Nâng cao chất lượng phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần

PV: Từ thực tiễn công tác, bác sĩ đánh giá như thế nào về vai trò của phục hồi chức năng đối với quá trình điều trị và ổn định sức khỏe cho người bệnh tâm thần?

ThS.BS. Nguyễn Thị Hồng Phương: Từ thực tiễn gắn bó nhiều năm với người bệnh, tôi cho rằng phục hồi chức năng giữ vai trò là “cánh tay nối dài” vô cùng quan trọng, mang tính quyết định bên cạnh điều trị y khoa bằng thuốc. Nếu thuốc giúp kiểm soát các triệu chứng cấp tính và cân bằng sinh hóa não bộ, thì phục hồi chức năng chính là chìa khóa giúp người bệnh tái thiết lập các kỹ năng sống, khơi gợi lại năng lực tự chủ và niềm tin vào bản thân.

Tại khoa Phục hồi chức năng bệnh nhân nữ, chúng tôi chứng kiến rất nhiều người bệnh khi mới vào viện thường mang tâm lý khép kín, tự ti, mất dần khả năng tự chăm sóc bản thân do những di chứng nặng nề của bệnh tâm thần mạn tính. Thông qua các can thiệp phục hồi chức năng toàn diện, người bệnh dần được rèn luyện lại thói quen sinh hoạt hằng ngày, cải thiện tư duy, cảm xúc và hành vi ứng xử trong không gian tập thể. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu tình trạng sa sút tâm thần, chống lại sự ì trệ do bệnh lý gây ra mà còn tạo ra bước đệm vững chắc để họ rút ngắn thời gian điều trị nội trú.

Hơn thế nữa, phục hồi chức năng còn là hành trình kiên nhẫn bồi đắp nhân phẩm và giá trị sống cho người bệnh. Khi nhìn thấy những người phụ nữ từng thu mình trong góc tối nay đã có thể tự tay gấp gọn chăn màn, mỉm cười chào đón mọi người hay tự tin tham gia các hoạt động tập thể, chúng tôi càng thêm vững tin vào ý nghĩa nhân văn sâu sắc của công tác này. Mục tiêu cuối cùng của chúng tôi không chỉ là chữa khỏi bệnh theo nghĩa y học, mà là đưa người bệnh trở về với cuộc sống đời thường một cách trọn vẹn và an toàn nhất.

PV: Thưa bác sĩ, Đối với bệnh nhân nữ, công tác phục hồi chức năng cần chú trọng những đặc điểm thể chất, tâm lý và nhu cầu chăm sóc nào?

ThS.BS. Nguyễn Thị Hồng Phương: Chăm sóc và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần là một hành trình đặc thù, và đối với bệnh nhân nữ, công tác này đòi hỏi sự thấu cảm sâu sắc cùng những phương pháp tiếp cận rất riêng biệt. Về mặt thể chất, phụ nữ thường có sức đề kháng và ngưỡng chịu đựng khác biệt, lại dễ bị ảnh hưởng bởi các vấn đề nội tiết, dinh dưỡng cũng như sự suy giảm thể lực sau thời gian dài dùng thuốc điều trị. Do đó, chúng tôi luôn chú trọng xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, kết hợp vận động nhẹ nhàng để nâng cao sức khỏe tổng thể. Về mặt tâm lý, phụ nữ mang bản tính nhạy cảm, dễ bị tổn thương, thường chịu nhiều mặc cảm xã hội, cảm giác tội lỗi hoặc sự xa lánh từ gia đình và cộng đồng khi mắc bệnh.

Đặc biệt, nhiều bệnh nhân nữ tại trung tâm còn mang những vết hằn sâu sắc từ biến cố gia đình hoặc hoàn cảnh éo le trong quá khứ. Vì vậy, nhu cầu chăm sóc không chỉ dừng lại ở y lệnh điều trị mà còn đòi hỏi sự sẻ chia, lắng nghe và tôn trọng tuyệt đối từ đội ngũ nhân viên y tế để xoa dịu những nỗi đau tinh thần ẩn giấu. Chúng tôi luôn tâm niệm phải tạo ra một môi trường an toàn, ấm áp như mái nhà thứ hai để các chị, các em cảm thấy mình được chở che và trân trọng. Việc thấu hiểu những đặc trưng giới tính này giúp chúng tôi thiết kế các liệu trình can thiệp tâm lý sát thực tế hơn, giúp người bệnh giải tỏa bớt gánh nặng nội tâm, từ đó khơi dậy bản năng làm mẹ, làm vợ hay nguồn năng lượng tích cực vốn có trong mỗi người phụ nữ.

PV: Khoa đang triển khai những phương pháp, hoạt động phục hồi chức năng nào nhằm giúp người bệnh cải thiện khả năng tự chăm sóc, giao tiếp và hòa nhập cộng đồng, thưa bác sĩ?

ThS.BS. Nguyễn Thị Hồng Phương: Tại khoa Phục hồi chức năng bệnh nhân nữ, chúng tôi đang áp dụng linh hoạt và hiệu quả mô hình phục hồi chức năng toàn diện, kết hợp hài hòa giữa y học hiện đại và các hoạt động trị liệu thực tiễn trong đời sống. Trước hết, chúng tôi tập trung vào việc tái rèn luyện các kỹ năng sinh hoạt cá nhân hằng ngày như vệ sinh thân thể, gấp chăn màn, sắp xếp gọn gàng không gian sống để người bệnh lấy lại sự độc lập cơ bản.

