Bước phát triển về chất trong quan hệ Hà Nội - Tokyo
Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa đến những kết quả cụ thể, định hình lại chiều sâu cấu trúc của mối quan hệ song phương. Truyền thông quốc tế cũng như các hãng tin lớn của Nhật Bản như Jiji Press, Nippon, đánh giá, với một Tuyên bố Tầm nhìn chung, thông điệp chính sách trước Quốc hội và cùng với đó là 11 thỏa thuận hợp tác, chuyến thăm tạo ra sự chuyển dịch căn bản về chất trong quan hệ giữa Hà Nội và Tokyo.
Bình đẳng, tương hỗ: Bước chuyển của mối quan hệ
Nếu như việc nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới vào tháng 11/2023 đã thiết lập khuôn khổ cao nhất cho quan hệ song phương, thì Tuyên bố Tầm nhìn chung được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thông qua lần này chính là bản thiết kế vận hành chi tiết cho khuôn khổ đó.
Tiêu đề của Tuyên bố - Đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi vì tăng trưởng chất lượng cao, tự chủ chiến lược và tự cường - đã cô đọng toàn bộ tinh thần của tầng nấc quan hệ mới, trong đó hai nước cùng đóng góp tri thức, nguồn lực để tạo ra giá trị mới và cùng thụ hưởng thành quả. Báo chí quốc tế nhận định, điểm khác biệt lớn nhất giữa tầng nấc mới so với các giai đoạn hợp tác trước nằm ở hai mệnh đề trọng tâm: "đồng kiến tạo" và "tự chủ chiến lược".
“Đồng kiến tạo” là cùng xác định bài toán phát triển, cùng nghiên cứu giải pháp và đưa kết quả vào ứng dụng, phát huy thế mạnh bổ trợ của mỗi bên. Tờ South China Morning Post nhận định, Tuyên bố Tầm nhìn chung mới cho thấy sự chuyển hướng về chất của mối quan hệ, từ việc chỉ thu hút đầu tư nước ngoài sang cùng nhau xây dựng năng lực phát triển, đổi mới, chuyển đổi xanh và an ninh.
Việt Nam và Nhật Bản sẽ tiếp tục vun đắp quan hệ hữu nghị bằng những kết quả hợp tác cụ thể. Chúng ta cùng hướng tới một tương lai trong đó sự phát triển của Việt Nam mở thêm cơ hội cho Nhật Bản và sự phát triển của Nhật Bản tiếp tục góp phần vào thành công của Việt Nam.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm
Cách tiếp cận này được thể hiện qua những chương trình cụ thể. Hai bên đánh giá cao việc công bố triển khai 6 dự án nghiên cứu chung trong khuôn khổ NEXUS, gắn hợp tác khoa học với hỗ trợ đào tạo nhân lực bán dẫn và AI. Hiệp định về hợp tác phát triển Trường Đại học Việt Nhật cũng đặt trọng tâm vào liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhà trường để đào tạo nhân lực trong các lĩnh vực khoa học tiên tiến. Qua đó, hợp tác hướng tới nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ và khả năng tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn. Ở cấp độ doanh nghiệp, Nhật Bản khẳng định tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu và thực chất hơn vào chuỗi cung ứng do doanh nghiệp Nhật dẫn dắt.
Những thỏa thuận về năng lượng và khoáng sản cho thấy rõ ý nghĩa thực tiễn đó. Hai nước nhất trí thúc đẩy các dự án điện LNG, điện khí có doanh nghiệp Nhật Bản tham gia; phối hợp hợp tác về dự trữ năng lượng quốc gia của Việt Nam trong khuôn khổ POWERR Asia; thúc đẩy hợp tác đất hiếm nhằm tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Từ đó, Việt Nam có thêm điều kiện bảo đảm năng lượng và nâng cao năng lực công nghiệp; Nhật Bản mở rộng đối tác và đa dạng hóa mạng lưới cung ứng.
