Hoàn thiện pháp luật y tế, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người dân
Sửa đổi, bổ sung pháp luật về y tế không chỉ tháo gỡ vướng mắc thực tiễn mà còn nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Trao đổi với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân bên lề Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ giữa quy định chuyên môn, cơ chế tài chính và thanh toán BHYT; đồng thời phát huy vai trò y tế cơ sở, đổi mới phương thức quản lý để chủ động phòng ngừa rủi ro sức khỏe cộng đồng.
Hoàn thiện pháp luật y tế, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người dân
Sửa đổi, bổ sung pháp luật về y tế không chỉ tháo gỡ vướng mắc thực tiễn mà còn nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Trao đổi với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân bên lề Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ giữa quy định chuyên môn, cơ chế tài chính và thanh toán BHYT; đồng thời phát huy vai trò y tế cơ sở, đổi mới phương thức quản lý để chủ động phòng ngừa rủi ro sức khỏe cộng đồng.
Gỡ vướng trong thanh toán BHYT, bảo đảm quyền lợi người bệnh
- Tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, nhiều dự án luật quan trọng trong lĩnh vực y tế được trình Quốc hội xem xét, thảo luận. Theo đại biểu, việc sửa đổi, hoàn thiện pháp luật lần này có ý nghĩa như thế nào đối với công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân?
-Việc Chính phủ trình Quốc hội xem xét, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật trong lĩnh vực y tế có ý nghĩa thiết thực, thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Đây cũng là bước cụ thể hóa những chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân.
Tôi ghi nhận nỗ lực của Chính phủ, Bộ Y tế và các cơ quan liên quan trong việc rà soát, đề xuất hoàn thiện pháp luật nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, theo tôi, việc sửa đổi các luật lần này không chỉ nhằm giải quyết những vướng mắc về tổ chức bộ máy, thẩm quyền quản lý sau sắp xếp đơn vị hành chính mà quan trọng hơn là phải tạo chuyển biến thực chất về chất lượng dịch vụ y tế và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân.
Trong đó, tôi đặc biệt quan tâm đến hai lĩnh vực có tác động trực tiếp, thường xuyên đến đời sống người dân là BHYT và an toàn thực phẩm (ATTP).
BHYT không chỉ là chính sách an sinh xã hội mà còn là cơ chế chia sẻ rủi ro, giúp người dân, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn, giảm bớt gánh nặng chi phí khi ốm đau, bệnh tật. Trong khi đó, ATTP gắn trực tiếp với sức khỏe cộng đồng, từ bữa ăn hằng ngày của mỗi gia đình đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm tính đồng bộ, khả thi của các quy định pháp luật, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động quản lý và cung ứng dịch vụ y tế, vừa bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích chính đáng của người dân. Cải cách thủ tục, ứng dụng công nghệ hay phân cấp thẩm quyền đều phải hướng tới mục tiêu giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và không để ai bị bỏ lại phía sau.
- Từ hoạt động tiếp xúc cử tri, giám sát và nắm bắt thực tiễn tại Quảng Trị, đại biểu nhận thấy những vướng mắc nào cần ưu tiên tháo gỡ, nhất là trong thực hiện chính sách BHYT?
-Qua hoạt động tiếp xúc cử tri, giám sát và nắm bắt tình hình tại địa phương, tôi nhận thấy một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là làm sao để chính sách y tế, BHYT thực sự đi vào cuộc sống, nhất là đối với người dân ở khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Thước đo quan trọng nhất của lần sửa đổi này không chỉ là giảm được bao nhiêu thủ tục hay phân cấp được bao nhiêu thẩm quyền, mà là người dân có được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn hay không, cơ sở y tế có đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ hay không và các nhóm yếu thế có thực sự được bảo vệ tốt hơn hay không.
Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị Nguyễn Minh Tâm
Thời gian qua, ngành Y tế đã có những chuyển biến tích cực trong đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh. Đặc biệt, việc triển khai bệnh án điện tử, lưu trữ hình ảnh y tế thay cho in phim, lưu trữ kết quả xét nghiệm trên hệ thống thay cho hồ sơ giấy là những bước tiến đáng ghi nhận, góp phần đổi mới phương thức quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ người bệnh.
Tuy nhiên, khi các phương thức kỹ thuật mới được triển khai, một số quy định về giá dịch vụ, thanh toán và quyết toán chi phí BHYT chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Chẳng hạn, tại Quảng Trị, đã có trường hợp cơ sở y tế triển khai dịch vụ chụp X-quang không in phim nhưng phát sinh vướng mắc trong thanh toán BHYT do chưa có đơn giá áp dụng phù hợp. Đây là vấn đề cần được các cơ quan liên quan phối hợp rà soát, hướng dẫn thống nhất, để những đổi mới về công nghệ thực sự phát huy hiệu quả, thay vì tạo thêm khó khăn cho cơ sở y tế.
