Vừa bảo đảm quyền tiếp cận thuốc của người dân, vừa nâng cao năng lực tự chủ về dược phẩm

Làm rõ ranh giới giữa kinh doanh dược liệu và kinh doanh nông sản

Góp ý về quy định cấm kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc thông qua livestream bán hàng tại khoản 2 Điều 4 dự thảo Luật, ĐBQH Vừ A Bằng (Điện Biên) thống nhất với sự cần thiết tăng cường kiểm tra, kiểm soát và quản lý chất lượng thuốc trên môi trường số. Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề chống hàng giả, hàng kém chất lượng mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, đời sống và quyền lợi của người dân.

Tuy nhiên, đại biểu Vừ A Bằng đề nghị cân nhắc phạm vi áp dụng đối với nguyên liệu làm thuốc. Theo Luật Dược hiện hành, nguyên liệu làm thuốc bao gồm dược liệu, dược chất, tá dược, vỏ nang và được sử dụng trong quá trình sản xuất thuốc.

Trên thực tế, một số sản phẩm nông sản đồng thời có thể được sử dụng làm thực phẩm, gia vị hoặc dược liệu, như sâm, sa nhân, thảo quả, atiso... Người dân vẫn quảng bá, mua bán những mặt hàng này qua livestream với tư cách cá nhân, hộ gia đình hoặc hợp tác kinh doanh. Không phải mọi giao dịch như vậy đều mang bản chất kinh doanh nguyên liệu làm thuốc.

Theo đại biểu, nếu không xác định rõ tiêu chí nhận diện và ranh giới giữa kinh doanh nông sản với kinh doanh nguyên liệu làm thuốc, quy định có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như lợi ích hợp pháp của người dân.

Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi, tiêu chí xác định nguyên liệu làm thuốc, phân biệt với hàng nông sản thông thường, bảo đảm quy định có thể thực thi thống nhất sau khi luật được ban hành.

Thiết kế ưu đãi phù hợp với đặc thù phát triển công nghiệp dược

Một vấn đề khác được đại biểu Vừ A Bằng quan tâm là chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư phát triển công nghiệp dược, nông nghiệp dược tại khoản 4 Điều 4 dự thảo Luật sửa đổi Điều 10 Luật Dược. Đại biểu đề nghị rà soát, đánh giá đầy đủ hơn sự gắn kết giữa trách nhiệm phát triển công nghiệp dược với chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư quy định tại Điều 8 của Luật Dược.

Theo đại biểu, cơ chế ưu đãi chung hiện nay cơ bản áp dụng theo quy định của pháp luật về đầu tư đối với các ngành, nghề thông thường. Cơ chế ưu đãi đặc biệt được quy định tại khoản 2 Điều 8 chỉ áp dụng với dự án có tổng vốn đầu tư từ 3.000 tỷ đồng trở lên và bảo đảm giải ngân 1.000 tỷ đồng trong vòng 3 năm.

"Đây là ngưỡng tiêu chí cao, nhất là đối với các dự án phát triển vùng trồng dược liệu tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Điều này sẽ gây khó khăn cho các tỉnh miền núi khi tiếp cận các tiêu chí và các dự án trong lĩnh vực này", đại biểu nêu thực tế.

Ngược lại, nếu chỉ áp dụng chính sách ưu đãi thông thường, khó tạo động lực đủ mạnh để thu hút đầu tư vào lĩnh vực có đặc thù cần vốn lớn, thời gian nghiên cứu và thu hồi vốn dài, rủi ro cao. Trong khi đó, Việt Nam có tiềm năng và lợi thế về cây thuốc, nguồn dược liệu đa dạng, phong phú nhưng công nghiệp dược trong nước chưa phát triển tương xứng.

Đại biểu dẫn Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị về yêu cầu tập trung phát triển công nghiệp dược, bảo đảm tự chủ về thuốc và vaccine, ưu tiên nguồn lực cho nghiên cứu, sản xuất thuốc mới, trong đó có phát triển y học cổ truyền.

