Đằng sau điếu thuốc: Tổn thương không chỉ dừng ở lá phổi
Hút thuốc không chỉ gây tổn thương phổi mà còn âm thầm ảnh hưởng đến tim, não, thận và nhiều cơ quan quan trọng khác. Đáng lo ngại, những tổn thương này có thể tích tụ trong nhiều năm trước khi biểu hiện thành bệnh lý nghiêm trọng.
Hút thuốc lá và sử dụng thuốc lá điện tử thường được nhắc đến với những nguy cơ như ho kéo dài, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay ung thư phổi. Tuy nhiên, các bác sĩ cảnh báo tác hại của những sản phẩm này không dừng lại ở hệ hô hấp. Những hóa chất được hít vào cơ thể có thể đi vào máu, lan đến nhiều cơ quan và làm gia tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận.
Điều đáng lo ngại là nhiều tổn thương có thể đã bắt đầu từ rất lâu trước khi người sử dụng nhận thấy những dấu hiệu bất thường.
Những tổn thương tích tụ theo thời gian
Tiến sĩ Syed Ajmal Syed Ali, bác sĩ chuyên khoa hô hấp và chuyên gia can thiệp phế quản tại Trung tâm Y tế Sunway (Malaysia), cho rằng hút thuốc cần được nhìn nhận như một quá trình gây bệnh ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể, thay vì chỉ là vấn đề của riêng lá phổi.
Theo đó, khi hít khói thuốc lá hoặc hơi từ thuốc lá điện tử, hàng nghìn hóa chất có thể đi vào máu và lưu thông khắp cơ thể. Những chất này tấn công lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, khiến mạch máu thu hẹp và xơ cứng, từ đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Hút thuốc còn khiến máu dễ đông hơn. Trong khi đó, khí carbon monoxide trong khói thuốc làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu, khiến tim và não phải hoạt động trong điều kiện thiếu oxy hơn. Ngoài hệ tim mạch, thuốc lá còn đẩy nhanh tổn thương thận, làm suy yếu hệ miễn dịch và thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính.
Một vấn đề đáng chú ý khác là độ tuổi mắc bệnh đang có xu hướng trẻ hóa. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), căn bệnh tiến triển và gây tổn thương phổi không thể đảo ngược, vốn thường được xem là bệnh lý của người cao tuổi. Tuy nhiên, việc bắt đầu hút thuốc từ tuổi vị thành niên có thể khiến tổn thương tích tụ trong nhiều thập kỷ.
“Nếu bắt đầu hút thuốc từ năm 15 hoặc 16 tuổi, đến năm 35 tuổi, bạn đã tích lũy gần hai thập kỷ tổn thương. Những tác hại đó vẫn tồn tại, chỉ là chưa xuất hiện trên phim chụp. Đây không phải dấu hiệu cho thấy bạn an toàn, mà là một lời cảnh báo”, Tiến sĩ Syed Ajmal nói.
Thuốc lá điện tử không phải lựa chọn an toàn
Trong những năm gần đây, nhiều người trẻ chuyển sang sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng với suy nghĩ đây là những lựa chọn ít gây hại hơn thuốc lá điếu. Tuy nhiên, các bác sĩ cảnh báo không nên đánh đồng việc giảm một số chất độc với việc loại bỏ nguy cơ đối với sức khỏe.
Theo Tiến sĩ Syed Ajmal, thuốc lá nung nóng vẫn khiến người sử dụng tiếp xúc với các chất gây ung thư, dù hàm lượng một số chất có thể thấp hơn. Với thuốc lá điện tử, những ảnh hưởng lâu dài vẫn chưa được hiểu đầy đủ và có thể cần thêm 10 - 20 năm nghiên cứu để đánh giá toàn diện.
Dung dịch thuốc lá điện tử chứa nhiều hóa chất có thể biến đổi khi được làm nóng, trong đó có những chất tiềm ẩn nguy cơ gây ung thư. Nồng độ nicotine trong một số sản phẩm cũng có thể cao hơn thuốc lá điếu, làm tăng nguy cơ lệ thuộc nicotine, đặc biệt ở người trẻ.
“Không có mức độ hút thuốc lá hay sử dụng thuốc lá điện tử nào được xem là an toàn. Cơ thể không phân biệt giữa hai hình thức này”, Tiến sĩ Ian Tey Zhe Yuan, bác sĩ chuyên khoa cấp cứu tại Trung tâm Y tế Sunway nhấn mạnh.
Điều này cho thấy việc chuyển từ thuốc lá điếu sang thuốc lá điện tử không đồng nghĩa với việc loại bỏ nguy cơ sức khỏe. Thay vào đó, người sử dụng vẫn có thể tiếp tục tiếp xúc với nicotine và nhiều hóa chất có hại, trong khi những hậu quả dài hạn của thuốc lá điện tử vẫn cần được nghiên cứu thêm.
Bỏ thuốc càng sớm, lợi ích càng lớn
Dù những tổn thương do thuốc lá có thể tích tụ trong thời gian dài, các bác sĩ nhấn mạnh rằng từ bỏ thuốc vẫn mang lại lợi ích ở bất kỳ độ tuổi nào, kể cả với những người đã hút thuốc trong nhiều thập kỷ.
Theo các bác sĩ, trong vòng 24 giờ sau khi ngừng hút thuốc, nồng độ carbon monoxide trong cơ thể giảm, khả năng vận chuyển oxy được cải thiện. Sau vài tuần, tuần hoàn máu được cải thiện. Sau một năm, nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể giảm khoảng 50%. Trong vòng 5 năm, nguy cơ đột quỵ giảm đáng kể.
“Ngay cả khi đã hút thuốc trong nhiều thập kỷ, việc từ bỏ vẫn mang lại những lợi ích thực sự và có thể đo lường được. Cơ thể có khả năng đáp ứng, đôi khi gần như ngay lập tức”, Tiến sĩ Syed Ajmal cho biết.
Tuy nhiên, cai thuốc không đơn giản chỉ là vấn đề ý chí. Nicotine tạo ra sự lệ thuộc về thể chất, khiến người sử dụng có thể gặp nhiều khó khăn khi ngừng hút. Vì vậy, các bác sĩ khuyến nghị người muốn cai thuốc nên tìm đến những biện pháp hỗ trợ có cơ sở khoa học, thay vì tự mình đối mặt với quá trình này.
Bên cạnh việc từ bỏ thuốc, tầm soát cũng đóng vai trò quan trọng đối với những người có nguy cơ cao. Tiến sĩ Syed Ajmal khuyến nghị người trên 50 tuổi có tiền sử hút thuốc đáng kể nên thực hiện chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) hằng năm để tầm soát ung thư phổi.
Ngay cả những người đã bỏ thuốc từ nhiều năm trước vẫn cần quan tâm đến việc kiểm tra sức khỏe định kỳ, bởi nguy cơ ung thư phổi không hoàn toàn trở về mức ban đầu sau khi ngừng hút thuốc. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm có thể tạo ra khác biệt đáng kể đối với tiên lượng điều trị.
Những cảnh báo từ các chuyên gia cho thấy tác hại của thuốc lá không chỉ nằm ở những cơn ho hay tổn thương phổi có thể nhận thấy. Đó còn là quá trình âm thầm làm suy yếu hệ tim mạch, thận và nhiều cơ quan khác, đôi khi chỉ bộc lộ khi người bệnh phải nhập viện cấp cứu. Vì vậy, bỏ thuốc càng sớm và chủ động kiểm soát sức khỏe là những bước quan trọng để hạn chế những hệ lụy lâu dài.
.png)
