Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Rõ nguyên nhân, rõ giải pháp, mang đến hy vọng về những chuyển biến tích cực

Đại biểu chất vấn sắc sảo

Một trong những yếu tố làm nên chất lượng phiên chất vấn là tinh thần trách nhiệm và sự sắc sảo của các ĐBQH. Trong quỹ thời gian giới hạn, các đại biểu đã chọn trúng những vấn đề "nóng", được cử tri và cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm; đặt câu hỏi ngắn gọn, đi thẳng vào trọng tâm nhằm làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm quản lý nhà nước và hiệu quả thực thi chính sách.

Chất vấn của ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) - đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp xử lý hồ sơ tồn đọng, rút ngắn thời gian hoàn thuế - là một trong số đó. Vấn đề này cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm, bởi việc chậm hoàn thuế khiến nguồn vốn lưu động bị ứ đọng, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhất là các doanh nghiệp xuất khẩu có số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ lớn.

Ở lĩnh vực đầu tư công, phần tranh luận của ĐBQH Tạ Văn Hạ (TP. Đà Nẵng) cho thấy "góc nhìn mới" về nguyên nhân chậm giải ngân. Bên cạnh những "điểm nghẽn" quen thuộc như giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, biến động giá vật liệu hay năng lực nhà thầu, đại biểu chỉ rõ tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng chuyển giao công việc qua nhiều tầng nấc trung gian. Khi chi phí quản lý và lợi nhuận bị chia nhỏ qua từng khâu, đơn vị trực tiếp thi công rơi vào cảnh thiếu hụt nguồn lực, dẫn tới chậm tiến độ, phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản và đe dọa chất lượng công trình.

Cách đặt vấn đề của đại biểu Tạ Văn Hạ đã mở rộng góc nhìn giám sát sang trách nhiệm của chủ đầu tư và hệ thống nhà thầu, thay vì chỉ tập trung vào những vướng mắc quen thuộc.

Đáng chú ý, có ý kiến chất vấn đã vượt ra ngoài những vướng mắc trong thực thi, đặt ra vấn đề về tính công bằng, hợp lý của chính sách. ĐBQH Trần Anh Tuấn (TP. Hồ Chí Minh) dẫn quy định doanh nghiệp chậm nộp thuế phải chịu tiền chậm nộp 0,03%/ngày; trong khi Luật Quản lý thuế năm 2019 có quy định về việc trả lãi khi Nhà nước chậm hoàn trả, Luật Quản lý thuế năm 2025 không còn quy định này.

Từ đó, đại biểu đặt vấn đề: Nhà nước chậm hoàn thuế có phải trả lãi tương ứng với mức doanh nghiệp chậm nộp thuế? Đây là câu hỏi gai góc, chạm đến nguyên tắc công bằng giữa nghĩa vụ của người nộp thuế và trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước. Nếu được tiếp tục nghiên cứu, làm rõ một cách thấu đáo cả về cơ sở pháp lý và thực tiễn, vấn đề này có thể gợi mở những kiến nghị có giá trị trong quá trình hoàn thiện pháp luật về quản lý thuế.

Với cải cách thủ tục hành chính, ĐBQH Trịnh Xuân An (TP. Đồng Nai) tiếp cận từ khoảng cách giữa con số báo cáo và cảm nhận thực tế. Dẫn số liệu Bộ Tài chính đã cắt giảm, đơn giản hóa 87,3% thủ tục hành chính, giảm 53,52% chi phí tuân thủ, đại biểu đề nghị làm rõ những điểm nghẽn phải tiếp tục tháo gỡ để doanh nghiệp thực sự cảm nhận được môi trường kinh doanh thuận lợi hơn trong năm 2027. Những con số cho thấy nỗ lực đáng ghi nhận của ngành tài chính, song hiệu quả cải cách còn phải được nhìn nhận qua thời gian giải quyết thủ tục, chi phí thực tế và tính ổn định, dễ dự báo của chính sách.

Cách đặt vấn đề của đại biểu đã hướng đến điều cốt lõi được xã hội quan tâm nhất. Đó là kết quả cải cách phải được phản ánh bằng những thuận lợi thiết thực mà người dân, doanh nghiệp được thụ hưởng.