Chính phủ cũng đã cụ thể hóa định hướng này tại Quyết định số 1976 về phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam, đặt ra các mục tiêu đến năm 2030, trong đó chú trọng phát triển vùng dược liệu đạt tiêu chuẩn, gắn với chế biến sâu, ưu tiên khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ thực tiễn đó, đại biểu Vừ A Bằng đề nghị nghiên cứu cơ chế ưu đãi dựa trên tính chất và mục tiêu của từng loại dự án, không chỉ căn cứ vào tổng vốn đầu tư; đồng thời đánh giá đầy đủ hiệu quả thực hiện các chính sách hiện hành để có cơ sở điều chỉnh.

Cách tiếp cận như trên sẽ giúp chính sách ưu đãi sát hơn với yêu cầu phát triển vùng nguyên liệu, chế biến sâu và nâng cao năng lực sản xuất dược phẩm trong nước.

Quản lý giá thuốc phải gắn với bảo đảm nguồn cung

Về quy định xác định giá bán buôn thuốc dự kiến và điều khoản chuyển tiếp tại khoản 14 Điều 4, khoản 9 Điều 8 dự thảo Luật, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) thống nhất với chủ trương tăng cường kiểm soát giá thuốc. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ hệ quả pháp lý trong trường hợp doanh nghiệp chưa hoàn thành việc công bố lại giá hoặc đã nộp hồ sơ nhưng dữ liệu chưa được cập nhật.

Theo dự thảo Luật, thuốc đã công khai giá trước ngày 1/3/2027 phải công bố lại theo phương pháp mới trước ngày 1/1/2028. Đại biểu cho rằng, nếu yêu cầu công bố lại đồng loạt đối với tất cả thuốc đang lưu hành, kể cả những trường hợp giá không thay đổi, có thể phát sinh thêm vướng mắc trong hoạt động cung ứng.

Từ phản ánh của báo chí và cử tri địa phương về tình trạng một số trạm y tế tại các xã trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng có thời điểm thiếu thuốc do vướng mắc trong quá trình chuyển giao, quản lý và cung ứng, đại biểu Dương Khắc Mai lưu ý nguồn thuốc ở tuyến cơ sở dễ bị ảnh hưởng khi thay đổi thủ tục quản lý.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ tại khoản 9 Điều 8 về việc tiếp tục sử dụng giá công bố trong thời gian chuyển tiếp, nhất là khi doanh nghiệp đã thực hiện nghĩa vụ nộp hồ sơ, bảo đảm thuốc lưu hành hợp pháp không bị gián đoạn cung ứng chỉ vì thủ tục công bố lại. Đồng thời, phương pháp xác định giá cần minh bạch và kiểm tra căn cứ hình thành giá, không biến thành cơ chế Nhà nước ấn định giá đối với mọi loại thuốc.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, qua các phiên thảo luận tại tổ và hội trường về dự án luật, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế công bố, quản lý giá bán buôn thuốc dự kiến, nhất là các quy định tại Điều 107 và Điều 109. Trong đó, cần làm rõ trường hợp được công bố giá sau khi bán lô thuốc đầu tiên, tiêu chí áp dụng, thời hạn công bố và trách nhiệm kiểm tra, hậu kiểm; rà soát tính thống nhất giữa khái niệm, thời điểm công bố giá và điều khoản chuyển tiếp.

Các ý kiến cũng đề nghị nghiên cứu cắt giảm khâu trung gian trong phân phối, tăng cường liên thông dữ liệu giá, kiểm soát giá thuốc từ khâu nhập khẩu, sản xuất đến phân phối, đấu thầu và sử dụng; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và cơ sở kinh doanh dược trong công khai, bảo đảm tính trung thực của thông tin về giá.

Những vấn đề được đại biểu đặt ra cho thấy, sửa đổi, bổ sung Luật Dược lần này không chỉ nhằm bổ sung công cụ kiểm soát hoạt động kinh doanh và giá thuốc, mà còn phải tạo dựng môi trường pháp lý ổn định cho sản xuất, phân phối và cung ứng thuốc.

Quy định cần đủ rõ để ngăn ngừa vi phạm, đủ linh hoạt để không cản trở hoạt động hợp pháp, đồng thời có chính sách khuyến khích phù hợp để khai thác tiềm năng dược liệu và phát triển công nghiệp dược trong nước. Đây cũng là điều kiện quan trọng để vừa bảo đảm quyền tiếp cận thuốc của người dân, vừa nâng cao năng lực tự chủ về dược phẩm của đất nước.

Nguyễn Bình