Diễn đàn Quốc hội

Gỡ rào cản cho phát triển công nghiệp văn hóa

Tấn Tài • 15/10/2026 15:20

Từ cơ chế khai thác bảo tàng đến các vấn đề về thuế, đất đai, tín dụng cho doanh nghiệp... thực tiễn tại Đà Nẵng cho thấy còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ để công nghiệp văn hóa phát triển. Đây là ghi nhận của Đoàn khảo sát Ủy ban Văn hóa và Xã hội qua làm việc với UBND thành phố cùng một số đơn vị, địa phương nhằm hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Những kiến nghị từ chủ sở hữu dự án 2.500 tỷ đồng

Tại cuộc làm việc với Công ty CP Gami Hội An, Đoàn đã nghe Phó Tổng giám đốc Nguyễn Xuân Hà giới thiệu về Công viên văn hóa chủ đề “Ấn tượng Hội An” – Đảo Ký ức Hội An với diện tích hơn 10,9ha với tổng vốn đầu tư hơn 2.500 tỷ đồng. Thời gian qua, các chính sách khuyến khích xã hội hóa của Trung ương và thành phố đã tạo niềm tin cho khu vực tư nhân đầu tư vào công nghiệp sáng tạo. Mô hình kinh tế di sản góp phần tạo việc làm, đóng góp ngân sách và nâng cao vị thế thương hiệu du lịch Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình vận hành thực tế vẫn còn những vướng mắc mà chính sách hiện hành chưa giải quyết thỏa đáng.

a-01.jpg
Đoàn khảo sát làm việc với Công ty CP Gami Hội An (TP. Đà Nẵng). Ảnh: Tấn Tài

Theo Phó Tổng giám đốc Công ty CP Gami Hội An: Việt Nam còn thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật riêng cho sân khấu thực cảnh ngoài trời quy mô lớn; chính sách thuế cũng chưa tạo khác biệt tương xứng với đặc thù ngành nghề khi sản phẩm biểu diễn nghệ thuật truyền thống, bảo tồn di sản vẫn chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp như dịch vụ thương mại thông thường...

Từ thực tế này, doanh nghiệp đề xuất luật hóa mô hình “tổ hợp văn hóa – giải trí tích hợp”, kết hợp biểu diễn, công viên chủ đề, resort di sản và làng nghề; đồng thời, xây dựng cơ chế ưu đãi cho hợp tác công tư trong quản lý, khai thác di sản. Ngoài ra, cần nghiên cứu cho phép sử dụng tài sản trí tuệ như chương trình biểu diễn, bản quyền nghệ thuật làm tài sản bảo đảm vay vốn ưu đãi; xây dựng sàn giao dịch quyền tác giả, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát hiện vi phạm bản quyền; thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ 3D Mapping, thực tế ảo, thực tế tăng cường, trình diễn ánh sáng bằng thiết bị bay và Metaverse...

Bảo tàng tạo nguồn thu, địa phương thêm quyền chủ động

Tại Bảo tàng Đà Nẵng, đơn vị quản lý cho biết, đang gặp khó khăn về thủ tục cấp kinh phí ngân sách hằng năm, khai thác cơ sở vật chất, liên doanh, liên kết và huy động nguồn lực xã hội hóa. Đối với nhân lực chuyên môn, nhất là khảo cổ học còn thiếu do ngành học khó tuyển sinh; việc mua sắm cổ vật, mượn hiện vật từ nhà sưu tập tư nhân cũng phát sinh những vướng mắc cần tháo gỡ...

Từ đó, Bảo tàng Đà Nẵng kiến nghị, nghiên cứu bổ sung cơ chế truyền thông, quảng bá di sản tại sân bay, nhà ga, bến tàu và trên các phương tiện thông tin đại chúng; đồng thời, tạo điều kiện để đơn vị chủ động xây dựng thương hiệu, tiếp cận thị trường, thu hút du khách thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách. Mặt khác, cần cơ chế phí, lệ phí linh hoạt hơn và hành lang pháp lý cho tư nhân đầu tư xây dựng bảo tàng.

a-05.jpg
Đoàn khảo sát tại Bảo tàng Đà Nẵng. Ảnh: Tấn Tài

Đánh giá cao chất lượng trưng bày và giá trị hiện vật, Đoàn khảo sát đồng thời lưu ý nguồn thu của bảo tàng còn khiêm tốn. Theo đó, bảo tồn di sản cần gắn với khai thác giá trị kinh tế, đóng góp thiết thực hơn cho tăng trưởng địa phương. Những gợi mở được Đoàn khảo sát đưa ra, gồm: mở rộng trải nghiệm tương tác, ứng dụng 3D Mapping; phối hợp doanh nghiệp mua sắm cổ vật, xây dựng cơ chế hiến tặng; tài trợ, tăng cường giáo dục về giá trị di sản cho thế hệ trẻ...

Đoàn cũng đề cập mục tiêu đến năm 2030, 100% học sinh, sinh viên được tiếp cận di sản; mở rộng hợp tác quốc tế trong trao đổi hiện vật, đào tạo chuyên gia bảo quản, phục chế và khảo cổ học. Bảo tàng cần kết nối với tour du lịch, phát triển không gian thương mại di sản, kể câu chuyện văn hóa phi vật thể và xây dựng hệ sinh thái dịch vụ quanh di sản, đồng thời phục vụ các lĩnh vực công nghiệp văn hóa chủ chốt.

Báo cáo với Đoàn khảo sát, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho biết: các ngành công nghiệp văn hóa hiện đóng góp bình quân khoảng 4,7% GRDP Đà Nẵng; mục tiêu nâng tỷ trọng này lên trên 10% vào năm 2030, hướng tới hình thành trụ cột tăng trưởng mới. Đà Nẵng đã ban hành Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 và đang rà soát văn bản pháp lý, xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, địa điểm, không gian sáng tạo và tiếp cận vốn; đồng thời nghiên cứu cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 259/2025/QH15 của Quốc hội. Địa phương đề nghị dự thảo Luật tăng cường phân cấp, phân quyền, trao quyền chủ động về quy hoạch, đất đai, tài sản công, đầu tư, tài chính, nhân lực, hạ tầng và xúc tiến thị trường. Những địa phương có tiềm năng văn hóa, nguồn lực, hạ tầng và khả năng kết nối quốc tế cần được xem xét thí điểm mô hình mới.

ht-02.jpg
Đoàn khảo sát làm việc với UBND TP. Đà Nẵng. Ảnh: Tấn Tài

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương, ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là yêu cầu cấp bách nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Luật được kỳ vọng khắc phục khoảng trống pháp lý, khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo và gia tăng hàm lượng văn hóa trong sản phẩm, dịch vụ; đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới. Đánh giá cao việc thực hiện chính sách, pháp luật của Đà Nẵng, Đoàn khảo sát khẳng định các kiến nghị từ thực tiễn là cơ sở quan trọng để hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Tấn Tài