Tinh thần hỏi thẳng, hỏi sâu, cùng khả năng phát hiện những bất cập từ thực tiễn của các ĐBQH đã tạo nên sức nặng của phiên chất vấn, đặt người đứng đầu ngành tài chính trước yêu cầu giải trình cụ thể về những vấn đề thuộc trách nhiệm quản lý của mình.

Bộ trưởng trả lời thẳng thắn, trách nhiệm

Trước những câu hỏi trực diện của các ĐBQH, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thể hiện sự chủ động trong giải trình. Đáng chú ý, trong suốt phần trả lời, Bộ trưởng không sử dụng tài liệu chuẩn bị sẵn mà trực tiếp giải đáp các vấn đề được nêu, với nhiều số liệu cụ thể. Điều này vừa tạo nên không khí đối thoại tại nghị trường, vừa giúp ĐBQH có thêm căn cứ đối chiếu giữa kết quả đạt được và những hạn chế, qua đó tăng tính cụ thể và sức thuyết phục của phần giải trình. Đồng thời, cho thấy "sự chuẩn bị nghiêm túc, nắm chắc lĩnh vực phụ trách" như đánh giá của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.

Bên cạnh những kết quả tích cực, Bộ trưởng thẳng thắn nhìn nhận hạn chế thuộc lĩnh vực phụ trách. Trả lời chất vấn của ĐBQH Hà Đức Minh (Lào Cai), Bộ trưởng thừa nhận tình trạng mua bán hóa đơn trái phép vẫn tồn tại dù hóa đơn điện tử đã được triển khai rộng rãi; đồng thời nhận trách nhiệm và cho biết ngành thuế đã chỉ đạo xử lý quyết liệt.

Với tình trạng chậm hoàn thuế VAT, Bộ trưởng cũng nhìn nhận những vướng mắc đang gây bức xúc cho doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh khó khăn về vốn. Sự thẳng thắn này thể hiện trách nhiệm của người đứng đầu ngành và là tiền đề quan trọng để giải quyết dứt điểm những hạn chế.

Ở góc độ dài hạn, phần giải trình của Bộ trưởng Bộ Tài chính còn đề cập đến những giải pháp mang tính cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn căn bản. Trả lời chất vấn của ĐBQH Lê Thị Song An (Tây Ninh) về đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), Bộ trưởng nêu ba cơ chế hỗ trợ tài chính gồm quỹ hỗ trợ chuẩn bị dự án, quỹ bù đắp tài chính và quỹ đầu tư hạ tầng.

Đây là những cơ chế hướng đến giải quyết khó khăn đặc thù của các dự án PPP như: nhu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro cao, qua đó tạo điều kiện thu hút nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân.

Chủ tọa điều hành linh hoạt, khoa học

Đặc biệt, sự điều hành linh hoạt, khoa học của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã tạo nên không khí sôi nổi và thành công của phiên chất vấn. Trong hơn hai giờ, 25 đại biểu đã thực hiện quyền chất vấn, 2 đại biểu tranh luận; 27 câu hỏi còn lại được yêu cầu trả lời bằng văn bản. Khối lượng câu hỏi lớn, thời gian hạn chế, nhưng phiên chất vấn vẫn duy trì nhịp độ tập trung, tạo điều kiện để các đại biểu nêu vấn đề và Bộ trưởng giải trình đầy đủ.

Đặc biệt, kết luận phiên chất vấn, Chủ tịch Quốc hội đã xác định những nhiệm vụ cụ thể đối với ngành tài chính, từ đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, kiểm soát tạm ứng, tháo gỡ vướng mắc trong triển khai các dự án PPP đến cải thiện công tác hoàn thuế và quản lý thuế thương mại điện tử. Qua đó, những vấn đề được nêu tại nghị trường được đặt trong yêu cầu tổ chức thực hiện, gắn với trách nhiệm của cơ quan quản lý.

Có thể nói, dấu ấn phiên chất vấn lĩnh vực tài chính được tạo nên bởi sự gắn kết giữa ba yếu tố: đại biểu chất vấn trúng vấn đề, người đứng đầu ngành giải trình thẳng thắn, trách nhiệm và Chủ tọa điều hành khoa học, linh hoạt. Sự cộng hưởng ấy góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát của Quốc hội, đồng thời mở ra kỳ vọng về những chuyển biến tích cực sau chất vấn.

Hà Lan