Đoàn kết và tự cường, ASEAN tìm lời giải cho những thách thức chung
Diễn ra từ ngày 15-17/11 tại Manila, Philippines, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 là dịp để các nhà lãnh đạo thúc đẩy hợp tác trên những lĩnh vực có ý nghĩa thiết thực đối với tương lai khu vực, từ an ninh năng lượng, AI đến môi trường. Theo các chuyên gia, trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều biến động, hội nghị cũng mở ra cơ hội để ASEAN củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và tăng cường tiếng nói chung trong các vấn đề khu vực và toàn cầu.
Mở rộng hợp tác trước những vấn đề của khu vực
Theo Reuters, một trong những nội dung trọng tâm tại Hội nghị Cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 49 được dự báo là an ninh năng lượng. Cuộc xung đột tại Iran và những diễn biến tại Trung Đông đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp nhằm bảo đảm nguồn cung, duy trì ổn định thị trường và giảm thiểu tác động đối với các nền kinh tế Đông Nam Á.
Với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung”, Philippines xác định ba trọng tâm xuyên suốt trong năm Chủ tịch ASEAN 2026, gồm: Củng cố các nền tảng hòa bình và an ninh (Peace and Security Anchors); Thúc đẩy các hành lang thịnh vượng (Prosperity Corridors); và Trao quyền cho người dân (People Empowerment). Đây cũng sẽ là ba định hướng lớn định hình chương trình nghị sự và các kết quả dự kiến của Hội nghị Cấp cao lần thứ 49.
Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình
Đối với một khu vực có nhu cầu năng lượng ngày càng tăng và mức độ hội nhập kinh tế sâu rộng, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là vấn đề của từng quốc gia mà còn gắn chặt với khả năng duy trì ổn định chung. Trong bối cảnh này, Hội nghị tại Manila là cơ hội để các nước trao đổi kinh nghiệm, thúc đẩy phối hợp chính sách và tìm kiếm những giải pháp mang tính khu vực trước các biến động từ bên ngoài.
Theo các chuyên gia, bên cạnh năng lượng, trí tuệ nhân tạo (AI) là một ưu tiên trong chương trình nghị sự của Philippines trên cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2026. Các nhà lãnh đạo dự kiến thảo luận về tiềm năng kinh tế của công nghệ này và những hướng hợp tác nhằm giúp các quốc gia thành viên tận dụng tốt hơn cơ hội từ làn sóng chuyển đổi công nghệ.
ASEAN – Trụ cột hợp tác và ổn định khu vực
Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập ngày 8/8/1967 tại Bangkok (Thái Lan), với 5 thành viên sáng lập. Trải qua gần 6 thập niên phát triển, ASEAN đã mở rộng lên 11 thành viên, gần nhất là Timor-Leste gia nhập vào tháng 10/2025.
Thông qua các cơ chế hợp tác và diễn đàn do ASEAN dẫn dắt, tổ chức ngày càng khẳng định vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực, góp phần kết nối các đối tác, thúc đẩy đối thoại và duy trì môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở Đông Nam Á.
Với sự khác biệt về trình độ phát triển và năng lực công nghệ, hợp tác ASEAN trong lĩnh vực AI có thể tạo thêm điều kiện để các nước chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và thu hẹp khoảng cách phát triển. Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa đối với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Đông Nam Á trong nền kinh tế số toàn cầu.
Hợp tác môi trường cũng sẽ được đề cập, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm xuyên biên giới. Các vụ cháy rừng tại Indonesia gây ảnh hưởng đến Singapore và Malaysia cho thấy nhu cầu tăng cường phối hợp giữa các quốc gia trong giám sát, chia sẻ thông tin và ứng phó với những vấn đề môi trường có phạm vi tác động vượt ra ngoài biên giới quốc gia.
Theo Reuters, những nội dung này phản ánh định hướng hợp tác ngày càng toàn diện của ASEAN, không chỉ tập trung vào thương mại và đầu tư mà còn mở rộng sang những lĩnh vực trực tiếp liên quan đến chất lượng tăng trưởng, khả năng chống chịu và phát triển bền vững của khu vực.
Thúc đẩy đối thoại, duy trì hòa bình và ổn định khu vực
Cùng với các chương trình hợp tác kinh tế, những vấn đề chính trị và an ninh khu vực tiếp tục là nội dung quan trọng tại hội nghị.
Đối với Myanmar, ASEAN tiếp tục thúc đẩy thực hiện Đồng thuận 5 điểm nhằm chấm dứt bạo lực và tạo điều kiện cho đối thoại chính trị. Việc duy trì các kênh tiếp xúc và tìm kiếm giải pháp hòa bình có ý nghĩa quan trọng đối với ổn định của Myanmar cũng như toàn khu vực.
