Từ chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Đón làn sóng hợp tác giáo dục Việt – Nhật
Từ dự án trường Đại học Việt - Nhật đến mục tiêu đào tạo Tiến sĩ trong lĩnh vực AI và bán dẫn, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mở ra những hướng hợp tác mới trong giáo dục, nghiên cứu khoa học và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đáng chú ý, hợp tác giáo dục ngày càng gắn chặt với yêu cầu phát triển khoa học - công nghệ và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam.
Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận những bước tiến đáng chú ý trong hợp tác giáo dục và đào tạo giữa hai nước. Không chỉ dừng ở trao đổi sinh viên hay học bổng, các nội dung được thúc đẩy lần này hướng nhiều hơn đến đào tạo chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực trình độ cao trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược.
Điểm nhấn là việc hai nước thúc đẩy Dự án Đầu tư xây dựng Trường Đại học Việt - Nhật, mở rộng hợp tác nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và đào tạo nghiên cứu sinh. Những kết quả này cho thấy giáo dục đang trở thành một mắt xích quan trọng trong định hướng hợp tác song phương, gắn với mục tiêu nâng cao năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tạo động lực mới cho Đại học Việt - Nhật
Ngày 9/11, trong khuôn khổ chuyến thăm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác, trong đó có Công hàm trao đổi về khoản vay ODA của Nhật Bản dành cho Dự án Đầu tư xây dựng Trường Đại học Việt - Nhật và Hiệp định giữa Chính phủ hai nước về phát triển trường đại học này tại Việt Nam.
Trước đó, tại cuộc hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai bên phối hợp chặt chẽ, sớm khởi công dự án. Đây được kỳ vọng là một biểu tượng hợp tác giáo dục, đồng thời trở thành cầu nối giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước.
Đối với công nghiệp bán dẫn, đào tạo nhân lực và kết nối doanh nghiệp cần được triển khai đồng bộ. Ưu tiên của chúng ta là mở rộng cơ hội để kỹ sư, nhà nghiên cứu hai nước cùng làm việc, cùng giải quyết các vấn đề kỹ thuật và từng bước tham gia sâu hơn vào các khâu tạo giá trị.
Trường Đại học Việt Nhật và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu của hai nước có thể đóng góp tích cực vào tiến trình này. Chúng tôi khuyến khích các chương trình trao đổi sinh viên, giảng viên, nhà khoa học; tăng cơ hội thực tập và nghiên cứu tại doanh nghiệp; tạo điều kiện để tri thức được chuyển thành năng lực sản xuất và dịch vụ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm
Với nền tảng hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản, Đại học Việt - Nhật có điều kiện kết hợp thế mạnh học thuật, kinh nghiệm quản trị đại học và công nghệ của Nhật Bản với nhu cầu phát triển của Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam đang đặt yêu cầu cao hơn đối với chất lượng giáo dục đại học và năng lực nghiên cứu, dự án có ý nghĩa không chỉ ở quy mô cơ sở vật chất mà còn ở khả năng đào tạo nhân lực, phát triển các nhóm nghiên cứu và kết nối với mạng lưới khoa học quốc tế.
Điều quan trọng là xây dựng được các chương trình đào tạo có chất lượng, đội ngũ giảng viên và nhà khoa học đủ năng lực, đồng thời gắn hoạt động nghiên cứu với những vấn đề thực tiễn của nền kinh tế.
Đào tạo nhân lực AI và bán dẫn
Bên cạnh việc thúc đẩy Đầu tư xây dựng Trường Đại học Việt - Nhật, lãnh đạo hai nước cũng dành sự quan tâm lớn hơn cho đào tạo nhân lực trong những lĩnh vực công nghệ đang có nhu cầu cao như AI và bán dẫn.
Tại cuộc hội đàm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae nhất trí mở rộng tiếp nhận nghiên cứu sinh theo Chương trình NEXUS sang các lĩnh vực bán dẫn và AI, thúc đẩy các dự án nghiên cứu chung. Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định Nhật Bản sẽ tích cực hỗ trợ Việt Nam thực hiện mục tiêu đào tạo 100 Tiến sĩ AI.
Theo Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản, hai bên cũng thúc đẩy hợp tác đào tạo 250 Tiến sĩ bán dẫn và 100 Tiến sĩ AI đến năm 2030, cùng triển khai các dự án nghiên cứu chung và tăng cường giao lưu nhân lực khoa học, công nghệ thông qua các chương trình hợp tác hiện có.
Những mục tiêu này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển các ngành công nghệ chiến lược. Để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, Việt Nam không chỉ cần đội ngũ kỹ sư có khả năng vận hành, ứng dụng mà còn cần các chuyên gia, nhà nghiên cứu có năng lực thiết kế, phát triển và làm chủ công nghệ.
Nhật Bản có thế mạnh về nghiên cứu khoa học, công nghệ vật liệu, điện tử, bán dẫn và tự động hóa. Mở rộng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Nhật Bản sẽ giúp nghiên cứu sinh Việt Nam tiếp cận môi trường nghiên cứu tiên tiến, phương pháp làm việc chuyên nghiệp và mạng lưới chuyên gia quốc tế.
