Thấy gì về định hướng điều hành qua phiên chất vấn lĩnh vực tài chính?
Phiên chất vấn lĩnh vực tài chính không chỉ làm rõ những vấn đề đặt ra trong quản lý tài chính, ngân sách mà còn cho thấy những định hướng đáng chú ý trong tư duy điều hành chính sách tài chính quốc gia. Nổi bật là yêu cầu chuyển từ quản lý thu, chi sang quản lý hiệu quả nguồn lực; từ bảo đảm cân đối ngân sách sang chủ động kiến tạo động lực tăng trưởng, đồng thời giữ vững kỷ luật tài khóa và an toàn tài chính quốc gia.
Chất vấn là hoạt động giám sát quan trọng của Quốc hội, nơi năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của người đứng đầu ngành được thể hiện trực tiếp trước đại biểu và cử tri. Giá trị quan trọng của phiên chất vấn là nhận diện được điểm nghẽn và đưa ra giải pháp khả thi. Nhìn từ yêu cầu đó, phiên trả lời chất vấn lĩnh vực tài chính vừa qua có nhiều điểm đáng ghi nhận.
Dù mới đảm nhiệm cương vị từ tháng 4/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trực tiếp giải trình những vấn đề phức tạp, từ đầu tư công, vốn ODA, hợp tác công - tư (PPP), quản lý thuế đến huy động nguồn lực cho tăng trưởng. Cách trả lời thẳng thắn, rõ ràng, đi vào bản chất vấn đề, không né tránh những hạn chế, bất cập cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng bao quát lĩnh vực phụ trách.
Đáng chú ý là cách tiếp cận có tính hệ thống. Các vấn đề tài chính không được nhìn nhận riêng lẻ mà đặt trong mối quan hệ giữa huy động nguồn lực, hiệu quả đầu tư, phát triển doanh nghiệp và ổn định kinh tế vĩ mô. Kinh nghiệm từng đảm nhiệm cương vị Tổng Kiểm toán Nhà nước cũng là lợi thế giúp Bộ trưởng tiếp cận quản lý tài chính từ cả hai phía: huy động, phân bổ nguồn lực và kiểm soát hiệu quả sử dụng, phòng ngừa thất thoát, lãng phí.
Đặc biệt, từ phiên chất vấn, có thể thấy những định hướng lớn trong điều hành chính sách tài chính.
Thứ nhất, chuyển từ chú trọng giải ngân vốn sang nâng cao hiệu quả đầu tư. Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 10/2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt hơn 708.567 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Kết quả tích cực, nhưng những điểm nghẽn trong chuẩn bị dự án, giải phóng mặt bằng và tổ chức thực hiện vẫn cần được tháo gỡ.
Bộ trưởng đã tập trung nhận diện hạn chế trong tổ chức thực hiện, đặc biệt là chất lượng chuẩn bị dự án. Đây là cách tiếp cận đúng bản chất, bởi chậm giải ngân không chỉ do thủ tục hay thiếu vốn mà còn phản ánh năng lực quản trị và trách nhiệm thực thi. Tuy nhiên, giải ngân nhanh chưa đồng nghĩa với đầu tư hiệu quả. Công trình giải ngân hết vốn nhưng chậm đưa vào sử dụng, đội vốn, chất lượng thấp thì nguồn lực ngân sách vẫn bị lãng phí. Vì vậy, với đầu tư công, quan trọng nhất không chỉ là tỷ lệ giải ngân, mà còn là giá trị kinh tế - xã hội mỗi đồng vốn tạo ra.
Tư duy này cũng cần được áp dụng trong huy động vốn ODA, vốn vay nước ngoài và đầu tư PPP. Những cơ chế hỗ trợ chuẩn bị dự án, bù đắp khoảng trống tài chính và cung cấp nguồn vốn dài hạn được Bộ trưởng đề cập là hướng nghiên cứu cần thiết để thu hút đầu tư tư nhân. Song, huy động vốn phải đi đôi với kiểm soát rủi ro, minh bạch phương án tài chính và bảo đảm khả năng trả nợ. Không thể tăng trưởng bằng mọi giá, càng không thể chuyển gánh nặng tài chính hôm nay thành rủi ro cho các thế hệ mai sau.
Thứ hai, chuyển từ chú trọng nguồn thu trước mắt sang nuôi dưỡng nguồn thu bền vững. Trước sự phát triển của thương mại điện tử và kinh tế số, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu kết nối dữ liệu, ứng dụng công nghệ, quản lý rủi ro để chống thất thu và bảo đảm công bằng về nghĩa vụ thuế. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng quản lý thuế hiện đại không chỉ nhằm thu đúng, thu đủ mà còn phải giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.
Đặc biệt, khi giải trình về tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng, Bộ trưởng thẳng thắn nhìn nhận hạn chế, đề cập trách nhiệm của cơ quan thuế, kể cả trách nhiệm bồi thường vật chất khi không xử lý hồ sơ hợp lệ theo quy định. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý về trách nhiệm công vụ. Bởi hoàn thuế chậm không đơn thuần là vướng mắc thủ tục, mà còn làm ứ đọng vốn lưu động, gia tăng chi phí và suy giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Thứ ba, chuyển từ phân bổ nguồn lực đơn thuần sang kiến tạo động lực tăng trưởng. Một điểm đáng chú ý trong định hướng điều hành là coi trọng vai trò của kinh tế tư nhân, chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài và khả năng liên kết giữa các khu vực kinh tế. Thu hút được nhiều vốn FDI là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là nền kinh tế Việt Nam tiếp nhận được bao nhiêu công nghệ, kỹ năng quản trị, giá trị gia tăng và cơ hội tham gia chuỗi sản xuất toàn cầu.
Chính sách ưu đãi tài chính vì vậy cần chuyển mạnh từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có điều kiện, gắn với hiệu quả thực chất. Đây là yêu cầu có ý nghĩa chiến lược đối với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Bởi tăng trưởng cao không thể chỉ dựa vào mở rộng vốn đầu tư mà phải dựa trên năng suất, đổi mới công nghệ và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Chính sách tài chính phải vừa bảo đảm ổn định vĩ mô, vừa tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Nhìn tổng thể, phiên chất vấn cho thấy những định hướng đáng ghi nhận: chuyển từ quản lý thu, chi sang quản lý hiệu quả nguồn lực; từ ngân sách trực tiếp đầu tư sang phát huy vai trò dẫn dắt vốn xã hội; từ chú trọng nguồn thu trước mắt sang nuôi dưỡng nguồn thu và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Những định hướng này cho thấy sự quan tâm đồng thời đến mục tiêu tăng trưởng trước mắt và yêu cầu phát triển bền vững lâu dài. Điều đáng kỳ vọng là những định hướng ấy sẽ tiếp tục được cụ thể hóa thành quyết sách và kết quả thực chất, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của Quốc hội, cử tri và cộng đồng doanh nghiệp.