Tôn vinh 8 vị danh Nho làm rạng danh nghề Việt
Nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), chiều 9/11, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám phối hợp cùng nhóm nghệ sĩ khai mạc trưng bày “Tổ nghề và danh Nho nước Việt”.
Đây là sự kiện mở màn cho chuỗi hoạt động thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.
Phát biểu khai mạc, Phó giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Nguyễn Văn Tú cho biết: nền giáo dục khoa cử Việt Nam với lịch sử hơn 950 năm đã đào tạo ra hàng nghìn bậc hiền tài cống hiến, phụng sự đất nước. Trong số họ, nhiều nhà khoa bảng đóng góp thiết thực trong việc truyền bá tri thức, phát triển kỹ nghệ dân gian và được nhân dân tôn vinh làm tổ nghề.
Từ câu chuyện ấy, trưng bày giới thiệu 8 vị Tiến sĩ gắn với 8 nghề truyền thống, gồm in mộc bản, dệt chiếu, làm sơn ta, ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc. Bên cạnh đó là câu chuyện về cụ Đặng Huy Trứ, người có vai trò quan trọng trong việc đưa nghề nhiếp ảnh vào Việt Nam.
Theo giám tuyển - nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, trưng bày được thiết kế như cuộc đối thoại sống động giữa tư liệu lịch sử, các tác phẩm, sản phẩm của nghề thủ công và nghệ thuật đương đại.
“Không đơn thuần tái hiện tiểu sử, các câu chuyện di sản được chuyển hóa qua đa dạng hình thức biểu đạt: mộc bản khắc gỗ, sơn mài, tranh thêu, sản phẩm dệt, điêu khắc, nhiếp ảnh và nghệ thuật sắp đặt. Sự kiện quy tụ lực lượng đông đảo nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề và nghệ sĩ trẻ”.
Với nghề in mộc bản gắn với Tiến sĩ Lương Như Hộc, khách tham quan được tìm hiểu tranh khắc in của nghệ nhân làng Thanh Liễu (Hải Phòng) Nguyễn Công Đạt, Nguyễn Công Tráng cùng các tác phẩm khắc gỗ của nhiều họa sĩ, nghệ sĩ đương đại.
Không gian nghề dệt chiếu gắn với Tiến sĩ Phạm Đôn Lễ được thể hiện qua sắp đặt của họa sĩ Vũ Xuân Đông, kết hợp thực hành của nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa).
Nghề làm sơn ta gắn với Tiến sĩ Trần Lư được giới thiệu qua những góc nhìn về kỹ thuật sơn ta, thếp vàng. Trong khi đó, nghề ép dầu của Tiến sĩ Nguyễn Quang Tán được thể hiện qua tác phẩm điêu khắc “Thánh sư ép dầu” bằng xi măng, gốm cổ của nhà điêu khắc Thái Nhật Minh và đèn hình chim của nghệ sĩ Đinh Văn Trọng.
Các nghề dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc cũng được trình diễn qua sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống với sáng tạo mới. Đáng chú ý, không gian dệt lượt của Tiến sĩ Phùng Khắc Khoan kết nối thực hành dệt của nghệ nhân La Khê với thiết kế áo dài của sinh viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-SIS) và các tác phẩm liên quan đến tơ lụa.
Nghề thêu gắn với Tiến sĩ Lê Công Hành được giới thiệu qua tác phẩm thêu, tranh lụa đương đại và kỹ thuật thêu vá. Những chất liệu da, thiếc cũng trở thành nguồn cảm hứng cho các tác phẩm hội họa, điêu khắc và thiết kế.
Riêng câu chuyện về cụ Đặng Huy Trứ được tiếp nối bằng những thực hành nhiếp ảnh đương đại của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, nhiếp ảnh gia Phạm Duy và sinh viên Nhiếp ảnh nghệ thuật VNU-SIS. Qua đó, trưng bày đặt lịch sử nhiếp ảnh Việt Nam trong mối liên hệ với những cách nhìn, cách kể bằng hình ảnh của thế hệ hôm nay.
Đặc biệt, hệ thống bia khắc mica do họa sĩ Trần Hậu Yên Thế thực hiện xuyên suốt không gian trưng bày đã tạo nên gạch nối sáng tạo giữa hình tượng bia đá truyền thống với ngôn ngữ thị giác hiện đại.
Các nhà tổ chức kỳ vọng, trưng bày sẽ lan tỏa tới công chúng giá trị đặc biệt của nền quốc học, không chỉ đào tạo nên những hiền tài, mà còn góp phần trực tiếp phát triển đời sống nhân dân. Trưng bày cũng góp phần đưa các không gian di sản trở lại gần hơn với đời sống đương đại, trở thành không gian sáng tạo, nơi lưu giữ và trao truyền giá trị truyền thống để di sản văn hóa trở thành nguồn lực phát triển đất nước.
Trưng bày “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” diễn ra đến hết ngày 5/12 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Văn Miếu - Quốc Tử Giám.