Ý kiến đại biểu

Luật Bưu chính cần có chương riêng về thư tín

Đào Cảnh • 13/11/2026 12:52

Trao đổi với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân về dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) cho rằng, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu dành một chương riêng về thư tín để bảo đảm bí mật thư tín và duy trì chuyển phát đến mọi khu vực, kể cả vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn.

Phân định phạm vi quản lý bưu chính và logistics thương mại điện tử

Đồng tình với nhiều nội dung trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, đại biểu Lê Thanh Hoàn đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, Điều 3 dự thảo Luật mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính sang cả các khâu lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả bưu gửi. Trong khi đó, Điều 34 Luật Thương mại điện tử quy định đây là các nghĩa vụ của tổ chức logistics hỗ trợ thương mại điện tử. Điều này có thể đặt doanh nghiệp giao vận chặng cuối vào thế “một hoạt động - hai nghĩa vụ”, vừa chịu sự quản lý về bưu chính của Bộ Khoa học và Công nghệ, vừa chịu sự kiểm tra về thương mại của Bộ Công Thương.

ĐBQH Lê Thanh Hoàn
ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa). Ảnh: Tường Vy

Đại biểu phân tích, trong nhiều thế kỷ, hệ thống bưu chính trên thế giới hoạt động dựa trên hai trụ cột là thư tín và ấn phẩm định kỳ. Sự phát triển mạnh của internet, thư điện tử và công nghệ số trong hai thập kỷ qua khiến lượng thư tín truyền thống sụt giảm mạnh. Cùng với đó, sự bùng nổ của thương mại điện tử toàn cầu tạo sức ép lớn đối với mô hình bưu chính truyền thống vốn phụ thuộc vào dịch vụ thư giấy. Để tồn tại và phát triển, các doanh nghiệp bưu chính đã phải cơ cấu lại hoạt động, chuyển từ vận chuyển thư tín sang vận chuyển hàng hóa thương mại điện tử.

Theo đại biểu, đây là sự chuyển dịch chủ động của doanh nghiệp bưu chính để tìm không gian phát triển mới và cạnh tranh bình đẳng trên thị trường dịch vụ logistics. Việc doanh nghiệp bưu chính mở rộng hoạt động kinh doanh cần được xem xét trong khuôn khổ cạnh tranh của thị trường logistics. Phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính đối với giao nhận hàng hóa thương mại điện tử cần được xác định trên cơ sở tính chất của từng dịch vụ.

Với khái niệm “bưu gửi” như dự thảo Luật, đại biểu cho rằng có khả năng “bưu chính hóa” cả những hoạt động vốn nằm ngoài lĩnh vực bưu chính. Đơn giao một bát phở, một ly trà sữa hay đơn đi chợ mua hộ mớ rau, khi có mã đơn hàng và được theo dõi theo thời gian thực, đều có thể rơi vào định nghĩa này. Nếu hàng triệu đơn giao đồ ăn mỗi ngày cũng phải tuân thủ các nghiệp vụ bưu chính về định danh, kiểm soát rủi ro và khai báo hệ thống, việc áp dụng một khung pháp lý chuyên ngành hẹp cho thị trường giao nhận qua nền tảng sẽ làm giảm tính linh hoạt của kinh tế số.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân giải trình, làm rõ một số vấn đềVQK_1509
Quốc hội thảo luận toàn thể về dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi). Ảnh: Quang Khánh

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đại biểu cho biết Luật Thương mại điện tử của Trung Quốc cho phép các bên trong giao dịch thỏa thuận giao nhận bằng chuyển phát nhanh. Khi các bên lựa chọn phương thức này, đơn vị chuyển phát mới phải tuân thủ Luật Bưu chính. Singapore áp dụng mô hình phân tách, yêu cầu giấy phép bưu chính đối với thư tín dưới 500g, còn dịch vụ giao nhận gói, kiện bưu gửi và logistics thương mại điện tử được miễn yêu cầu này. Theo đại biểu, Liên minh châu Âu dự kiến trình dự thảo Đạo luật Giao hàng vào cuối năm 2026 để thay thế Chỉ thị Bưu chính và Quy định về bưu gửi xuyên biên giới, đồng thời hợp nhất các quy định về thư tín và bưu kiện trong một khung quản lý chung về dịch vụ giao nhận.