Cùng với đó, ngày 9/11, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) đã ký thỏa thuận hợp tác nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực AI. Văn kiện tạo thêm cơ sở để hai bên thúc đẩy nghiên cứu chung, kết nối chuyên gia và phát triển hợp tác khoa học - công nghệ.
Kết nối nhà trường với doanh nghiệp
Một thông điệp xuyên suốt trong các hoạt động của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Nhật Bản là yêu cầu gắn giáo dục, đào tạo với khoa học - công nghệ và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Phát biểu tại Diễn đàn Công tư về hợp tác kinh tế và khoa học - công nghệ Việt Nam - Nhật Bản ngày 9/11 tại Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh hai nước cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp; thúc đẩy đào tạo kỹ sư, chuyên gia công nghệ, nhà khoa học trẻ; mở rộng nghiên cứu chung, trao đổi chuyên gia và hợp tác giữa các cơ sở giáo dục hàng đầu.
Nếu trong những thập kỷ qua, Việt Nam và Nhật Bản đã cùng nhau xây dựng những công trình, phát triển những ngành sản xuất, thì trong những thập kỷ tới, hai nước cần cùng nhau sáng tạo những công nghệ mới, phát triển những ngành công nghiệp mới và kiến tạo những chuỗi giá trị mới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm
Định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước gợi mở cách tiếp cận rộng hơn đối với hợp tác giáo dục song phương. Doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận lao động sau đào tạo mà còn có thể tham gia xác định nhu cầu nhân lực, đặt hàng nghiên cứu và hỗ trợ phát triển chương trình đào tạo sát với thực tiễn. Qua đó, sinh viên và nghiên cứu sinh có cơ hội tiếp cận công nghệ, quy trình sản xuất và môi trường nghiên cứu ngay trong quá trình học tập.
Bên cạnh đó, việc phát huy cộng đồng chuyên gia, trí thức Việt Nam tại Nhật Bản cũng có ý nghĩa thiết thực. Đây là lực lượng có thể kết nối các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước, hỗ trợ trao đổi học thuật, hướng dẫn nghiên cứu sinh và chuyển giao tri thức.
Những nội dung được thúc đẩy trong chuyến thăm của người đứng đầu đất nước cho thấy hợp tác giáo dục Việt Nam - Nhật Bản đang hướng tới một giai đoạn mới, trong đó đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ được đặt trong mối liên kết chặt chẽ hơn. Việc cụ thể hóa các thỏa thuận thành chương trình đào tạo, dự án nghiên cứu và cơ chế hợp tác hiệu quả sẽ quyết định mức độ thành công của định hướng này.
Đầu tư cho tri thức và con người vì thế không chỉ là một nội dung hợp tác song phương, mà còn là nền tảng để Việt Nam và Nhật Bản cùng mở rộng không gian phát triển trong những lĩnh vực công nghệ của tương lai.
Hơn nửa thế kỷ vun đắp hợp tác giáo dục Việt Nam – Nhật Bản
Hợp tác giáo dục là một trong những lĩnh vực có bề dày trong quan hệ Việt Nam - Nhật Bản, với nhiều kết quả cụ thể về đào tạo, trao đổi học thuật và phát triển nguồn nhân lực.
Nhật Bản là một trong những đối tác ODA lớn của Việt Nam trong lĩnh vực giáo dục, hỗ trợ triển khai nhiều chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Tiếng Nhật được đưa vào giảng dạy tại các trường THCS Việt Nam từ năm 2003 và bậc tiểu học từ năm 2019. Đây là bước tiến quan trọng trong thúc đẩy giao lưu ngôn ngữ và văn hóa giữa hai nước.
Trao đổi sinh viên cũng ngày càng phát triển. Theo số liệu được công bố trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hiện có hơn 51.000 lưu học sinh Việt Nam tại Nhật Bản. Ở chiều ngược lại, nhiều chương trình trao đổi, hợp tác học thuật tạo điều kiện để sinh viên và giảng viên Nhật Bản đến Việt Nam học tập, nghiên cứu.
Ở bậc đại học, quan hệ hợp tác được mở rộng thông qua các chương trình liên kết đào tạo, trao đổi giảng viên, nghiên cứu chung và thỏa thuận giữa các trường. Đại học Việt - Nhật, thành lập năm 2014 theo sáng kiến chung của chính phủ hai nước, là một trong những mô hình tiêu biểu. Sau hơn 10 năm hoạt động, trường hiện có gần 2.500 người học ở các bậc đại học, Thạc sĩ và Tiến sĩ; đồng thời thiết lập quan hệ hợp tác với gần 100 trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Nhật Bản.
Hợp tác cũng đang mở rộng sang những lĩnh vực công nghệ mới. Tháng 4/2025, hai nước ký các văn kiện về hợp tác nghiên cứu bán dẫn, phát triển nhân lực bán dẫn và giảng dạy tiếng Nhật tại các trường phổ thông Việt Nam. Hai bên đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên trong lĩnh vực bán dẫn vào năm 2030.
Những kết quả này tạo nền tảng để Việt Nam và Nhật Bản tiếp tục nâng tầm hợp tác giáo dục, chuyển từ trao đổi và đào tạo truyền thống sang liên kết sâu hơn trong nghiên cứu, phát triển công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.