Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số mang lại lợi ích thực chất cho người dân
Đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, thẳng thắn và cầu thị của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tại phiên chất vấn ngày 12/11, từ những cam kết, giải pháp được Bộ trưởng đưa ra, các đại biểu kỳ vọng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ tạo chuyển biến thực chất trong thực tiễn. Qua đó, góp phần cải thiện sinh kế, thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.
ĐBQH BÙI THỊ KIM TUYẾN (Phú Thọ):
Phát triển AI phải gắn với bảo đảm an toàn dữ liệu và thu hẹp khoảng cách số
Tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự cầu thị và cách tiếp cận tương đối toàn diện của Bộ trưởng Vũ Hải Quân trước những vấn đề lớn đang đặt ra đối với KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây đều là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia, chất lượng tăng trưởng và mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Một nội dung để lại ấn tượng với tôi là phần trả lời của Bộ trưởng về bảo đảm an toàn dữ liệu khi ứng dụng AI, đặc biệt là cảnh báo không đưa dữ liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước lên các nền tảng AI không được phép. Đây là vấn đề thiết thực trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong quản lý nhà nước, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Theo tôi, phát triển AI phải đi đôi với bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và chủ quyền số; việc quản lý cần dựa trên mức độ rủi ro, tránh cả hai thái cực buông lỏng hoặc cấm đoán.
Tôi cũng ghi nhận cách Bộ trưởng đặt vấn đề hỗ trợ người cao tuổi và người yếu thế tiếp cận công nghệ số thông qua ba điều kiện cụ thể: có hạ tầng kết nối, có thiết bị và có người hướng dẫn sử dụng. Đây là cách tiếp cận sát thực tiễn, bởi thành công của chuyển đổi số không chỉ được đo bằng số lượng nền tảng, ứng dụng hay dịch vụ công trực tuyến, mà quan trọng hơn là khả năng người dân thực sự tiếp cận, sử dụng và thụ hưởng những tiện ích mà công nghệ mang lại.

Tôi đặc biệt đồng tình với việc đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số thông qua những sáng kiến như nền tảng Bình dân học vụ số. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực của con người. Vì vậy, đầu tư cho hạ tầng số phải đi đôi với đầu tư cho tri thức số, kỹ năng số và nâng cao khả năng thích ứng của xã hội trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ.
Một vấn đề cần quan tâm là nâng cao năng lực số và khả năng ứng dụng AI cho đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là cán bộ cấp xã. Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đối với cán bộ cơ sở ngày càng cao. Cán bộ không chỉ cần nắm vững chủ trương, chính sách, pháp luật mà còn phải có khả năng khai thác dữ liệu, sử dụng công nghệ số và ứng dụng AI an toàn, hiệu quả để nâng cao chất lượng tham mưu, thực hiện nhiệm vụ và phục vụ người dân. Vì vậy, phát triển AI cần gắn với đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.
Từ thực tiễn Phú Thọ, địa phương có nhiều địa bàn miền núi, vùng đồng bào DTTS, tôi cho rằng chính sách phát triển AI và chuyển đổi số cần tính đến sự khác biệt về điều kiện hạ tầng, thiết bị và kỹ năng sử dụng công nghệ giữa các vùng, nhóm dân cư. Nếu chỉ tập trung phát triển nền tảng công nghệ mà chưa quan tâm đầy đủ đến những điều kiện để người dân tiếp cận thì nguy cơ gia tăng khoảng cách số là rất rõ.
Do đó, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp đối với địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào DTTS; quan tâm đồng bộ từ hạ tầng kết nối, thiết bị, đào tạo kỹ năng số đến khả năng tiếp cận các dịch vụ và ứng dụng AI. Chuyển đổi số phải góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, không để những hạn chế về điều kiện kinh tế, địa lý hay kỹ năng công nghệ trở thành rào cản đối với người dân.
Điều cử tri và ĐBQH quan tâm không chỉ là số lượng chính sách đã ban hành hay nguồn lực được bố trí, mà quan trọng hơn là những nguồn lực đó được chuyển hóa thành sản phẩm KHCN, năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và lợi ích thiết thực cho người dân, doanh nghiệp như thế nào.