Để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu đề nghị sửa Điều 1 và Điều 3 dự thảo Luật theo hướng Luật Bưu chính chỉ điều chỉnh khâu vận chuyển hàng hóa thương mại điện tử khi các bên trong giao dịch tự nguyện lựa chọn dịch vụ bưu chính. Đại biểu đề nghị để Luật Thương mại điện tử điều chỉnh các công đoạn lưu kho, đóng gói và dịch vụ hoàn tất đơn hàng độc lập.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ trọng lượng, kích thước của bưu gửi là gói, kiện hàng hóa. Từ lịch sử hình thành của ngành đến các tiêu chuẩn kỹ thuật của Liên minh Bưu chính quốc tế, bưu gửi được thiết kế để xử lý qua mạng lưới chia chọn, bưu cục, thiết bị băng tải tự động, xe tải nhỏ phục vụ phân phối trong đô thị hoặc các điểm phục vụ bưu chính. Vì vậy, bưu gửi thường có khối lượng và chu vi vừa phải, có thể cầm nắm, đóng gói theo tiêu chuẩn và vận chuyển linh hoạt đến từng địa chỉ của khách hàng. Đại biểu dẫn giới hạn trọng lượng của bưu phẩm là 2 kg, còn bưu kiện theo tiêu chuẩn quốc tế thông thường có trọng lượng tối đa 20 kg và kích thước thường đến 1,5 m.

Trong khi đó, máy móc công nghiệp, vật liệu xây dựng và kiện hàng lớn đòi hỏi phương tiện vận tải chuyên dụng và kho bãi logistics có diện tích lớn. Với đặc điểm kỹ thuật này, đại biểu cho rằng các loại hàng hóa trên nằm ngoài khái niệm bưu gửi theo nghĩa kỹ thuật của ngành bưu chính và thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về giao thông vận tải và dịch vụ logistics thương mại.

Yêu cầu bảo vệ thư tín cần được quy định rõ trong Luật

Đại biểu Lê Thanh Hoàn cho rằng thư tín là nền tảng hình thành pháp luật bưu chính. Thư tín gắn với quyền trao đổi thông tin, quyền riêng tư, bí mật thư tín và nhu cầu liên lạc giữa cá nhân với cá nhân, công dân với Nhà nước, doanh nghiệp với khách hàng. Trong xã hội hiện đại, số lượng thư giấy giảm mạnh, song thư tín vẫn có giá trị pháp lý đặc biệt. Khi thư tín ngày càng ít về số lượng nhưng chứa đựng nhiều thông tin quan trọng hơn, từ giấy tờ pháp lý, thông báo chính thức, tài liệu tố tụng, chứng từ đến hồ sơ hành chính và tài liệu kinh doanh, yêu cầu bảo vệ thư tín càng phải được quy định rõ trong Luật.

sua-luat-buu-chinh-5.6.2.jpg
Việc thư tín và kiện hàng hóa cùng được vận chuyển trên mạng lưới bưu chính chưa đủ căn cứ để áp dụng chung một chính sách. Ảnh: Quốc Tuấn

Qua rà soát dự thảo Luật, đại biểu cho biết từ “thư” chỉ xuất hiện ở một số quy định mang tính liệt kê hoặc định nghĩa chung, cụ thể là tại ba khoản của Điều 3 và khoản 1 Điều 27. Từ Chương II đến Chương VI, các quy định về kinh doanh dịch vụ, hợp đồng, quy trình chấp nhận và chuyển phát, hải quan, dữ liệu bưu chính, an toàn và an ninh đều áp dụng chung cho bưu gửi, bao gồm thư, gói và kiện hàng hóa. Qua đó, đại biểu nhận thấy dự thảo dành quá nhiều sự chú ý cho các nghiệp vụ thương mại như hải quan đối với bưu gửi, thu hộ tiền, hay ưu đãi đất đai làm kho bãi chứa hàng, trong khi các quy định riêng về thư tín chưa được quan tâm đúng mức.

Đại biểu phân tích, việc thư tín và kiện hàng hóa cùng được vận chuyển trên mạng lưới bưu chính chưa đủ căn cứ để áp dụng chung một chính sách. Thư tín có giá trị pháp lý đặc biệt, còn bưu kiện hàng hóa vận hành theo yêu cầu kinh tế của hoạt động giao nhận. Nếu gộp cả hai vào khái niệm “bưu gửi” mà thiếu chính sách riêng cho thư tín, nội dung cốt lõi của pháp luật bưu chính có nguy cơ trở thành phần ít được quan tâm nhất trong chính đạo luật này.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu tách nội dung thư tín thành một chương riêng trong Luật. Chương này cần làm rõ trách nhiệm bảo đảm bí mật thư tín, bảo đảm thư tín được chuyển phát đến mọi khu vực, kể cả vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, đồng thời xác định trách nhiệm của Nhà nước và doanh nghiệp bưu chính đối với dịch vụ thư tín thiết yếu.

Đào Cảnh