“Tự chủ chiến lược” là khả năng chủ động lựa chọn và thực hiện con đường phát triển, chủ động trước biến động bên ngoài. Năng lực ấy được củng cố bằng nền tảng công nghệ, nhân lực và sản xuất trong nước, đồng thời bằng việc đa dạng hóa đối tác, thị trường và nguồn cung.
Nhìn từ những nội dung này, đồng kiến tạo và tự chủ chiến lược có quan hệ bổ trợ: cùng nghiên cứu, đào tạo và đầu tư giúp mỗi nước nâng cao năng lực của mình; năng lực ấy lại tạo nền tảng cho sự hợp tác bình đẳng, bền vững hơn. Tầm nhìn mới vì vậy đặt sự phát triển của Việt Nam và Nhật Bản trong mối liên hệ bình đẳng, tương hỗ, nơi thành công của mỗi bên mở thêm cơ hội cho bên kia.
.jpg)
Từ bán dẫn tới nho tươi: Đưa khuôn khổ hợp tác vào "địa chỉ" cụ thể
Báo chí Nhật Bản, đặc biệt là tờ Keizai Biz và trang tin Poste Japan đã dành sự chú ý đặc biệt tới tính thực tiễn của các thỏa thuận vừa đạt được. Không để các tuyên bố chính trị dừng lại ở cấp độ định hướng, hai bên đã cụ thể hóa chuyến thăm bằng hàng loạt cơ chế và văn kiện hợp tác cụ thể.
Một trong những kết quả cụ thể nhất là việc hai bên nhất trí tổ chức Kỳ họp Đối thoại cấp Thứ trưởng Ngoại giao và Quốc phòng (2+2) lần thứ hai vào tháng 12/2026 tại Việt Nam. Cơ chế 2+2 là dạng thức hợp tác an ninh cao cấp mà Nhật Bản chỉ thiết lập với một số ít đối tác có độ tin cậy chính trị đặc biệt sâu sắc.
Bên cạnh đó, việc hai nhà lãnh đạo thống nhất nghiên cứu khả năng Nhật Bản cung cấp trang thiết bị gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc cho Việt Nam thông qua khuôn khổ Hỗ trợ An ninh Chính thức (OSA) thể hiện bước tiến mới trong hợp tác quốc phòng. Thỏa thuận này không chỉ gia tăng năng lực thực thi nhiệm vụ quốc tế cho lực lượng vũ trang Việt Nam mà còn cho thấy sự coi trọng của Nhật Bản đối với vai trò gìn giữ hòa bình toàn cầu của Việt Nam.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
Ở lĩnh vực kinh tế, các văn kiện hợp tác tập trung giải quyết những bài toán cốt lõi của kỷ nguyên số:
Công nghiệp Bán dẫn và AI: Nhật Bản cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn, đồng thời hỗ trợ Việt Nam xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển AI.
Chuyển đổi xanh và Môi trường: Bản ghi nhớ hợp tác môi trường vừa được ký kết thiết lập hành lang công-tư để thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo, giảm phát thải carbon và quản lý tài nguyên bền vững. Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa cam kết Net Zero của cả hai quốc gia.
Tự cường chuỗi cung ứng: Hai bên cam kết phối hợp bảo đảm tính minh bạch, đa dạng và an toàn cho các chuỗi cung ứng chiến lược, ngăn ngừa nguy cơ đứt gãy trước các cú sốc địa chính trị hay thiên tai.
Trên diễn đàn đa phương, Nhật Bản tái khẳng định sự ủng hộ mạnh mẽ đối với vai trò của Việt Nam khi đảm nhiệm vị trí nước Chủ tịch Hiệp định CPTPP và nước chủ nhà Hội nghị Cấp cao APEC 2027. Việc Tokyo chủ động phối hợp với Hà Nội trong các cấu trúc này thể hiện sự thừa nhận đối với vị thế dẫn dắt của Việt Nam trong việc thúc đẩy hội nhập kinh tế châu Á - Thái Bình Dương.
