Đưa chính sách bảo hiểm thất nghiệp đến gần hơn với người lao động vùng cao

PV: Luật Việc làm năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 tiếp tục hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Từ thực tiễn địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bà đánh giá thế nào về vai trò của chính sách này?

Đại biểu Lỳ Mì Lé: Bảo hiểm thất nghiệp là chính sách an sinh quan trọng, hỗ trợ người lao động khi mất việc làm, giảm khó khăn về thu nhập và tạo điều kiện để họ sớm quay lại thị trường lao động. Chính sách không chỉ có ý nghĩa với người lao động và gia đình mà còn góp phần ổn định xã hội.

Tại các tỉnh miền núi như Điện Biên, việc làm và thu nhập của người dân chịu tác động bởi điều kiện địa lý, trình độ lao động và cơ cấu kinh tế địa phương. Bên cạnh lao động trong doanh nghiệp, nhiều người dân làm nông nghiệp, lao động thời vụ hoặc công việc thiếu ổn định. Khi nguồn thu nhập bị gián đoạn, họ thường gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm thay thế.

Là một giáo viên đang công tác tại vùng cao, tôi nhận thấy rằng nhiều thanh niên sau khi học xong phải đi làm ăn xa để tìm kiếm việc làm. Tuy nhiên, do còn hạn chế về trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng tiếp cận thông tin, không ít người gặp khó khăn khi công việc không ổn định hoặc bị mất việc làm.

Vì vậy, bảo hiểm thất nghiệp không nên chỉ được nhìn nhận là chính sách hỗ trợ tài chính khi mất việc, mà còn cần phát huy vai trò tư vấn, đào tạo kỹ năng và kết nối việc làm. Việc triển khai chính sách phải phù hợp với đặc điểm từng nhóm lao động, từng vùng miền, bảo đảm người thuộc diện tham gia được tiếp cận đầy đủ quyền lợi theo quy định.

PV: Người lao động ở vùng cao còn gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin và chính sách an sinh. Theo bà, cần làm gì để bảo hiểm thất nghiệp đến gần hơn với người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số?

Đại biểu Lỳ Mì Lé: Muốn chính sách đi vào cuộc sống, trước hết người dân phải hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Tuy nhiên, tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận thông tin pháp luật còn hạn chế do khoảng cách địa lý, rào cản ngôn ngữ và điều kiện sử dụng công nghệ.

Do đó, công tác tuyên truyền cần được đổi mới theo hướng dễ hiểu, dễ tiếp cận, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Bên cạnh các kênh thông tin trực tuyến, cần phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, tổ chức đoàn thể, cán bộ phụ trách lao động và người có uy tín trong cộng đồng.

Ở địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, có thể nghiên cứu tuyên truyền bằng tiếng dân tộc phù hợp, kết hợp sinh hoạt cộng đồng và hội nghị tại thôn, bản. Nội dung cần tập trung giải thích cụ thể về điều kiện tham gia, quyền lợi, thủ tục hưởng và cơ quan hỗ trợ để người lao động dễ dàng thực hiện.

Đặc biệt, cần tăng cường tư vấn trực tiếp tại cơ sở, nhất là các xã xa trung tâm. Ứng dụng công nghệ thông tin là cần thiết nhưng phải đi đôi với hướng dẫn trực tiếp, tránh để người chưa thành thạo công nghệ gặp thêm khó khăn khi tiếp cận chính sách.

PV: Lao động miền núi có đặc điểm đa dạng, trong đó có lao động thời vụ, lao động tự do và người thường xuyên thay đổi công việc. Theo bà, cần giải pháp gì để mở rộng khả năng tiếp cận chính sách bảo hiểm thất nghiệp đối với các nhóm này?

Đại biểu Lỳ Mì Lé: Đây là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện chính sách việc làm. Lao động thời vụ, lao động tự do hoặc người có việc làm thiếu ổn định thường đối diện nhiều rủi ro về thu nhập, trong khi khả năng tiếp cận chính sách an sinh còn hạn chế.

Việc nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp cần căn cứ vào đặc điểm việc làm, khả năng đóng góp, nhu cầu thụ hưởng và tính bền vững của quỹ. Chính sách cần có lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa quyền lợi người lao động, trách nhiệm của người sử dụng lao động và khả năng cân đối nguồn lực.

Tôi cũng mong muốn các chính sách hỗ trợ việc làm quan tâm nhiều hơn đến phụ nữ vùng cao, nhất là phụ nữ trẻ. Nhiều chị em vừa phải chăm sóc gia đình, con nhỏ, vừa mong muốn có việc làm và thu nhập ổn định. Vì vậy, cần có những hình thức đào tạo nghề linh hoạt, phù hợp với điều kiện sinh hoạt và khả năng tham gia của phụ nữ, giúp chị em có thêm cơ hội phát triển kinh tế và chủ động trong cuộc sống.

Đối với những nhóm chưa thuộc diện tham gia theo quy định, cần quan tâm các giải pháp hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề, tư vấn chuyển đổi sinh kế và kết nối thị trường lao động. Đặc biệt, tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đào tạo nghề phải gắn với nhu cầu thực tế, điều kiện sản xuất và khả năng tạo việc làm sau đào tạo.

Cùng với hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, cần phát huy hiệu quả các chương trình hỗ trợ việc làm, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, giúp người dân có thêm cơ hội ổn định sinh kế.

PV: Việc doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động. Theo bà, cần tăng cường giám sát vấn đề này như thế nào?

Đại biểu Lỳ Mì Lé: Đóng bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ, đúng thời hạn là trách nhiệm của người sử dụng lao động và người lao động theo quy định. Đây cũng là cơ sở quan trọng để bảo đảm quyền lợi khi người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ.

Nếu doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ, người lao động có thể bị ảnh hưởng đến quyền lợi bảo hiểm. Đặc biệt, những người có thu nhập thấp, hoàn cảnh khó khăn thường gặp nhiều trở ngại khi quyền lợi bị gián đoạn.

Theo tôi, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách tại doanh nghiệp, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm theo quy định pháp luật. Đồng thời, người sử dụng lao động cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, công khai thông tin đóng bảo hiểm để người lao động chủ động theo dõi quá trình tham gia.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò giám sát của tổ chức công đoàn và cơ quan quản lý nhà nước; hướng dẫn người lao động phản ánh, kiến nghị khi phát hiện dấu hiệu vi phạm. Cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ trong quản lý cũng cần được đẩy mạnh, nhưng phải bảo đảm người dân ở địa bàn khó khăn có thể tiếp cận và sử dụng thuận lợi.

PV: Trước tác động của chuyển đổi số, tự động hóa và những thay đổi của thị trường lao động, bà có kiến nghị gì để bảo hiểm thất nghiệp phát huy tốt hơn vai trò hỗ trợ người lao động, nhất là lao động vùng cao?

Đại biểu Lỳ Mì Lé: Chuyển đổi số và tự động hóa đang làm thay đổi cơ cấu ngành nghề, yêu cầu về kỹ năng và phương thức tổ chức lao động. Điều này mở ra cơ hội việc làm mới nhưng cũng đòi hỏi người lao động phải thường xuyên cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng để thích ứng.

Với tư cách là một đại biểu Quốc hội trẻ, đồng thời là giáo viên đang công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tôi đặc biệt quan tâm đến cơ hội học nghề, tìm kiếm việc làm và phát triển của thế hệ trẻ vùng cao. Tôi mong muốn thanh niên dân tộc thiểu số không chỉ được tiếp cận thông tin về việc làm mà còn có điều kiện học tập, rèn luyện kỹ năng và tìm được công việc phù hợp, ổn định, để từng bước nâng cao đời sống cho bản thân và gia đình.

Đối với lao động vùng cao, thách thức lớn hơn do điều kiện tiếp cận giáo dục nghề nghiệp, thông tin tuyển dụng và các chương trình đào tạo còn hạn chế. Vì vậy, cần gắn chính sách bảo hiểm thất nghiệp với đào tạo nghề, tư vấn và kết nối việc làm. Chương trình đào tạo phải xuất phát từ nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và tiềm năng phát triển kinh tế địa phương, tránh tình trạng học xong nhưng không tìm được việc làm phù hợp.

Các trung tâm dịch vụ việc làm cần tăng cường tư vấn, giới thiệu việc làm, cung cấp thông tin thị trường và tổ chức các hoạt động tư vấn lưu động tại địa bàn miền núi. Đồng thời, cần quan tâm tạo cơ hội tiếp cận giáo dục nghề nghiệp, kỹ năng số và thông tin tuyển dụng cho phụ nữ, thanh niên dân tộc thiểu số; hướng dẫn người lao động sử dụng các kênh tìm việc chính thống để hạn chế nguy cơ bị lừa đảo.

Tôi cho rằng cần tiếp tục giám sát quá trình triển khai Luật Việc làm năm 2025, kịp thời ghi nhận khó khăn, vướng mắc từ cơ sở để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện chính sách. Mục tiêu là bảo đảm người lao động được tiếp cận chính sách công bằng, được hỗ trợ đúng nhu cầu, có thêm cơ hội ổn định việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Xin trân trọng cảm ơn bà!

Bảo Anh