Cần cân nhắc thận trọng quy định để lại một phần nguồn thu phí hàng hải
Chiều 13/11, Tổ 16 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Lai Châu) thảo luận về: Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) và dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Thảo luận tại Tổ 16, các đại biểu bày tỏ tán thành sự cần thiết xây dựng dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) nhằm thay thế cho Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như được nêu tại Tờ trình của Chính phủ.
Các đại biểu cho rằng, nội dung dự thảo Bộ luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển bền vững kinh tế biển; tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; các chủ trương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; về phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân; yêu cầu về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.
Bên cạnh đó, dự thảo Bộ luật cũng đã kịp thời thể chế hóa các nội dung liên quan đến nhiệm vụ, giải pháp về đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành, lĩnh vực biển mới, trong đó có phát triển kinh tế hàng hải được đề ra tại Nghị quyết số 20-NQ/TW4 và Thông báo số 125-TB/TW5 như quy định về chính sách phát triển hàng hải và đường thủy, quy định về công nghiệp hàng hải.
Góp ý vào quy định tại khoản 2 Điều 261 dự thảo, ĐBQH Trương Hồ Hải (An Giang) bày tỏ đồng tình với yêu cầu phải tăng cường năng lực quản lý nhà nước chuyên ngành hàng hải, nhất là trong bối cảnh hoạt động hàng hải có tính quốc tế cao, yêu cầu chuyên môn sâu và gắn với quốc phòng, an ninh.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cân nhắc thận trọng quy định cho phép nhà chức trách hàng hải Việt Nam được để lại một phần số tiền phí thu được. Theo đại biểu Trương Hồ Hải, cần phân biệt giữa mục tiêu chi và cơ chế tạo nguồn kinh phí. Các nhiệm vụ như đào tạo nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế, đầu tư và hiện đại hóa là cần thiết; nhưng cần đặt câu hỏi: Có nhất thiết phải thực hiện các nhiệm vụ này bằng cơ chế để lại một phần số tiền phí thu được hay không?
Đại biểu cho rằng, nếu đây là những nhiệm vụ thường xuyên, cần thiết của cơ quan quản lý nhà nước, có thể cân đối, bố trí trong dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Cách làm này vừa bảo đảm nguồn lực, vừa giữ được nguyên tắc quản lý ngân sách thống nhất.
Tại Báo cáo thẩm tra cũng đã dẫn Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026, trong đó nhấn mạnh không quy định việc để lại nguồn thu ngân sách trung ương khác với quy định của Luật Ngân sách nhà nước, trừ trường hợp theo chủ trương của cấp có thẩm quyền. Vì vậy, đại biểu cho rằng trước khi đưa quy định này vào Bộ luật, cần làm rõ đã có chủ trương hoặc quyết định của cấp có thẩm quyền cho phép áp dụng cơ chế đặc thù này hay chưa. Nếu chưa có thì không nên quy định trước một cơ chế có thể ảnh hưởng đến nguyên tắc quản lý ngân sách thống nhất.
Cũng theo đại biểu, quy định “để lại một phần” là chưa đủ rõ và thiếu giới hạn cụ thể. Dự thảo sử dụng cụm từ “một phần số tiền phí thu” nhưng không xác định tỷ lệ là bao nhiêu, căn cứ tính trên tổng số phí thu được hay số phí sau khi trừ chi phí thu và mức tối đa được để lại là bao nhiêu.
"Một phần là 5%, 10%, 20% hay một tỷ lệ khác? Ai quyết định tỷ lệ đó? Khoản tiền được để lại có phải lập dự toán, công khai, quyết toán và kiểm toán hay không? Nếu sử dụng không hết thì xử lý thế nào? Đây không phải là những vấn đề kỹ thuật có thể bỏ qua và giao toàn bộ cho Chính phủ quy định. Bởi khi luật đã xác lập cơ chế để lại nguồn thu thì phải xác định được giới hạn, nguyên tắc và trách nhiệm kiểm soát. Nếu không quy định rõ, cơ chế này có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau, đồng thời làm giảm tính minh bạch trong quản lý, sử dụng nguồn thu phí", đại biểu Trương Hồ Hải nhấn mạnh.
Đại biểu cũng cho rằng, cần đặc biệt lưu ý nguy cơ tạo tiền lệ cho các ngành, lĩnh vực khác. Thời gian qua, việc đề xuất để lại một phần tiền thu trong một số lĩnh vực thời gian qua cũng đã có những ý kiến khác nhau.
Theo đại biểu, cần nhìn nhận đây là vấn đề rộng hơn, liên quan đến nguyên tắc quản lý tài chính công. Nếu mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều có lý do đặc thù để đề xuất giữ lại một phần nguồn thu của mình, thì ngân sách nhà nước sẽ dần hình thành nhiều cơ chế phân chia, để lại nguồn thu riêng lẻ. Khi đó, việc điều hòa nguồn lực giữa các ngành, lĩnh vực và địa phương sẽ khó khăn hơn; đồng thời có thể tạo ra sự không bình đẳng giữa các cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước.