Làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính khi thuê ngoài hạ tầng

Bảo đảm đăng ký kinh doanh thực chất, tăng cường hậu kiểm

Đánh giá cao những nội dung được chỉnh lý theo hướng tích cực trong dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), nhất là việc chuyển từ cấp phép sang đăng ký, tăng cường hậu kiểm, bổ sung trách nhiệm cuối cùng của doanh nghiệp giao kết hợp đồng, làm rõ hơn cơ chế công ích, quản trị dữ liệu và quản lý bưu gửi theo rủi ro, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị tiếp tục làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp vận hành mạng bưu chính.

Đề cập đến việc phân loại doanh nghiệp và cơ chế hậu kiểm tại các Điều 15 đến Điều 18, đại biểu đồng tình với việc phân loại doanh nghiệp để xác định quyền, nghĩa vụ phù hợp. Tuy nhiên, khoản 1 Điều 15 vẫn quy định doanh nghiệp vận hành mạng phải trực tiếp tổ chức, điều phối thông qua việc “quản lý, vận hành và kiểm soát đồng thời” hệ thống điểm phục vụ, hệ thống chia chọn và hệ thống thông tin vận hành mạng.

Theo đại biểu, Báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình ngày 12/11 đã làm rõ doanh nghiệp không bắt buộc phải sở hữu toàn bộ hạ tầng mà có thể thuê ngoài, hợp tác khai thác hoặc sử dụng hạ tầng dùng chung. Thống nhất với tinh thần này, đại biểu đề nghị thể hiện rõ ngay trong điều luật.

Trong môi trường bưu chính số, doanh nghiệp có thể thuê kho, vận tải, chia chọn, sử dụng đại lý hoặc nền tảng công nghệ của bên khác. Nếu vẫn lấy việc “kiểm soát đồng thời ba thành phần” làm tiêu chí chính thì khi hậu kiểm dễ phát sinh những cách hiểu khác nhau.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú, tiêu chí phù hợp phải là quyền tổ chức, khả năng điều phối, kiểm soát chất lượng và trách nhiệm đầu - cuối đối với bưu gửi. “Doanh nghiệp có thể thuê ngoài hạ tầng, nhưng không thể thuê ngoài trách nhiệm”.

Từ đó, đại biểu đề nghị sửa khoản 1 Điều 15 theo hướng xác định doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng là doanh nghiệp trực tiếp tổ chức, điều phối và chịu trách nhiệm kiểm soát việc thực hiện các chức năng cốt lõi của mạng bưu chính, bảo đảm chất lượng, an toàn, an ninh và khả năng truy vết toàn trình; không phụ thuộc vào hình thức sở hữu, thuê hoặc hợp tác sử dụng các thành phần mạng.

Theo đại biểu, cách quy định này xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm và phù hợp hơn với mô hình kinh doanh hiện đại.

Đối với Điều 18, đại biểu đánh giá cao việc chuyển sang đăng ký trực tuyến, cơ quan quản lý chỉ kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về thông tin và việc duy trì điều kiện kinh doanh. Đây là hướng phù hợp với cơ chế hậu kiểm.

Tuy nhiên, dự thảo chưa xử lý trường hợp cơ quan nhà nước quá thời hạn mà chưa xác nhận đăng ký. Nếu doanh nghiệp vẫn phải chờ văn bản xác nhận thì thủ tục có thể tiếp tục vận hành gần giống cấp phép.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 18 quy định: Hết thời hạn xác nhận đăng ký mà cơ quan có thẩm quyền không có văn bản từ chối thì nội dung đăng ký được ghi nhận có hiệu lực trên hệ thống và doanh nghiệp được cung cấp dịch vụ theo nội dung đã đăng ký; doanh nghiệp chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đáp ứng và duy trì điều kiện kinh doanh.

Sau khi đăng ký có hiệu lực, việc kiểm tra cần dựa trên dữ liệu, mức độ rủi ro và dấu hiệu vi phạm.

Đại biểu cũng đề nghị sửa lỗi dẫn chiếu tại Điều 16 và Điều 17, hiện còn dẫn tiêu chí doanh nghiệp vận hành mạng về Điều 13, trong khi nội dung này nằm ở Điều 15.

Kiểm soát nguồn lực hỗ trợ bưu chính công ích, ngăn ngừa bù chéo kinh doanh

Góp ý về cơ chế tài chính cho bưu chính công ích và kiểm soát bù chéo tại các Điều 28 đến Điều 35, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú ghi nhận dự thảo đã yêu cầu doanh nghiệp được chỉ định theo dõi riêng hoạt động công ích và kinh doanh ngoài công ích; không sử dụng kinh phí hỗ trợ của Nhà nước để bù đắp hoặc trợ giá trực tiếp cho hoạt động kinh doanh; đồng thời chịu kiểm toán, giám sát.

Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định này chưa đủ để kiểm soát nguồn lực công. Điều 28 cho phép hỗ trợ mạng bưu chính công cộng thông qua đầu tư, bổ sung vốn điều lệ và các hình thức khác; Điều 30 tiếp tục hỗ trợ khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công. Trong thực tế, một điểm phục vụ, kho, hệ thống công nghệ, phương tiện hoặc lao động có thể đồng thời phục vụ hoạt động công ích và kinh doanh thương mại.

Vì vậy, chỉ “theo dõi riêng” dòng tiền chưa đủ để xác định chi phí thực sự của nghĩa vụ công ích và chưa kiểm soát được lợi thế gián tiếp từ tài sản, hạ tầng được Nhà nước hỗ trợ.

Dẫn kinh nghiệm của Liên minh châu Âu, đại biểu cho biết, nhà cung cấp dịch vụ phổ cập phải duy trì tài khoản riêng giữa dịch vụ thuộc và ngoài nghĩa vụ phổ cập; chi phí chung được phân bổ khách quan, nhất quán và có thể kiểm tra, nhằm xác định đúng chi phí nghĩa vụ công và hạn chế trợ cấp chéo.

Do đó, đại biểu đề nghị sửa điểm d khoản 2 Điều 35 theo hướng hạch toán tách biệt doanh thu, chi phí, tài sản và nguồn lực Nhà nước hỗ trợ đối với hoạt động bưu chính công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích; chi phí dùng chung được phân bổ theo tiêu thức khách quan, nhất quán, có thể kiểm tra; không sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp nguồn lực công ích để bù chéo, trợ giá hoặc tạo lợi thế cho hoạt động kinh doanh cạnh tranh.

Đối với Điều 30, đại biểu cho rằng việc hỗ trợ khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ tuy dễ tính toán nhưng vẫn thiên về “đầu vào”, trong khi nghĩa vụ công ích cần được xác định từ phạm vi phục vụ, tiêu chuẩn chất lượng và chi phí hợp lý phát sinh.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc xác định mức hỗ trợ trên cơ sở phạm vi nghĩa vụ công ích, tiêu chuẩn chất lượng, quy mô tối thiểu của mạng bưu chính công cộng và chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh do thực hiện nghĩa vụ; loại trừ các khoản chi đã được ngân sách nhà nước hoặc nguồn hợp pháp khác bảo đảm.

Đại biểu nhấn mạnh, quy định này không thay thế pháp luật về ngân sách. Luật Bưu chính chỉ xác định nguyên tắc chuyên ngành về nghĩa vụ được hỗ trợ, căn cứ tính hỗ trợ và yêu cầu không hỗ trợ trùng lặp; việc lập dự toán, phân bổ, thanh toán và quyết toán vẫn theo pháp luật ngân sách.

Từ đó, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị các Điều 28, Điều 30 và Điều 35 cần quy định thống nhất về cơ chế hỗ trợ mạng, căn cứ xác định mức hỗ trợ và cơ chế hạch toán, kiểm toán, chống bù chéo.

Diệp Anh