Bên cạnh đó, các liệu trình trị liệu lao động, nghệ thuật và âm nhạc được tổ chức thường xuyên như một không gian để các bệnh nhân bộc lộ cảm xúc, giảm bớt căng thẳng và tìm lại niềm vui trong công việc. Điểm nhấn trong mô hình chăm sóc tại trung tâm chính là việc duy trì các hoạt động tăng gia sản xuất, chăm sóc rau màu và tham gia các mô hình phục hồi chức năng lao động phù hợp với sức khỏe của từng người.

Thông qua việc cùng nhau vun trồng những luống rau xanh, chăm sóc khu vườn nhỏ của khoa, người bệnh không chỉ rèn luyện được sự dẻo dai của cơ bắp, sự tập trung của trí tuệ mà còn tìm thấy ý nghĩa lao động và giá trị của bản thân trong cộng đồng thu nhỏ. Song song với đó, các hoạt động sinh hoạt tập thể, giao lưu văn nghệ, trò chơi dân gian cũng được đẩy mạnh nhằm mở rộng không gian giao tiếp, giúp các chị em phá bỏ bức tường tự kỷ ám thị, tăng cường kỹ năng ứng xử và sự tự tin khi bước ra ngoài xã hội.

PV: Việc phối hợp giữa bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và gia đình có ý nghĩa như thế nào trong quá trình chăm sóc, phục hồi chức năng và hạn chế nguy cơ tái phát bệnh?

ThS.BS. Nguyễn Thị Hồng Phương: Trong công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần, sự phối hợp đồng bộ giữa ê-kip điều trị gồm bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và gia đình người bệnh đóng vai trò như một "kiềng ba chân" vững chắc, quyết định sự thành bại của toàn bộ quá trình phục hồi. Đội ngũ y bác sĩ là những người định hướng phác đồ chuyên môn, điều chỉnh liệu pháp điều trị sát với diễn biến tâm bệnh, trong khi các điều dưỡng và kỹ thuật viên là những người trực tiếp đồng hành, sát cánh 24/7, kiên nhẫn uốn nắn từng thói quen nhỏ nhất cho người bệnh trong sinh hoạt hằng ngày.

Tuy nhiên, nếu thiếu đi sự chung tay và thấu hiểu từ phía gia đình, mọi nỗ lực trong bệnh viện sẽ rất dễ bị bỏ phí khi người bệnh trở về nhà. Gia đình không chỉ là điểm tựa tinh thần vững chãi nhất giúp người bệnh xua đi cảm giác bị bỏ rơi, mà còn là giám sát viên quan trọng trong việc tuân thủ uống thuốc đều đặn và nhắc nhở họ duy trì nếp sống lành mạnh. Khi gia đình phối hợp chặt chẽ với khoa từ việc cung cấp thông tin tiểu sử bệnh, tham gia các buổi tư vấn tâm lý đến việc tạo môi trường gia đình bao dung, ấm áp, chúng ta sẽ xây dựng được một lưới lửa bảo vệ kiên cố. Sự kết nối xuyên suốt này giúp phát hiện từ sớm những dấu hiệu bất thường nhỏ nhất để can thiệp kịp thời, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ tái phát bệnh, giảm tỷ lệ phải nhập viện lại và giúp người bệnh bền vững hơn trên hành trình tái hòa nhập cộng đồng.

PV: Theo bác sĩ, cần có những giải pháp gì để nâng cao chất lượng phục hồi chức năng tâm thần, nhất là về nhân lực chuyên môn, cơ sở vật chất và khả năng tiếp cận dịch vụ của người bệnh?

ThS.BS. Nguyễn Thị Hồng Phương: Để nâng cao hơn nữa chất lượng phục hồi chức năng tâm thần và đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu chăm sóc thực tế, chúng ta cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính chiến lược và lâu dài. Trước hết, về nguồn nhân lực chuyên môn, cần chú trọng đào tạo chuyên sâu, bài bản về tâm lý trị liệu, công tác xã hội và kỹ thuật phục hồi chức năng cho đội ngũ y bác sĩ, điều dưỡng; đồng thời có các chính sách đãi ngộ thỏa đáng để giữ chân nhân sự gắn bó với ngành nghề đặc thù và nhiều áp lực này.

Về cơ sở vật chất, việc tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng, mở rộng các không gian xanh, trang bị thêm các dụng cụ trị liệu hiện đại, phòng sinh hoạt cộng đồng và khu vực lao động hướng nghiệp là vô cùng cần thiết để tạo môi trường điều trị thân thiện, gần gũi như ở nhà. Bên cạnh đó, để cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ, cần đẩy mạnh công tác truyền thông nhằm thay đổi định kiến xã hội đối với người bệnh tâm thần, giúp cộng đồng và gia đình cởi mở hơn trong việc đón nhận họ.

Đồng thời, việc hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở và các trung tâm bảo trợ xã hội, kết nối chặt chẽ giữa bệnh viện tuyến trung ương, tuyến tỉnh và cộng đồng sẽ giúp việc quản lý, cấp phát thuốc và theo dõi bệnh nhân được liên tục. Tôi tin rằng, với sự quan tâm của các cấp ngành cùng sự tận tâm của đội ngũ y bác sĩ, công tác phục hồi chức năng tâm thần sẽ ngày càng phát triển, mang lại cuộc sống bình an và ý nghĩa cho những mảnh đời kém may mắn.

Bảo Anh