Để mỗi người dân, cộng đồng trở thành chủ thể sáng tạo văn hóa
Công nghiệp văn hóa không chỉ đến từ những xưởng phim, phòng thu hiện đại, mà còn đến từ mỗi làng quê, bến nước, sân đình và từ mỗi thiết bị thông minh trên tay người dân. Nhấn mạnh điều này, thảo luận tại Hội trường về dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) đề nghị quy định rõ việc thu hút người dân, cộng đồng trở thành chủ thể tham gia sáng tạo nội dung văn hóa.
Chuyển từ quản lý sang kiến tạo không gian sáng tạo văn hóa
Góp ý về dự án luật, đại biểu Lê Trung Quân đánh giá, trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, một trong những rào cản và thách thức lớn nhất liên quan đến pháp lý. Rào cản này đã có giải pháp tháo gỡ là quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Theo đại biểu, trong văn hóa và công nghiệp văn hóa, rào cản, thách thức khó nhận diện và vô hình hơn, đó là liên quan đến tập quán, thói quen, góc nhìn quen thuộc của xã hội. Điều đó còn khó hơn khi chúng ta đang trải qua nền kinh tế của sự chú ý - vận hành dựa trên việc tạo ra sự thu hút và duy trì sự quan tâm. Do đó, các chủ thể sáng tạo trong công nghiệp văn hóa gặp thêm một số trở ngại và rào cản.
Từ đó, đại biểu đề nghị trong nội dung liên quan đến phần sáng tạo tại Chương II quy định rất cụ thể nguyên tắc về sáng tạo và kiến tạo không gian sáng tạo.
Theo đó, nguyên tắc sáng tạo khuyến khích các chủ thể sáng tạo được sáng tạo thoải mái, tối đa và đột phá trong khuôn khổ. Khuôn khổ này dựa trên một số tiêu chí: bảo đảm về tính an ninh chính trị; bảo đảm liên quan đến các quyền trẻ em; bảo đảm không gây kích hận thù, thù địch. Đồng thời, có thông tin cảnh báo về đối tượng và độ tuổi phù hợp tiếp nhận các sản phẩm văn hóa. Trên cơ sở mang tính nguyên tắc này, các chủ thể tham gia sáng tạo văn hóa có thể tự tin, tự do sáng tạo.
Song song với nguyên tắc sáng tác là nguyên tắc kiến tạo không gian sáng tạo văn hóa. Nguyên tắc kiến tạo không gian sáng tạo có đối tượng hướng đến là các cơ quan quản lý, những cán bộ, công chức, viên chức trong ngành văn hóa.
"Có quán ăn nổi tiếng chỉ sau một đêm, nhưng nhận diện để biến cơ hội nổi tiếng và sự thu hút đó thành giá trị văn hóa cần đến sự chung tay của chính quyền và cả cộng đồng. Nếu chúng ta thiết kế thêm nguyên tắc kiến tạo không gian sáng tạo văn hóa đối với cán bộ, công chức thực hiện, ngành văn hóa sẽ có thêm cơ hội thúc đẩy giá trị, lan tỏa những nội dung mà các chủ thể sáng tạo văn hóa đã tạo ra", đại biểu phân tích.
Xác lập quyền sở hữu trí tuệ ngay từ khâu hình thành ý tưởng
Góp ý về xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các nội dung sáng tạo văn hóa, đại biểu Lê Trung Quân đưa ra dẫn chứng: một bộ phim hoạt hình nổi tiếng mới phát sóng tuần này nhận được sự quan tâm toàn cầu, ngay ngày hôm sau đến các nhà sách, trung tâm thương mại, khách hàng có thể tiếp cận ngay được những đồ chơi, những sản phẩm quà lưu niệm dựa trên nhân vật sở hữu trí tuệ gắn với sản phẩm văn hóa này.
Bên cạnh đó, những tour, tuyến, địa điểm du lịch gắn với các bối cảnh trong phim, người dân, cộng đồng dân cư bản địa đã sẵn sàng khai thác giá trị văn hóa, lan tỏa tổng hòa trong toàn xã hội gắn với sản phẩm văn hóa đã được đăng ký bản quyền sở hữu trí tuệ đó.
Theo đại biểu, nếu chờ đến khi phim nổi tiếng, chờ một sản phẩm sáng tạo nội dung nổi tiếng, mới bắt tay vào sẽ khó chủ động lan tỏa giá trị. Liên quan đến phần xác lập sở hữu trí tuệ, đại biểu đề nghị có cơ chế xác lập các nội dung liên quan đến sở hữu trí tuệ, nhân vật, quyền sở hữu tài sản, các nội dung có liên quan, gắn với công nghiệp văn hóa, từ khâu lên ý tưởng, thế giới nội dung, nhân vật, bối cảnh… và tất cả quy trình, thủ tục được thực hiện trên nền tảng số. Điều đó sẽ khuyến khích các chủ thể và cả cộng đồng cùng tham gia trong sáng tạo văn hóa.
Mỗi người dân, mỗi cộng đồng có thể trở thành chủ thể sáng tạo văn hóa
Bàn về nhân lực phát triển công nghiệp văn hóa tại Chương III, đại biểu Lê Trung Quân cho rằng, mỗi người dân, mỗi cộng đồng đều có thể là chủ thể trong công nghiệp văn hóa. Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ trong Chương III việc thu hút người dân, cộng đồng trở thành chủ thể tham gia sáng tạo nội dung văn hóa.
Hiện thực hóa đề xuất này, đại biểu gợi ý, tương tự chương trình mỗi làng một sản phẩm, mỗi xã một sản phẩm OCOP trong nông nghiệp, hoàn toàn có thể triển khai chương trình “mỗi người dân, mỗi cộng đồng là một nhà sáng tạo nội dung”. Cùng với đó, Nhà nước, Chính phủ cần có những chính sách đưa việc tập huấn kỹ năng số, kỹ năng sáng tạo nội dung số đến với trường học, không gian văn hóa, các thiết chế văn hóa tại xã, tại cơ sở.
Công nghiệp văn hóa không chỉ đến từ những xưởng phim, những khu quy hoạch riêng cho công nghiệp văn hóa hay những phòng thu tạo nên những sản phẩm nội dung sáng tạo được trang bị các thiết bị khoa học, kỹ thuật tiên tiến; công nghiệp văn hóa còn đến từ mỗi cánh đồng, mỗi làng quê, mỗi bến nước, sân đình và đến từ mỗi thiết bị thông minh trên tay mỗi người dân.
"Sự phát triển của công nghiệp văn hóa sẽ lan tỏa thành giá trị gắn với bản sắc văn hóa, gắn với giá trị kinh tế, gắn với quyền sở hữu trí tuệ và phát huy tối đa sự sáng tạo của toàn xã hội”, đại biểu Lê Trung Quân nhấn mạnh.