Cơ chế xử lý tình huống cấp bách phải bảo đảm thẩm quyền quyết định của Quốc hội

Bảo đảm kỷ cương lập pháp trong tình huống cấp bách

Góp ý vào dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Lã Thanh Tân hoan nghênh việc Bộ Tư pháp tiếp thu ý kiến ĐBQH thảo luận tại Tổ, tiếp tục giữ các hình thức văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Theo đại biểu, hướng tiếp thu thể hiện sự cầu thị, thận trọng, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Các hình thức nghị quyết, quyết định vẫn đang phục vụ việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan có hiệu quả.

Đại biểu cho rằng, việc tinh gọn cần được đánh giá tổng thể, có lộ trình phù hợp, gắn với triển khai chỉ đạo của cấp có thẩm quyền về nghiên cứu sửa đổi Hiến pháp. Trước mắt, cần tập trung làm rõ thẩm quyền, nội dung và quan hệ giữa các hình thức văn bản để thuận lợi cho áp dụng trên thực tế.

Đại biểu Lã Thanh Tân đồng tình với ý kiến về sự cần thiết bổ sung cơ chế Chính phủ ban hành Nghị quyết điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp để giải quyết ngay một số vấn đề phát sinh trong thực tiễn, trừ Luật có tính nền tảng tại điểm d khoản 2 Điều 15 dự thảo Luật.

Theo đại biểu, đây cũng là cụ thể hóa quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị: xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, nắm bắt cơ hội, mở đường, khai thông mọi nguồn lực, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực mạnh mẽ cho phát triển.

Thực tiễn luôn vận động, có những tình huống vượt khả năng dự liệu khi xây dựng luật, đòi hỏi phải xử lý ngay để bảo vệ lợi ích quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Nếu chỉ khi tình huống xảy ra mới bắt đầu tìm kiếm cơ sở pháp lý thì có thể bỏ lỡ thời điểm xử lý, làm gia tăng thiệt hại, thậm chí bỏ lỡ cơ hội phát triển. Vì vậy, đại biểu cho rằng cần quy định cơ chế này ngay trong Luật, với điều kiện kích hoạt, phạm vi áp dụng và trách nhiệm được xác định chặt chẽ.

Đại biểu đánh giá cao việc Bộ Tư pháp tiếp thu ý kiến đại biểu, bổ sung yêu cầu phải có văn bản đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi Chính phủ ban hành Nghị quyết theo cơ chế này. Đồng thời, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi đồng ý, nội dung được điều chỉnh và thời hạn áp dụng; tăng cường giám sát trong suốt quá trình thực hiện, gắn với trách nhiệm giải trình của Chính phủ và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Cơ chế đặc biệt cần đáp ứng được yêu cầu xử lý kịp thời tình huống cấp bách, đồng thời bảo đảm kỷ cương lập pháp và thẩm quyền quyết định của Quốc hội.

Về tính thống nhất trong dự thảo, đại biểu cho biết, điểm c khoản 1 Điều 15 và điểm b khoản 2 Điều 59 đều có nội dung yêu cầu có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Cũng về nội dung này, tại điểm a khoản 2 Điều 59 quy định được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền.

Để có sự phân biệt về sự đồng thuận của hai chủ thể này và phù hợp với tính chất của mối quan hệ giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ, đại biểu đề xuất sử dụng cụm từ “đồng ý về chủ trương” tại điểm a khoản 2 Điều 59, sửa điểm này thành: “Được sự đồng ý về chủ trương của cấp có thẩm quyền”.

Đại biểu cũng đề xuất sử dụng từ “thống nhất” thay cho “đồng ý” tại điểm c khoản 1 Điều 15; đồng thời bổ sung vào cuối điểm d khoản 2 Điều 15 nội dung: “Trước khi ban hành Nghị quyết phải được sự thống nhất của Ủy ban Thường vụ Quốc hội”, để thống nhất với điểm c khoản 1 Điều 15 và làm cơ sở cho quy định tại điểm d khoản 2 Điều 59.

Đại biểu đề nghị sửa điểm b khoản 2 Điều 59 thành: “Văn bản thống nhất của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về phạm vi, đối tượng, nội dung điều chỉnh, thời gian thực hiện; việc giám sát, báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất”.

Đề cao trách nhiệm của Chính phủ trong tiếp thu, giải trình dự án luật

Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy trình xem xét luật để phát huy trách nhiệm đến cùng của cơ quan trình. Mặc dù, trách nhiệm chủ trì tiếp thu, chỉnh lý đã được giao cho cơ quan trình, tuy nhiên, quy trình tại các Điều 40, 41, 42 của dự thảo Luật vẫn qua nhiều lần chuẩn bị hồ sơ, thẩm tra, cho ý kiến, hoàn thiện dự thảo trình Quốc hội, cơ bản vẫn như Luật hiện hành.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị rà soát để tránh việc lặp lại; các cơ chế phối hợp cần được triển khai từ sớm; đồng thời, bảo đảm cơ quan trình chủ động giải trình, bảo vệ phương án và chịu trách nhiệm về nội dung trình Quốc hội quyết định.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị báo cáo tiếp thu, giải trình bước đầu sau thảo luận Tổ đối với dự án luật do Chính phủ trình phải được xác định là báo cáo của Chính phủ. Đây là giai đoạn làm rõ quan điểm tiếp thu, lựa chọn phương án và xử lý những vấn đề lớn, có thể tác động trực tiếp đến chính sách của dự án. Bộ trưởng vẫn được giao chuẩn bị, ký thừa ủy quyền hoặc trình bày báo cáo, nhưng cần thể hiện rõ quan điểm và trách nhiệm của Chính phủ.

Đại biểu Lã Thanh Tân cũng đề nghị quy định Chính phủ xem xét kịp thời các vấn đề lớn, nội dung còn ý kiến khác nhau; giao cơ quan soạn thảo hoàn thiện những vấn đề thuộc phạm vi được phân công. Cùng với đó, cần rà soát Nội quy kỳ họp để bảo đảm thống nhất, khả thi trong thực hiện.

Trang Nhung; Ảnh: Khánh Duy