Chủ động dự phòng vô sinh, bảo vệ cơ hội làm mẹ
Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có khoảng hơn 1 triệu cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn, tỷ lệ khoảng 7,7%, trong đó vô sinh nguyên phát là 3,9% và vô sinh thứ phát là 3,8%. Tình trạng vô sinh muộn ngày càng gia tăng là thực tế đáng quan tâm, không chỉ tại Việt Nam mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Tuổi tác là yếu tố cần lưu ý khi lên kế hoạch sinh con
Vô sinh, hiếm muộn là một trong những vấn đề sức khỏe sinh sản cần được quan tâm trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam vẫn dưới mức thay thế. Theo số liệu của Cục Thống kê, tổng tỷ suất sinh năm 2025 là 1,93 con/phụ nữ, tăng nhẹ so với mức 1,91 con/phụ nữ năm 2024. Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư. Với mỗi gia đình, câu chuyện đặt ra cụ thể hơn, từ việc lựa chọn thời điểm sinh con đến khả năng tiếp cận tư vấn, thăm khám khi gặp khó khăn trong quá trình mong con.
Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, GS.TS. Nguyễn Viết Tiến, xu hướng kết hôn muộn là một trong những yếu tố cần lưu ý khi nhìn nhận tình trạng vô sinh, hiếm muộn. Một số người trì hoãn kế hoạch sinh con vì tin rằng các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ngày càng phát triển và có thể tìm đến điều trị khi cần. Trong khi đó, tuổi tác vẫn ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh sản, kể cả khi các phương pháp điều trị đã có nhiều tiến bộ.
Khi tuổi tăng, chất lượng noãn ở phụ nữ và tinh trùng ở nam giới có thể suy giảm. Tuổi của cha mẹ khi sinh con cũng là một trong những yếu tố được xem xét khi đánh giá nguy cơ bất thường di truyền ở phôi và thai nhi. Vì vậy, khi cân nhắc thời điểm sinh con, các cặp vợ chồng cần có thông tin về sức khỏe sinh sản của cả hai người để chủ động hơn với kế hoạch của mình.
Bên cạnh tuổi tác, các bệnh lý viêm nhiễm, việc sử dụng rượu bia, thuốc lá và tiếp xúc với môi trường độc hại cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Ở nam giới, một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng, trong đó có tình trạng đứt gãy DNA tinh trùng. Đây là một trong những vấn đề có thể được xem xét khi đánh giá khả năng thụ thai.
Các chuyên gia cũng lưu ý đến những thói quen sinh hoạt như thường xuyên thức khuya, ít vận động, ăn uống thiếu cân bằng, cùng với tình trạng căng thẳng kéo dài. Khi tìm hiểu nguyên nhân hiếm muộn, những thông tin về công việc, môi trường sống và thói quen sinh hoạt giúp bác sĩ có thêm căn cứ bên cạnh tiền sử bệnh và kết quả thăm khám.
Chủ động thăm khám và tư vấn trước khi sinh con
Một khó khăn trong phát hiện các vấn đề về sức khỏe sinh sản là nhiều bất thường có thể diễn tiến âm thầm. Một người trẻ vẫn khỏe mạnh, sinh hoạt bình thường có thể chỉ phát hiện vấn đề sau một thời gian dài mong con. Việc chủ động thăm khám tạo cơ hội để cả hai vợ chồng trao đổi với bác sĩ về tiền sử bệnh, tiền sử thai kỳ và kế hoạch sinh con. Từ những thông tin này, bác sĩ có thể tư vấn các bước đánh giá phù hợp với từng trường hợp.
Trong quá trình tư vấn trước khi sinh con, một nội dung có thể được xem xét là nguy cơ mắc bệnh di truyền ở trẻ. Theo Trưởng phòng Nghiên cứu khoa học và Đào tạo, phụ trách mảng di truyền, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, TS. Bùi Thị Phương Hoa, người mang biến thể gene lặn liên quan đến bệnh có thể hoàn toàn khỏe mạnh. Khi cả hai vợ chồng cùng mang biến thể liên quan đến một bệnh di truyền lặn, nguy cơ đối với con cần được đánh giá và tư vấn chuyên môn.
Sàng lọc người mang gene có thể được cân nhắc trong những trường hợp phù hợp, trong đó có các bệnh di truyền hiếm. Việc nhận diện nguy cơ trước khi mang thai giúp các cặp vợ chồng có thời gian tìm hiểu về bệnh và trao đổi với bác sĩ về các lựa chọn. Với những gia đình chỉ phát hiện bệnh sau khi trẻ chào đời, quá trình điều trị và chăm sóc có thể kéo dài, kéo theo áp lực về kinh tế và tâm lý.
Các kỹ thuật xét nghiệm hiện nay có thể khảo sát nhiều gene liên quan đến bệnh di truyền. Phạm vi xét nghiệm cần được xác định theo tiền sử bệnh, tiền sử thai kỳ, yếu tố gia đình và nhu cầu của từng người. Qua tư vấn, các cặp vợ chồng có thể hiểu rõ xét nghiệm được đề xuất nhằm đánh giá nguy cơ nào và kết quả có ý nghĩa ra sao đối với kế hoạch sinh con.
Tăng khả năng tiếp cận tư vấn và điều trị
Với những cặp vợ chồng gặp khó khăn trong quá trình mong con, khả năng tiếp cận dịch vụ tư vấn, thăm khám và điều trị cũng là vấn đề cần được quan tâm. Theo GS. TS. Nguyễn Viết Tiến, về chuyên môn và kỹ thuật, điều trị vô sinh, hiếm muộn tại Việt Nam đã bắt kịp nhiều tiến bộ trên thế giới. Khi lựa chọn phương án điều trị, người bệnh cần được tư vấn căn cứ vào tình trạng sức khỏe và hoàn cảnh cụ thể.
Bà Ghislaine Dondellinger, Tổng giám đốc Merck Healthcare Việt Nam và Thái Lan cho rằng, mỗi hành trình điều trị hỗ trợ sinh sản đều có những nhu cầu, kỳ vọng và hoàn cảnh riêng. Việc cập nhật bằng chứng khoa học, thúc đẩy trao đổi chuyên môn và tăng cường hợp tác giữa các chuyên gia có ý nghĩa đối với chất lượng chăm sóc, điều trị. Những tiến bộ khoa học cần được vận dụng để đáp ứng nhu cầu thực tế của người bệnh, giúp các cặp vợ chồng có thêm lựa chọn phù hợp trong quá trình điều trị.
GS.TS. Nguyễn Viết Tiến cho rằng, cần đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ hơn ảnh hưởng của tuổi tác đối với khả năng sinh sản và ý nghĩa của việc chủ động khám, sàng lọc. Thông tin cần đến được với người trẻ ngay từ khi cân nhắc thời điểm sinh con, để cả hai vợ chồng có thể chủ động tìm hiểu về sức khỏe sinh sản và biết khi nào cần tìm đến tư vấn chuyên môn.