Tôi mong Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục quyết liệt tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế tài chính, tổ chức thực hiện nhiệm vụ KHCN; thúc đẩy nghiên cứu, làm chủ công nghệ chiến lược; khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu kết nối. Đồng thời, cần xác định rõ mục tiêu, thời hạn, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm của từng cơ quan; xây dựng tiêu chí đo lường hiệu quả, định kỳ báo cáo Quốc hội để phục vụ công tác giám sát. Việc giám sát phải hướng vào kết quả thực hiện, không chỉ dừng ở các cam kết.
Theo tôi, điều quan trọng sau phiên chất vấn là chuyển chủ trương thành chính sách, chuyển chính sách thành hành động và chuyển nguồn lực đầu tư thành sản phẩm KHCN, năng suất, sức cạnh tranh và lợi ích thiết thực cho nhân dân. Đó mới là thước đo hiệu quả chính sách và trách nhiệm của người đứng đầu ngành.
ĐBQH LO THỊ BẢO VY (Nghệ An):
Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số phải bắt đầu từ cơ sở
Qua theo dõi phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Bộ trưởng Vũ Hải Quân, tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự thẳng thắn, cầu thị của Bộ trưởng trong việc nhìn nhận những tồn tại, hạn chế, làm rõ nguyên nhân và đề xuất giải pháp đối với các vấn đề ĐBQH quan tâm. Các câu trả lời cơ bản đi vào trọng tâm, thể hiện sự quan tâm đến những khó khăn trong tổ chức thực hiện và yêu cầu phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương để tháo gỡ các điểm nghẽn về KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong các nội dung trả lời, tôi đặc biệt quan tâm đến phần giải trình về những khó khăn trong triển khai chuyển đổi số ở cấp xã. Bộ trưởng đã chỉ ra các nguyên nhân, từ phần mềm chưa kết nối đồng bộ, quy trình và biểu mẫu chưa thống nhất, dữ liệu chưa đầy đủ đến những hạn chế về hạ tầng kỹ thuật, công tác hỗ trợ và kỹ năng số của cán bộ, người dân... Đây đều là những vấn đề tác động trực tiếp đến hoạt động của chính quyền cơ sở và chất lượng phục vụ người dân.
Tôi ghi nhận việc Bộ Khoa học và Công nghệ đã trực tiếp khảo sát tại một số địa phương, xác định 29 bài toán cụ thể mà cán bộ cấp xã đang gặp phải để nghiên cứu giải pháp hướng dẫn, tháo gỡ và từng bước nhân rộng. Cách tiếp cận này cho thấy sự chủ động, sát thực tiễn và quan tâm đến những khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi nhiệm vụ... Kỳ vọng, những vướng mắc đã được nhận diện sẽ sớm có giải pháp xử lý phù hợp, góp phần tạo thuận lợi hơn cho cán bộ cơ sở trong thực hiện nhiệm vụ.
Theo tôi, hiệu quả chuyển đổi số không chỉ được đánh giá bằng số lượng nền tảng, phần mềm hay lượt trao đổi dữ liệu, mà quan trọng hơn là những tiện ích mang lại trong thực tế: cán bộ giảm được các thao tác trùng lặp, dữ liệu được kết nối, chia sẻ và tái sử dụng hiệu quả, người dân không phải nhiều lần kê khai, cung cấp những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có... Đây cũng là những kết quả thiết thực mà cử tri mong đợi từ quá trình chuyển đổi số.
Tôi cũng tâm đắc với phần trả lời của Bộ trưởng về giải pháp hỗ trợ người cao tuổi, người yếu thế và người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận công nghệ số. Ba điều kiện được Bộ trưởng đề cập gồm hạ tầng kết nối, thiết bị và hướng dẫn sử dụng là những yếu tố thiết thực, cần được triển khai đồng bộ. Bởi có sóng, có đường truyền nhưng thiếu thiết bị hoặc người dân chưa được trang bị kỹ năng sử dụng thì những tiện ích của chuyển đổi số vẫn khó đi vào cuộc sống.
Từ thực tiễn Nghệ An, địa phương có nhiều xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, tôi cho rằng cần quan tâm hơn đến khả năng tiếp cận và thụ hưởng công nghệ của đồng bào DTTS. Bên cạnh đầu tư hạ tầng viễn thông, cần chú trọng nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ cấp xã, tăng cường hướng dẫn trực tiếp cho người dân bằng những hình thức dễ hiểu, dễ thực hiện, phù hợp với điều kiện và đặc điểm của từng địa bàn. Việc triển khai chuyển đổi số cần tính đến sự khác biệt về điều kiện tiếp cận và kỹ năng sử dụng công nghệ giữa các vùng, miền, để mọi người dân đều có cơ hội thụ hưởng những thành quả phát triển.
Tôi đồng tình với những định hướng được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tại phần kết luận phiên chất vấn, nhất là yêu cầu tháo gỡ các vướng mắc trong kết nối, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu; khắc phục tình trạng các nền tảng, hệ thống còn phân tán, chồng chéo... Tôi tin tưởng rằng, với sự quan tâm, chỉ đạo và phối hợp chặt chẽ của Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành, địa phương, những khó khăn trong triển khai chuyển đổi số, nhất là ở cấp xã, sẽ từng bước được tháo gỡ.
Theo tôi, điều cử tri mong đợi sau phiên chất vấn là những chuyển biến cụ thể trong thực tiễn, giúp cán bộ cơ sở thuận lợi hơn khi thực hiện nhiệm vụ, người dân giảm bớt việc kê khai, cung cấp lại thông tin và đồng bào vùng sâu, vùng xa có thêm điều kiện tiếp cận các dịch vụ số. Những kết quả đó sẽ góp phần nâng cao hiệu quả chuyển đổi số, từng bước đưa Nghị quyết số 57-NQ/TW vào cuộc sống.
ĐBQH CIL BRI (Lâm Đồng):
Đưa khoa học, công nghệ đến gần hơn với sản xuất và đời sống người dân
Qua phiên chất vấn Bộ trưởng Vũ Hải Quân, tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự thẳng thắn, cầu thị của Bộ trưởng trong việc nhìn nhận những khó khăn, vướng mắc, làm rõ nguyên nhân và đề xuất giải pháp tháo gỡ. Điều tôi đặc biệt tâm đắc là cách tiếp cận xuất phát từ những bài toán thực tiễn để đặt hàng nghiên cứu, gắn hoạt động KHCN với nhu cầu của doanh nghiệp và người dân, hướng tới tạo ra những kết quả thiết thực trong sản xuất và đời sống.
Trong phần trả lời chất vấn, Bộ trưởng đã chỉ ra 5 nguyên nhân khiến việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế, gồm: nhiều kết quả nghiên cứu chưa đủ điều kiện đưa vào sản xuất; khó khăn trong định giá tài sản trí tuệ; thiếu nguồn vốn đầu tư; việc thực hiện chính sách hỗ trợ chưa đồng bộ và năng lực thương mại hóa còn hạn chế. Tôi cho rằng, việc nhận diện rõ những điểm nghẽn này, cùng với định hướng tăng cường đặt hàng nghiên cứu từ nhu cầu thực tế, là cơ sở quan trọng để thúc đẩy sự gắn kết giữa nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp, nâng cao khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Từ thực tiễn Lâm Đồng, địa phương có nhiều tiềm năng, thế mạnh về nông nghiệp, tôi cho rằng cần tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng KHCN vào sản xuất, bảo quản, chế biến và nâng cao giá trị nông sản. Trong đó, chú trọng chuyển giao tiến bộ kỹ thuật về giống cây trồng, vật nuôi, quy trình canh tác và công nghệ sau thu hoạch, phù hợp với điều kiện sản xuất của từng địa bàn và yêu cầu của thị trường.
Đối với vùng đồng bào DTTS, việc chuyển giao tiến bộ khoa học, kỹ thuật cần xuất phát từ điều kiện sản xuất, tập quán canh tác và khả năng tiếp nhận của người dân. Không phải mô hình hiệu quả ở địa bàn này cũng có thể áp dụng nguyên vẹn ở địa bàn khác. Vì vậy, cần lựa chọn những mô hình phù hợp, tăng cường hướng dẫn trực tiếp, có sự đồng hành của cán bộ chuyên môn để người dân áp dụng và duy trì hiệu quả. Đồng thời, phát huy vai trò của hợp tác xã và doanh nghiệp trong liên kết sản xuất, chuyển giao công nghệ và tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế cho đồng bào.
Tôi cũng đồng tình với định hướng của Bộ trưởng về việc phát triển song song các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược mang tính dài hạn với những công nghệ có khả năng ứng dụng ngay vào sản xuất, trong đó có nông nghiệp. Đây là cách tiếp cận phù hợp, vừa hướng tới nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển trước mắt, phát huy tiềm năng, lợi thế của từng địa phương.
Một nội dung khác tôi đặc biệt quan tâm là việc khắc phục tình trạng lõm sóng viễn thông tại các thôn, bản vùng sâu, vùng xa. Tôi ghi nhận những kết quả Bộ trưởng thông tin về công tác phủ sóng viễn thông trên cả nước, trong đó tình trạng lõm sóng tại các thôn, bản đã cơ bản được khắc phục. Việc triển khai các chính sách hỗ trợ thông qua Quỹ Dịch vụ viễn thông công ích nhằm tạo điều kiện cho người dân ở địa bàn khó khăn tiếp cận hạ tầng, dịch vụ và thiết bị viễn thông cũng là giải pháp thiết thực, góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin giữa các vùng, miền.
Theo tôi, bên cạnh kết quả đạt được, cần tiếp tục rà soát các khu vực còn lõm sóng hoặc chất lượng kết nối chưa ổn định, nhất là tại những địa bàn có địa hình phức tạp, chi phí đầu tư lớn, để có giải pháp khắc phục phù hợp. Không chỉ bảo đảm có sóng, cần quan tâm đến chất lượng và tính ổn định của dịch vụ, giúp người dân thuận lợi hơn trong tiếp cận thông tin, trao đổi kinh nghiệm sản xuất, quảng bá và tiêu thụ nông sản. Đây cũng là điều kiện quan trọng để đồng bào DTTS tham gia và thụ hưởng hiệu quả hơn những thành quả của chuyển đổi số.
Tôi đặc biệt ghi nhận cách tiếp cận sát thực tiễn của Bộ trưởng khi chỉ ra những bất cập trong quá trình chuyển đổi số, nhất là tình trạng phần mềm chưa đồng bộ, dữ liệu chưa được kết nối, chia sẻ hiệu quả, gây khó khăn cho cán bộ cơ sở và người dân. Việc Bộ Khoa học và Công nghệ trực tiếp khảo sát, xác định những vướng mắc trong công việc hằng ngày của cán bộ cấp xã để tìm giải pháp tháo gỡ là cách làm thiết thực, xuất phát từ yêu cầu thực tế.
Từ góc độ địa phương, tôi cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các phần mềm theo hướng đồng bộ, dễ sử dụng, hạn chế trùng lặp; nâng cao chất lượng dữ liệu và khả năng kết nối, chia sẻ thông tin. Đối với vùng sâu, vùng xa, việc triển khai cần tính đến điều kiện hạ tầng và năng lực sử dụng của cán bộ cơ sở, đồng thời quan tâm hướng dẫn kỹ năng số cho người dân, để các hệ thống được đầu tư thực sự phát huy hiệu quả, giảm khó khăn trong giải quyết công việc và phục vụ người dân tốt hơn.
Đối với chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới công nghệ, tôi đồng tình với những giải pháp Bộ trưởng đề cập nhằm tháo gỡ khó khăn về nguồn vốn, hỗ trợ tư vấn chuyên gia, giúp doanh nghiệp xác định nhu cầu đổi mới công nghệ. Tôi kỳ vọng các giải pháp này tiếp tục được cụ thể hóa và triển khai hiệu quả, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp và hợp tác xã, nhất là tại những địa bàn khó khăn, tiếp cận nguồn lực, ứng dụng tiến bộ công nghệ để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Tôi mong Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương tháo gỡ vướng mắc trong chuyển giao, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; quan tâm nhân rộng những mô hình khoa học, kỹ thuật phù hợp với điều kiện sản xuất của từng vùng. Đồng thời, chú trọng hoàn thiện hạ tầng viễn thông, khắc phục những khu vực còn lõm sóng và nâng cao hiệu quả chuyển đổi số ở cơ sở, để các chính sách, giải pháp thực sự đến được với người dân.
Theo tôi, hiệu quả của KHCN cần được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trong sản xuất và đời sống. Đó là khi tiến bộ kỹ thuật giúp người dân giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện thu nhập; khi những thôn, bản còn khó khăn có kết nối thông tin ổn định và người dân được tiếp cận các dịch vụ số thuận tiện hơn. Với những định hướng và giải pháp Bộ trưởng đã làm rõ tại phiên chất vấn, tôi kỳ vọng KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ tiếp tục tạo ra những giá trị thiết thực, góp phần cải thiện sinh kế, thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, nhất là đồng bào DTTS.