ASEAN hướng tới xây dựng một khu vực hòa bình, ổn định và thịnh vượng thông qua hợp tác chính trị, an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội. Hoạt động của tổ chức dựa trên các nguyên tắc cơ bản như đồng thuận, tham vấn, tôn trọng chủ quyền và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.
Tại Biển Đông, ASEAN tiếp tục thúc đẩy đàm phán với Trung Quốc về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC). Việc hướng tới một bộ quy tắc hiệu quả, thực chất và phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS), có ý nghĩa đối với việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác trong khu vực.
Có thể thấy, dù mỗi vấn đề có đặc điểm riêng, việc ASEAN duy trì đối thoại và tìm kiếm những giải pháp trên cơ sở luật pháp quốc tế, tôn trọng lẫn nhau và lợi ích chung tiếp tục là nền tảng quan trọng để củng cố lòng tin và tăng cường đoàn kết nội khối.
Khẳng định vai trò trung tâm trong môi trường quốc tế biến động
Hội nghị tại Manila cũng thu hút sự quan tâm bởi sự tham gia của các đối tác lớn, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục định hình môi trường địa chính trị khu vực. Nhà Trắng thông báo Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh đặc biệt với các nhà lãnh đạo ASEAN vào ngày 17/11.
Với dân số khoảng 693,2 triệu người, chiếm 8,4% dân số thế giới, ASEAN là một trong những trung tâm kinh tế năng động của toàn cầu. Tổng sản lượng kinh tế của khối đạt khoảng 4.300 tỷ USD, đưa ASEAN trở thành nền kinh tế lớn thứ năm thế giới nếu được xem như một thực thể thống nhất.
Đông Nam Á ngày càng có vị trí quan trọng trong chiến lược của các cường quốc nhờ quy mô thị trường, tốc độ tăng trưởng kinh tế, vị trí địa lý và vai trò trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Trung Quốc có quan hệ thương mại và đầu tư sâu rộng với khu vực, trong khi Mỹ duy trì các quan hệ kinh tế, an ninh và đối tác với nhiều quốc gia ASEAN.
Trong bối cảnh này, các nước Đông Nam Á đều có lợi ích trong việc duy trì quan hệ hợp tác ổn định, thực chất với các đối tác, đồng thời bảo đảm quyền tự chủ chiến lược và không gian phát triển của mình.
.jpg)
Theo các chuyên gia, đây là thời điểm để ASEAN thể hiện rõ vai trò trung tâm. Thông qua các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, các nước thành viên có thể duy trì đối thoại với những cường quốc, đưa các vấn đề quan tâm của khu vực vào chương trình nghị sự quốc tế và góp phần thúc đẩy hợp tác thay vì để cạnh tranh nước lớn chi phối môi trường khu vực.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 chính là dịp để các nước tiếp tục củng cố nền tảng hợp tác, mở rộng những lĩnh vực có lợi ích chung và tăng cường phối hợp trước các vấn đề xuyên biên giới. Những kết quả đạt được tại Manila sẽ góp phần định hình cách ASEAN ứng phó với các biến động quốc tế, đồng thời khẳng định giá trị của đoàn kết, đối thoại và hợp tác trong duy trì hòa bình, ổn định và phát triển ở Đông Nam Á.
Việt Nam – Thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong ASEAN
Từ ngày 14–17/11/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị liên quan tại Manila (Philippines), theo lời mời của Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026. Chuyến công tác tiếp tục thể hiện sự coi trọng của Việt Nam đối với ASEAN, đồng thời khẳng định cam kết tham gia và đóng góp tích cực vào các vấn đề chung của khu vực.
Sau 31 năm gia nhập ASEAN (1995–2026), Việt Nam ngày càng khẳng định vị thế là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm, đóng góp thực chất vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN và củng cố vai trò trung tâm của Hiệp hội. Việt Nam từng đảm nhiệm thành công cương vị Chủ tịch ASEAN vào các năm 1998, 2010 và 2020, đồng thời có nhiều đóng góp trong thúc đẩy mở rộng thành viên, tăng cường liên kết nội khối và mở rộng quan hệ đối ngoại của ASEAN.
Trong năm 2026, Việt Nam tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Philippines và các thành viên triển khai những ưu tiên chung, đề xuất sáng kiến về liên kết kinh tế, kết nối hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, an ninh năng lượng và an ninh lương thực. Việc Việt Nam tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 cũng góp phần thúc đẩy đối thoại, chia sẻ tầm nhìn và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề dài hạn của khu vực.
Với tiềm lực kinh tế, vị thế quốc tế và mạng lưới quan hệ đối ngoại ngày càng mở rộng, Việt Nam có thêm điều kiện đóng góp vào việc định hình các định hướng hợp tác của ASEAN, thúc đẩy một cộng đồng đoàn kết, tự cường, năng động và phát triển bền vững.