm chí, có những cặp vợ chồng mới 18 - 20 tuổi đã đến khám hiếm muộn.

Nguyên nhân gây vô sinh, hiếm muộn có thể xuất phát từ cả nam giới và nữ giới. Ở phụ nữ, những vấn đề thường gặp bao gồm viêm nhiễm đường sinh dục, bất thường tử cung, tắc vòi trứng, rối loạn phóng noãn, hội chứng buồng trứng đa nang, suy buồng trứng sớm hoặc giảm dự trữ buồng trứng. Trong khi đó, ở nam giới, các rối loạn chức năng tình dục, bất thường về số lượng và chất lượng tinh trùng, bệnh lý đường dẫn tinh hay những bất thường di truyền đều có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.

Bên cạnh các nguyên nhân bệnh lý, lối sống thiếu lành mạnh cũng là yếu tố cần được quan tâm. Tình trạng thức khuya, ngủ không đủ giấc, ăn uống thiếu điều độ, ít vận động, sử dụng rượu bia, thuốc lá, cùng với áp lực công việc và căng thẳng kéo dài có thể tác động bất lợi đến sức khỏe sinh sản. Việc trì hoãn sinh con đến độ tuổi muộn hơn cũng khiến nhiều người phải đối mặt với những khó khăn nhất định khi có nhu cầu làm cha, làm mẹ.

Từ thực tế đó, bác sĩ Phạm Thị Mỹ nhấn mạnh vai trò của khám sức khỏe trước khi kết hôn. Đây là hoạt động kiểm tra sức khỏe tổng quát và sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ trước khi kết hôn, nhằm phát hiện sớm các bệnh lý, đánh giá những yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, đồng thời chuẩn bị điều kiện sức khỏe tốt hơn cho việc mang thai và sinh con.

Một trong những lợi ích quan trọng của khám sức khỏe trước khi kết hôn là phát hiện nguy cơ mắc các bệnh lý di truyền, trong đó có bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia. Thông qua xét nghiệm sàng lọc và tư vấn di truyền, các cặp đôi có thể được đánh giá nguy cơ sinh con mắc bệnh, từ đó lựa chọn phương án sinh sản và theo dõi thai kỳ phù hợp.

Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra sức khỏe thể chất, theo ThS.BSNT Phạm Minh Ngọc, Phó Giám đốc Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, áp lực công việc, căng thẳng kéo dài, những kỳ vọng trong đời sống hôn nhân và áp lực phải có con từ gia đình có thể ảnh hưởng đến đời sống tình dục của các cặp đôi. Trong một số trường hợp, người bệnh cần được tư vấn tâm lý, điều trị các rối loạn chức năng tình dục và hỗ trợ chuyên môn thay vì chỉ cố gắng tự khắc phục.

Đáng chú ý, nhiều vấn đề liên quan đến sức khỏe tình dục vẫn được xem là chuyện riêng tư, khiến người trẻ ngại chia sẻ hoặc chậm tìm kiếm sự trợ giúp y tế. Bên cạnh đó, các bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, giang mai, nhiễm HPV cũng là những nguy cơ cần được nhận diện và phòng ngừa. Một số bệnh có thể diễn biến âm thầm, không biểu hiện triệu chứng rõ ràng nhưng vẫn gây biến chứng đối với sức khỏe sinh sản hoặc ảnh hưởng đến thai kỳ.

Điều đó đòi hỏi, người trẻ cần trang bị kiến thức về sức khỏe tình dục, chủ động thực hiện các biện pháp quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su, tiêm vaccine phòng bệnh theo khuyến cáo và tìm đến cơ sở y tế khi có nguy cơ phơi nhiễm hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Tiến bộ y học mở thêm cơ hội làm cha, làm mẹ

Cùng với việc nâng cao nhận thức và chủ động phòng ngừa các nguy cơ, sự phát triển của y học hiện đại đang mang đến nhiều lựa chọn trong chăm sóc, điều trị và bảo tồn khả năng sinh sản. Những kỹ thuật như trữ đông trứng, tinh trùng, phôi hay mô buồng trứng không chỉ phục vụ điều trị vô sinh, hiếm muộn mà còn giúp những người có nhu cầu chủ động xây dựng kế hoạch sinh sản phù hợp với điều kiện sức khỏe và hoàn cảnh cá nhân.

Theo ThS.BSNT Phạm Minh Ngọc, phụ nữ hiện đại ngày càng năng động, dành nhiều thời gian phát triển sự nghiệp trong giai đoạn từ 25 đến 35 tuổi. Tuy nhiên, đây cũng là khoảng thời gian có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng sinh sản. Không ít phụ nữ mong muốn có con nhưng chưa tìm được người bạn đời phù hợp hoặc chưa sẵn sàng thực hiện kế hoạch sinh con. Vì vậy, trữ trứng đang trở thành một trong những phương pháp được quan tâm nhằm bảo tồn khả năng sinh sản cho tương lai.

Bác sĩ Phạm Minh Ngọc cho biết, khả năng sinh sản của phụ nữ có mối liên hệ chặt chẽ với tuổi tác. Sau 35 tuổi, số lượng và chất lượng trứng có xu hướng suy giảm rõ rệt hơn, khiến việc mang thai tự nhiên cũng như điều trị hỗ trợ sinh sản có thể gặp nhiều khó khăn. Do đó, việc tìm hiểu và tiếp cận dịch vụ tư vấn bảo tồn khả năng sinh sản từ sớm có ý nghĩa quan trọng, nhất là đối với những người dự định trì hoãn sinh con.

Đáng chú ý, chính sách pháp luật về hỗ trợ sinh sản tại Việt Nam cũng đã có những điều chỉnh nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Nghị định số 207/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/10/2025, quy định về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, trong đó có các quy định liên quan đến việc lưu giữ, gửi tinh trùng, noãn và phôi. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện các dịch vụ hỗ trợ và bảo tồn khả năng sinh sản tại những cơ sở y tế đủ điều kiện.

Chia sẻ về những phương pháp bảo tồn khả năng sinh sản đang được áp dụng, ThS.BS Phạm Thị Mỹ cho biết, tùy theo tình trạng sức khỏe và nhu cầu của từng người, bác sĩ có thể tư vấn lựa chọn những kỹ thuật phù hợp. Đối với phụ nữ chưa kết hôn, chưa có kế hoạch sinh con hoặc chuẩn bị điều trị những bệnh lý có nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng, trữ đông trứng là một trong những lựa chọn có thể được cân nhắc. Những trường hợp phát hiện dự trữ buồng trứng suy giảm cũng cần được thăm khám, đánh giá và tư vấn kịp thời.

Trong khi đó, trữ đông phôi có thể được thực hiện đối với các cặp vợ chồng có nhu cầu bảo tồn phôi để sử dụng trong tương lai. Trữ mô buồng trứng là kỹ thuật chuyên sâu, có thể được cân nhắc trong một số trường hợp cần điều trị bệnh lý ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, đặc biệt khi người bệnh không có đủ thời gian hoặc không phù hợp để thực hiện kích thích buồng trứng.

Đối với nam giới, trữ đông tinh trùng là phương pháp có thể được chỉ định trước khi thực hiện các biện pháp điều trị có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh, chẳng hạn như hóa trị, xạ trị. Việc bảo tồn tinh trùng từ sớm có thể giúp người bệnh duy trì thêm cơ hội thực hiện kế hoạch sinh con sau điều trị.

Tuy nhiên, hiệu quả của phương pháp phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ tuổi tại thời điểm trữ trứng, số lượng và chất lượng trứng, điều kiện bảo quản cũng như khả năng tạo phôi sau rã đông. Vì vậy, người có nhu cầu cần được tư vấn đầy đủ về lợi ích, giới hạn và chi phí trước khi quyết định thực hiện.

Tiếp cận dịch vụ từ sớm và lựa chọn phương pháp phù hợp

Ở góc độ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, việc khuyến khích tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản an toàn, hiện đại không đồng nghĩa với việc thúc đẩy sử dụng các kỹ thuật y tế chuyên sâu trong mọi trường hợp. Quan trọng hơn là tạo điều kiện để người dân được tiếp cận thông tin khoa học, dịch vụ tư vấn đáng tin cậy, khám sàng lọc phù hợp và điều trị kịp thời khi có chỉ định.

Để người dân có thể tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản an toàn, hiện đại từ sớm, cần tiếp tục phát huy vai trò của hệ thống y tế cơ sở, đẩy mạnh truyền thông, tư vấn và cung cấp dịch vụ phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đối với công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, việc tổ chức tư vấn tại nơi làm việc, phát triển các hình thức cung cấp dịch vụ linh hoạt và tạo điều kiện tiếp cận cơ sở y tế có ý nghĩa thiết thực. Với vị thành niên, thanh niên, cần chú trọng cung cấp kiến thức khoa học, bảo đảm tính riêng tư và khuyến khích chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn khi cần thiết.

Bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận, chất lượng và an toàn của dịch vụ phải được đặt lên hàng đầu. Người dân cần được tư vấn đầy đủ về tình trạng sức khỏe, các phương án dự phòng, điều trị và bảo tồn khả năng sinh sản, đồng thời hiểu rõ lợi ích, giới hạn và chi phí của từng kỹ thuật. Đây cũng là cơ sở để việc ứng dụng tiến bộ y học thực sự đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe, thay vì tạo ra tâm lý phụ thuộc hoặc kỳ vọng quá mức vào các phương pháp hỗ trợ sinh sản.

Trong bối cảnh nâng cao chất lượng dân số ngày càng được quan tâm, chăm sóc sức khỏe sinh sản cần được nhìn nhận là nhu cầu thiết yếu của mỗi cá nhân, không chỉ giới hạn ở thời điểm kết hôn hay sinh con. Chủ động tiếp cận dịch vụ y tế từ sớm, được tư vấn đúng và lựa chọn phương pháp chăm sóc phù hợp chính là nền tảng để bảo vệ sức khỏe sinh sản, nâng cao chất lượng cuộc sống và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

Dương Lê