Quy định rõ trách nhiệm quản lý, giám sát đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội
Đánh giá cao dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội trong việc chuyển từ tư duy chú trọng bảo toàn vốn sang quản lý Quỹ Bảo hiểm xã hội theo hướng vừa bảo đảm an toàn, vừa phát triển bền vững, các ĐBQH đề nghị quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng quản lý Quỹ và cơ quan bảo hiểm xã hội trong việc quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát danh mục, cơ cấu đầu tư.
Cân nhắc thận trọng việc mở rộng danh mục đầu tư
Theo Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội, đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội đã vượt 1,5 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân chỉ đạt 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,31%. Thực tế này đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả đầu tư, bảo toàn giá trị thực của nguồn vốn và bảo đảm khả năng chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội trong dài hạn.
ĐBQH Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) đánh giá cao những điều chỉnh trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, nhất là việc kết hợp yêu cầu bảo đảm an toàn với nâng cao hiệu quả đầu tư Quỹ. Theo đại biểu, đây là hướng tiếp cận cần thiết khi quy mô Quỹ ngày càng lớn, trong khi áp lực già hóa dân số và nghĩa vụ chi trả dài hạn ngày càng gia tăng.
Theo đại biểu, Quỹ Bảo hiểm xã hội không đơn thuần là một quỹ tài chính mà còn là nơi gửi gắm niềm tin, là “bình oxy an sinh” của hàng chục triệu người lao động khi về già hoặc mất sức lao động. Vì vậy, mọi thay đổi trong cơ chế quản lý, đầu tư Quỹ đều phải đặt quyền lợi lâu dài của người tham gia bảo hiểm xã hội lên hàng đầu.
“Nếu đồng vốn được bảo toàn trên sổ sách nhưng giá trị thực tăng trưởng rất thấp, liệu chúng ta đã thực sự bảo vệ đầy đủ khoản tích luỹ dành cho an sinh?”, đại biểu Vũ Văn Tiến đặt vấn đề.
Liên quan đến nguyên tắc đầu tư Quỹ, khoản 24 Điều 1 dự thảo Luật (sửa đổi khoản 1 Điều 121) quy định hoạt động đầu tư phải bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững, hiệu quả và minh bạch.
Đồng tình với định hướng này, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh, các yêu cầu trên không tách rời, càng không đối lập nhau. An toàn là điều kiện tiên quyết, nhưng hiệu quả cũng phải là yêu cầu bắt buộc. Bảo toàn vốn không chỉ là giữ nguyên số tiền trên sổ sách mà còn phải duy trì giá trị thực của đồng vốn, đáp ứng nghĩa vụ chi trả trong dài hạn.
Cùng quan tâm đến hiệu quả sử dụng nguồn lực an sinh, ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) cho rằng, với nguồn vốn có quy mô đặc biệt lớn, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của hàng chục triệu người, việc đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội phải bảo đảm an toàn, đồng thời đạt hiệu quả tương xứng với quy mô nguồn vốn và yêu cầu bảo đảm an sinh lâu dài.
Tuy nhiên, theo đại biểu Lê Hữu Trí, việc mở rộng danh mục đầu tư cần được cân nhắc thận trọng, trên cơ sở pháp lý rõ ràng, năng lực quản trị rủi ro và cơ chế giám sát độc lập phù hợp. Không nên vì mục tiêu tăng lợi nhuận mà làm gia tăng rủi ro đối với Quỹ bảo hiểm xã hội, bởi đây là nguồn lực được hình thành từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động, nhằm bảo đảm an sinh trong dài hạn.
Bổ sung nguyên tắc công khai, minh bạch hiệu quả đầu tư
Để bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả đầu tư Quỹ, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng quản lý Quỹ Bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát danh mục, cơ cấu đầu tư.
Đồng thời, cần xác định rõ cơ chế kiểm soát rủi ro, đánh giá hiệu quả và trách nhiệm khi xảy ra thất thoát hoặc đầu tư kém hiệu quả; định kỳ công khai các chỉ tiêu về cơ cấu đầu tư, lãi suất, chi phí quản lý, mức độ rủi ro và hiệu quả đầu tư thực tế.
Cùng quan điểm, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cảnh báo nguy cơ khi nguồn vốn Quỹ tập trung quá lớn vào một hình thức đầu tư, dù là trái phiếu Chính phủ hay tại một ngân hàng. Việc tập trung vốn có thể làm gia tăng rủi ro, hạn chế hiệu quả sinh lời, ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn và thực hiện nghĩa vụ chi trả.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc đánh giá hàng năm hiệu quả của từng hình thức đầu tư, công khai, minh bạch kết quả để Hội đồng quản lý Quỹ có cơ sở xem xét, quyết định; đồng thời, kiện toàn, nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng quản lý Quỹ bảo hiểm xã hội.
“Xác định những nguyên tắc này ngay trong luật sẽ tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ quy định biện pháp kiểm soát rủi ro phù hợp, đồng thời bảo đảm Hội đồng quản lý Quỹ Bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội thực hiện đầy đủ trách nhiệm đối với nguồn quỹ được giao quản lý”, đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh.