Văn hóa - Thể thao

Khánh thành Bảo tàng ATK Tân Trào:Kể chuyện lịch sử bằng tư duy bảo tàng mới

Thảo Nguyên thực hiện • 11/11/2026 07:10

Thể hiện dấu ấn lịch sử gắn với vùng đất Tân Trào qua các câu chuyện, đổi mới cách tiếp cận trưng bày, Bảo tàng ATK Tân Trào (Tuyên Quang) mở ra không gian trải nghiệm sống động, kết nối quá khứ với hiện tại. PGS. TS. NGUYỄN VĂN HUY, nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, cố vấn nội dung trưng bày, chia sẻ nhân dịp khánh thành Bảo tàng ngày 8/11 vừa qua.

Bức tranh tuyệt đẹp sức mạnh đại đoàn kết dân tộc

- Tham gia cố vấn và theo sát quá trình xây dựng đề cương trưng bày Bảo tàng ATK Tân Trào, xin ông cho biết, tư tưởng xuyên suốt của hệ thống trưng bày là gì?

- Tân Trào là trung tâm của Thủ đô Khu giải phóng - Thủ đô kháng chiến và Bảo tàng ATK Tân Trào phải phản ánh được tinh thần đó. Chúng tôi đặc biệt tập trung vào quá trình di chuyển từ Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào với quyết định vô cùng sáng suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi lựa chọn nơi đây làm căn cứ tiền khởi nghĩa, sau đó tiếp tục là căn cứ của cuộc kháng chiến. Sau ngày 19/12/1946, toàn bộ cơ quan đầu não của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận và các tổ chức, cơ quan đoàn thể di chuyển lên địa bàn Tuyên Quang và Thái Nguyên.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cùng các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành các công trình, dự án
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cùng các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khánh thành các công trình, dự án, trong đó có Bảo tàng ATK Tân Trào. Ảnh: Lâm Hiển

Bảo tàng tập trung kể câu chuyện lịch sử ấy và làm rõ vai trò lãnh đạo của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận trong kháng chiến. Lần đầu tiên trong một bảo tàng lịch sử ở Việt Nam, các cơ quan, bộ, ngành trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp được giới thiệu một cách tương đối hệ thống, gắn với chân dung những người đứng đầu, cùng thành tựu của từng lĩnh vực.

Qua đó, công chúng có thể hình dung đóng góp của cơ quan Bộ ở Tân Trào vào thành tựu của các ngành, lĩnh vực đối với sự nghiệp kháng chiến. Phía sau đóng góp ấy chính là sự kết hợp tuyệt vời giữa các trí thức, nhân sĩ với các chiến sĩ cách mạng từng hoạt động bí mật nhiều năm trước khi cách mạng thành công. Đó là những người tài năng, tâm huyết chung sức gánh vác công cuộc kháng chiến.

- Quốc dân Đại hội Tân Trào và hoạt động của Quốc hội là một trong những nội dung trọng tâm của trưng bày Bảo tàng. Cách thể hiện nội dung này có gì đặc biệt, thưa ông?

- Quốc dân Đại hội Tân Trào là điểm nhấn quan trọng của Bảo tàng. Những quyết sách được thông qua tại Đại hội đã đặt nền móng cho các bước phát triển tiếp theo của cách mạng Việt Nam, tạo cơ sở quan trọng cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 và của Mặt trận Việt Minh sau này.

biểu tham quan Bảo tàng cách mạng ATK Tân Trào.7
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các đại biểu tham quan khu giới thiệu các thành viên của Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam do Quốc dân Đại hội Tân Trào bầu. Ảnh: Lâm Hiển

Ở phần trưng bày về Quốc dân Đại hội Tân Trào, nhóm thực hiện đã giới thiệu toàn bộ gương mặt các vị trong Ủy ban Dân tộc Giải phóng do Quốc dân Đại hội bầu ra. Khách tham quan có thể tương tác, mở thông tin phía sau mỗi bức ảnh thành viên Ủy ban để tìm hiểu tiểu sử tóm tắt bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Bảo tàng cũng có phần nội dung quan trọng về Quốc hội trong giai đoạn kháng chiến. Dù thời gian này, Quốc hội không họp được toàn thể, nhưng Ban Thường trực Quốc hội, với Trưởng Ban là cụ Bùi Bằng Đoàn, sau này là cụ Tôn Đức Thắng và các ủy viên thường trực khác luôn hoạt động bên cạnh Bộ Chính trị, Trung ương Đảng, Chính phủ và Mặt trận. Điều đó được thể hiện rõ qua từng bức ảnh, lời giới thiệu về các vị lãnh đạo ấy trên trưng bày. Các quyết sách của nhà nước, của Chính phủ luôn được sự phối hợp chặt chẽ với Quốc hội mà đại diện là Ban Thường trực Quốc hội.