Một vấn đề khác cần quan tâm là bảo đảm sự thống nhất giữa quy định chuyên môn về khám, chữa bệnh và chính sách BHYT. Chẳng hạn, khi dự thảo Luật đề xuất cho phép một số cơ sở khám, chữa bệnh bố trí giường lưu để theo dõi, điều trị người bệnh tối đa 72 giờ, cần đồng thời làm rõ phạm vi và mức hưởng BHYT đối với các chi phí phát sinh.
Nếu quy định chuyên môn tạo điều kiện chăm sóc người bệnh tại chỗ nhưng cơ chế thanh toán chưa rõ ràng thì cả cơ sở y tế và người bệnh đều có thể gặp khó khăn khi triển khai.
Từ thực tiễn đó, tôi cho rằng, bên cạnh việc hoàn thiện các quy định về tổ chức, thẩm quyền và thủ tục hành chính, cần đặc biệt chú trọng tính liên thông giữa quy định chuyên môn y tế, cơ chế tài chính và thanh toán BHYT.
Việc tháo gỡ vướng mắc phải hướng đến cả hai phía: tạo điều kiện để cơ sở y tế yên tâm thực hiện nhiệm vụ, đồng thời bảo đảm người dân được thụ hưởng đầy đủ quyền lợi chính đáng, không phải gánh thêm chi phí hoặc chịu thiệt thòi do những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện.
Phân cấp cho y tế cơ sở phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực
- Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, theo đại biểu, cần chú trọng những quy định nào để phát huy vai trò y tế cơ sở và bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế của các nhóm yếu thế?
- Tôi cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung đồng thời các luật lần này cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính mà còn phải đặt trong yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ y tế và an sinh xã hội của người dân, đặc biệt là trẻ em, người khuyết tật, người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm phát huy vai trò của y tế cơ sở, giúp người dân tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh ban đầu thuận lợi hơn, giảm chi phí và thời gian đi lại.
Việc dự thảo Luật đề xuất cho phép một số phòng khám của Nhà nước tại địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, hải đảo và trạm y tế xã được bố trí giường lưu để theo dõi, điều trị người bệnh tối đa 72 giờ là hướng điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.
Đối với những địa bàn xa trung tâm, giao thông khó khăn, đây là giải pháp có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân được chăm sóc sức khỏe ngay tại địa phương trong những trường hợp phù hợp với khả năng chuyên môn.
Tuy nhiên, quy định này cần đi kèm với các điều kiện bảo đảm thực hiện, từ đội ngũ bác sĩ, nhân lực trực chuyên môn, trang thiết bị, thuốc thiết yếu đến cơ chế chuyển tuyến an toàn. Đồng thời, cần rà soát sự thống nhất giữa Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Luật Bảo hiểm y tế về phạm vi, mức hưởng đối với chi phí theo dõi, điều trị tại giường lưu, tránh phát sinh cách hiểu khác nhau hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi của người bệnh.
Bên cạnh đó, việc phân cấp, giao thêm thẩm quyền cho chính quyền địa phương và y tế cơ sở phải gắn với năng lực thực hiện và nguồn lực tương ứng. Không nên chỉ dừng lại ở việc chuyển giao nhiệm vụ mà cần quan tâm đến nhân lực chuyên môn, kinh phí, cơ sở vật chất và hướng dẫn nghiệp vụ, nhất là trong giai đoạn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Đây là điều kiện quan trọng để các quy định mới được triển khai đồng đều, tránh tình trạng nơi có đủ điều kiện thì thực hiện tốt, còn những địa bàn khó khăn lại gặp trở ngại.
Đối với chính sách dành cho các nhóm yếu thế, cần bảo đảm nguyên tắc cải cách thủ tục hành chính không làm thu hẹp quyền thụ hưởng chính sách.
Chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế phải thực sự giúp người dân giảm thời gian, chi phí, không trở thành rào cản mới đối với người cao tuổi, người khuyết tật hoặc người dân chưa có điều kiện tiếp cận thiết bị và dịch vụ số. Những thông tin, dữ liệu đã có trên hệ thống cần được khai thác, liên thông, hạn chế yêu cầu người dân kê khai hoặc cung cấp lại nhiều lần.
Cùng với đó, việc hoàn thiện các quy định về quản lý giá thuốc, thiết bị y tế cần hướng đến mục tiêu kiểm soát chi phí, đồng thời bảo đảm nguồn cung ổn định, tránh tình trạng giá được kiểm soát nhưng thuốc và thiết bị cần thiết lại khó tiếp cận.
- Còn đối với ATTP và phòng, chống tác hại của thuốc lá, theo đại biểu, cần hoàn thiện những cơ chế, quy định nào để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, kiểm soát vi phạm, nhất là trên môi trường số?
-Đây là hai lĩnh vực có tính chất khác nhau nhưng cùng đặt ra yêu cầu phải chú trọng phòng ngừa từ sớm, từ xa, thay vì chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra. Qua thảo luận tại Quốc hội, tôi nhận thấy các đại biểu đã có nhiều ý kiến tâm huyết, đề cập đến những nguy cơ mới phát sinh từ thực tiễn, đặc biệt là sự phát triển của thương mại điện tử và các nền tảng số.
Đối với phòng, chống tác hại của thuốc lá, vấn đề tôi đặc biệt quan tâm là kiểm soát việc mua bán thuốc lá trên môi trường mạng, nhất là thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine. Đây là những sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.
Trong khi các hình thức quảng cáo, giới thiệu và giao dịch trực tuyến ngày càng đa dạng, việc kiểm soát không thể chỉ dựa vào hoạt động thanh tra, kiểm tra theo phương thức truyền thống.
Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử, đơn vị trung gian và các chủ thể liên quan trong việc phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin quảng cáo, giao dịch vi phạm; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý để bảo đảm các quy định cấm được thực thi hiệu quả.
Đối với ATTP, từ thực tiễn giám sát và nghiên cứu dự thảo Luật, tôi cho rằng cần đổi mới phương thức quản lý theo hướng ứng dụng công nghệ, phát huy vai trò giám sát của người tiêu dùng nhưng vẫn phải bảo đảm tính khả thi đối với từng nhóm đối tượng kinh doanh.
Trước hết, cần phát huy vai trò giám sát của người tiêu dùng trên các nền tảng giao đồ ăn trực tuyến. Hiện nay, số lượng cơ sở kinh doanh thực phẩm qua mạng rất lớn, trong khi lực lượng quản lý nhà nước khó có thể kiểm tra thường xuyên từng gian hàng. Vì vậy, có thể nghiên cứu bổ sung cơ chế để người tiêu dùng được đánh giá, phản ánh công khai chất lượng và điều kiện bảo đảm ATTP của cơ sở sau khi thực hiện giao dịch.
Đồng thời, các nền tảng cần có trách nhiệm tiếp nhận, kiểm tra thông tin pháp lý và xây dựng cơ chế xử lý đối với những gian hàng có nhiều cảnh báo vi phạm. Các phản ánh cần được tiếp nhận, xác minh trước khi áp dụng biện pháp xử lý, qua đó phát huy vai trò của dữ liệu và sự giám sát của cộng đồng, hỗ trợ cơ quan quản lý sớm nhận diện nguy cơ, tập trung kiểm tra các cơ sở có dấu hiệu rủi ro cao.
Cùng với đó, cần có lộ trình phù hợp khi áp dụng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc thực phẩm bằng công nghệ số.
Việc quản lý nguồn gốc thực phẩm là cần thiết. Tuy nhiên, nếu áp dụng đồng loạt các yêu cầu kỹ thuật đối với mọi đối tượng, từ doanh nghiệp lớn đến hộ kinh doanh nhỏ lẻ, hàng quán vỉa hè, có thể phát sinh khó khăn trong thực hiện. Đặc biệt, ở những địa bàn có điều kiện hạ tầng và khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế, quy định quá cứng nhắc có thể tạo thêm gánh nặng tuân thủ cho người kinh doanh.
Do đó, cần giao Chính phủ quy định lộ trình áp dụng phù hợp với quy mô kinh doanh, đặc điểm từng nhóm đối tượng và điều kiện hạ tầng của từng địa phương, bảo đảm vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa không gây xáo trộn không cần thiết đối với hoạt động kinh doanh hợp pháp.
Một yêu cầu khác là phải chú trọng các quy định có tính thực hành, trực tiếp ngăn ngừa nguy cơ mất ATTP. Chẳng hạn, đối với thức ăn đường phố, việc sử dụng găng tay khi tiếp xúc với thực phẩm chín là cần thiết. Tuy nhiên, nếu không bảo đảm cách ly giữa thao tác chế biến thực phẩm và việc tiếp xúc với tiền mặt thì vẫn có nguy cơ lây nhiễm chéo.
Một người bán hàng có thể dùng cùng một đôi găng tay để gắp thức ăn, nhận tiền, trả tiền thừa rồi tiếp tục chế biến thực phẩm. Vì vậy, cần chú trọng yêu cầu sử dụng dụng cụ gắp, kẹp, xúc thực phẩm và các biện pháp ngăn ngừa lây nhiễm chéo trong toàn bộ quá trình kinh doanh, thay vì chỉ chú trọng hình thức đeo găng tay.
Theo tôi, điểm cốt lõi trong hoàn thiện pháp luật về ATTP và phòng, chống tác hại của thuốc lá là chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính đơn thuần sang quản lý dựa trên nguy cơ, dữ liệu và trách nhiệm của từng chủ thể.
Quy định pháp luật phải đủ chặt chẽ để ngăn chặn vi phạm, nhưng cũng phải linh hoạt, khả thi để người dân, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở có thể thực hiện. Khi trách nhiệm được phân định rõ, công cụ giám sát được phát huy và cơ chế hậu kiểm được thực hiện hiệu quả, mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng mới có thể đạt được một cách bền vững.
- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!
Lam Hà thực hiện