Bài phát biểu tại Quốc hội và ý nghĩa của không gian nghị viện
Sự kiện Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chính sách tại Hội trường Hạ viện Quốc hội Nhật Bản đã trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của truyền thông quốc tế. Hãng tin Jiji Press và Nippon nhanh chóng đưa tin đậm nét về sự kiện này, nhấn mạnh rằng đây là bài phát biểu mang tầm vóc chiến lược của người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam tại không gian nghị viện Nhật Bản.
Trong thể chế dân chủ đại nghị của các quốc gia như Nhật Bản, Quốc hội (National Diet) không đơn thuần là cơ quan lập pháp mà là cơ quan đại diện cao nhất cho ý chí của toàn thể nhân dân Nhật Bản, đồng thời là trung tâm hoạch định chính sách quốc gia tối cao. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Quốc hội Nhật Bản do đó mang một ý nghĩa đặc biệt:
Đầu tiên, đó là thông điệp của nhà lãnh đạo cao nhất Việt Nam gửi tới trung tâm quyền lực chính trị của Nhật Bản, bao gồm cả Hạ viện và Thượng viện, tới tất cả các đảng phái chính trị trên chính trường Nhật Bản - từ Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền cho đến các đảng đối lập. Việc trình bày quan điểm chính sách tại Quốc hội giúp Việt Nam tranh thủ được sự ủng hộ rộng rãi, xuyên suốt của toàn bộ giới chính trị Nhật Bản. Điều này bảo đảm rằng chính sách hữu nghị và hợp tác với Việt Nam luôn giữ được tính ổn định dài hạn, không bị ảnh hưởng bởi những biến động hay sự thay đổi chính phủ tại Tokyo.
Thứ hai, đó còn là thông điệp gửi tới người dân Nhật Bản: Thông qua các nghị sĩ đại diện cho các vùng bầu cử khắp xứ sở hoa anh đào, thông điệp về một Việt Nam hòa bình, đổi mới và tin cậy đã lan tỏa trực tiếp tới đông đảo cử tri và công chúng Nhật Bản.
Với ý nghĩa của không gian nghị viện, bài phát biểu là thông điệp gửi tới cơ quan có thẩm quyền về ngân sách và thẩm quyền thể chế hóa các thỏa thuận hợp tác, cũng như có quyền giám sát quá trình triển khai các kế hoạch đó.
Trong thông điệp của mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu 5 định hướng lớn: Củng cố tin cậy chính trị qua các kênh Đảng, Chính phủ, Quốc hội; thúc đẩy khoa học công nghệ, bán dẫn, AI và nhân lực chất lượng cao; hợp tác chuyển đổi xanh, năng lượng và chuỗi cung ứng tự cường; tăng cường phối hợp tại CPTPP, APEC 2027; mở rộng giao lưu nhân dân và hợp tác địa phương, tạo nền tảng bền vững cho quan hệ hai nước.
Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trước Quốc hội đã khơi dậy trong tôi một quyết tâm mạnh mẽ về việc cùng nhau thúc đẩy quan hệ Nhật Bản - Việt Nam tiến về phía trước.
Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae
Đánh giá về bài phát biểu, Chủ tịch Hạ viện Nhật Bản Mori Eisuke khẳng định sự kiện đã tiếp thêm "động lực to lớn" cho quan hệ hai nước. Trong khi đó, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae chia sẻ bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã "khơi dậy ý chí chính trị mạnh mẽ cùng nhau đưa quan hệ Nhật Bản - Việt Nam tiến về phía trước".
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, sự đồng hành mang tính "đồng kiến tạo" với Nhật Bản - một quốc gia hàng đầu về công nghệ và thể chế - sẽ tiếp thêm nguồn lực quan trọng để Việt Nam thực hiện thành công các mục tiêu phát triển đất nước. Mối quan hệ Việt Nam - Nhật Bản không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước mà còn tiếp tục là nhân tố trụ cột đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