Đặc biệt, tham gia Ban Thường trực Quốc hội là cụ Bùi Bằng Đoàn - một nhân sĩ giữ trọng trách trong triều đình Huế; nhà cách mạng lão thành Tôn Đức Thắng; Linh mục Phạm Bá Trực... Đó là bức tranh tuyệt đẹp về tinh thần đại đoàn kết dân tộc được thể hiện ngay trong hoạt động của Quốc hội khóa I.

Lan tỏa rộng rãi tư liệu, câu chuyện lịch sử

- Trong điều kiện hạn chế về tư liệu, hiện vật, nhóm thực hiện đã làm thế nào để khắc phục điều đó, tái hiện lịch sử một cách sinh động, thưa ông?

- Từ ý tưởng đến hiện thực là cả một quá trình vô cùng khó khăn. Tư liệu về giai đoạn này vốn đã ít, hiện vật lại càng ít hơn. Nhưng với tư duy về bảo tàng mới, chúng tôi muốn từ hình ảnh để kể câu chuyện phía sau, giúp người xem hiểu thêm về con người, sự kiện và ký ức một thời kỳ.

78.jpg
PGS.TS. Nguyễn Văn Huy (đứng giữa) và nhóm thực hiện rà soát phần trưng bày về Quốc dân Đại hội Tân Trào trước khi khánh thành Bảo tàng ATK Tân Trào. Ảnh: Lương Tùng

Chúng tôi đã tìm đến gia đình của các nhân chứng sống trong giai đoạn kháng chiến 1946 - 1954 để mượn, sao chụp, số hóa ảnh, thư từ và tài liệu. Hầu hết nhân vật chủ thể đã qua đời, nhưng con cháu họ vẫn trân trọng, gìn giữ tư liệu của ông cha và sẵn sàng chia sẻ. Nhiều câu chuyện được kể lại rất xúc động, góp phần làm cho nội dung trưng bày sống động hơn.

Chẳng hạn, khi đến thăm gia đình Bộ trưởng Bộ Y tế, bác sĩ Hoàng Tích Trí, dù ông đã qua đời từ năm 1958, nhưng gia đình vẫn giữ được nhiều tư liệu quý, từ ảnh, giấy tờ, chứng minh thư đến những bức thư của Bác Hồ gửi cho ông Trí... Những tư liệu ấy giúp chúng tôi có thêm chất liệu kể về con người, hoạt động của các cơ quan, bộ, ngành và những đóng góp cụ thể trong cuộc kháng chiến.

- Trưng bày được thực hiện theo phong cách hiện đại, từ cách tổ chức không gian, trang trí, thiết kế đồ họa đến phương thức giới thiệu nội dung. Xin ông chia sẻ thêm về việc ứng dụng công nghệ trong trưng bày tại Bảo tàng?

- Chúng tôi không hướng đến phô trương công nghệ. Điều quan trọng là lựa chọn công nghệ phù hợp và tính toán khả năng vận hành lâu dài của một di tích ở địa phương. Công nghệ phải phục vụ nội dung, giúp câu chuyện lịch sử được truyền tải tốt hơn, giúp công chúng tiếp cận và tương tác thuận lợi hơn.

Không gian Bảo tàng ATK Tân Trào. Thực hiện: Lương Tùng

- Nhằm phát huy giá trị Bảo tàng ATK Tân Trào trong lưu giữ lịch sử, giáo dục truyền thống và phát triển du lịch, theo ông, cần làm gì?

- Bảo tàng ATK Tân Trào hiện đã có một nền tảng khá tốt. Trên cơ sở đó, có hai hướng cần tiếp tục triển khai.

Thứ nhất, cần duy trì bảo dưỡng và phát huy hiệu quả nội dung, để những tư liệu, câu chuyện lịch sử được lan tỏa rộng rãi. Bên cạnh việc khuyến khích du khách đến tham quan trực tiếp, Bảo tàng và ngành văn hóa tỉnh Tuyên Quang nên sớm xây dựng website riêng, giới thiệu đầy đủ các nội dung trưng bày. Qua đó, người dân ở mọi miền đất nước, khách quốc tế, kể cả những người ở vùng sâu, vùng xa hay chiến sĩ làm nhiệm vụ nơi hải đảo, đều có thể tiếp cận. Đây cũng sẽ là nguồn tư liệu để các trường học khai thác, sử dụng trong hoạt động giảng dạy.

Thứ hai, cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và làm sâu sắc nội dung trưng bày. Hiện còn nhiều gương mặt trong các bức ảnh chưa được xác định đầy đủ danh tính. Vì vậy, cần nghiên cứu kỹ từng chân dung, xác minh tiểu sử, quá trình hoạt động, sau đó có thể sử dụng mã QR để cung cấp thông tin cho khách tham quan. Khi mỗi gương mặt trong bức ảnh đều được nhận diện với những câu chuyện cụ thể, công chúng sẽ hiểu sâu sắc hơn về lịch sử. Bảo tàng cũng nhờ đó luôn vận động, đổi mới, hấp dẫn du khách.

- Xin cảm ơn ông!

Thảo Nguyên thực hiện