Đề xuất nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21 tuổi

Chiều 9/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi

ĐBQH Nguyễn Hải Long (Đà Nẵng) đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 tuổi lên 21 tuổi nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đề nghị này đã được một số ĐBQH nêu tại phiên thảo luận tổ. Tuy nhiên, theo giải trình của Bộ Y tế, cần nghiên cứu thêm mô hình khoa học, kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động, lấy ý kiến các đối tượng chịu ảnh hưởng và thẩm định chính sách. Do đó, trong Kỳ họp này chưa kịp hoàn thiện quy trình, thủ tục để bổ sung quy định.

Chia sẻ sự thận trọng của cơ quan soạn thảo đối với một sửa đổi có thể hạn chế quyền con người, song đại biểu Nguyễn Hải Long cho rằng, nội dung này thực tế đã được cơ quan chức năng nghiên cứu, đánh giá.

Dẫn Báo cáo số 852 của Bộ Y tế đánh giá tác động chính sách cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá (tức là cấm suốt đời, không dừng ở tuổi 21), đại biểu Nguyễn Hải Long cho biết, báo cáo kết luận: nếu giữ mốc 18 tuổi thì mỗi năm vẫn có thêm một lớp thanh niên bước qua ngưỡng hợp pháp và trở thành đối tượng mà ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài.

Báo cáo cũng nêu, mỗi năm có 100.000 người tử vong vì khói thuốc; cứ 1.000 người dân Việt Nam thì có 1 người chết vì khói thuốc.

Đại biểu cho biết, trong tháng 10/2026, bốn hội chuyên ngành gồm Hội Ung thư, Hội Tim mạch, Hội Hồi sức cấp cứu và chống độc, Hội Miễn dịch trị liệu ung thư Việt Nam đã gửi công văn đến các ĐBQH, đề nghị đưa trở lại dự thảo Luật quy định cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá.

Mặt khác, theo kết quả điều tra năm 2021 được dẫn trong báo cáo của Bộ Y tế, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới từ 15 - 19 tuổi là 5,46%, trong khi ở nhóm tuổi 20 - 24 là 32,6%, cao gấp gần 6 lần. Theo đại biểu, giai đoạn 18 - 21 tuổi, khi các em rời gia đình, có tiền riêng và sống trong môi trường bạn bè mới, chính là khoảng thời gian chưa được bảo vệ. Trong khi đó, người không hút thuốc trước tuổi 21 thì phần lớn sẽ không hút thuốc suốt đời.

Đại biểu cũng dẫn chứng nghiên cứu khoa học thần kinh cho thấy não người tiếp tục hoàn thiện đến khoảng 25 tuổi; trong đó, vùng vỏ não trước trán, nơi điều khiển khả năng cân nhắc và kiềm chế, hoàn thiện sau cùng. Báo cáo của Viện Y học Hoa Kỳ cho rằng, não bộ ở tuổi vị thành niên và thanh niên đặc biệt dễ bị nicotine gây nghiện; bắt đầu hút càng sớm thì mức độ nghiện càng sâu và càng khó bỏ. Đến nay, có ít nhất 15 quốc gia đã áp dụng mốc 21 tuổi mới được hút thuốc lá, trong đó có Hoa Kỳ.

“Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá ban hành từ năm 2012, mười bốn năm mới có một lần sửa đổi như hôm nay; chờ dịp sau có thể lại là nhiều năm nữa. Theo mô hình của Bộ Y tế, mỗi năm giữ mốc 18 tuổi, nước ta có thêm khoảng 190 nghìn nam thanh niên trở thành người hút thuốc”, đại biểu nhấn mạnh.

Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Hải Long đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình 19, 20, 21 tuổi; mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, nhằm bảo đảm người đang được mua thuốc lá hợp pháp không bị mất quyền.

Liên quan đến chế tài đối với thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, ĐBQH Bùi Thanh Toàn (Đắk Lắk) cho biết, thuốc lá điện tử đang xâm nhập học đường rất mạnh. Tuy nhiên, nếu phát hiện học sinh sử dụng, việc phạt tiền có thể không khả thi vì các em không có tiền; còn kỷ luật hoặc đuổi học có thể ảnh hưởng lớn đến tâm lý và tương lai của các em.

Do vậy, dù mức xử phạt cụ thể thuộc thẩm quyền quy định tại nghị định, đại biểu đề nghị dự thảo luật bổ sung nguyên tắc xử lý phù hợp tại Điều 31. Theo đó, đối với người dưới 18 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cần ưu tiên các biện pháp lao động công cộng, tham gia chương trình tư vấn cai nghiện thay vì chỉ áp dụng hình thức phạt tiền.

Làm rõ tiêu chí nhận diện các sản phẩm thuốc lá mới

Tại phiên thảo luận, nhiều ĐBQH đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới; làm rõ khái niệm, tiêu chí nhận diện sản phẩm, nguyên liệu, thiết bị, linh kiện và các hành vi bị cấm.

Góp ý về quy định cấm tại điểm d khoản 1 và khoản 2 Điều 9 dự thảo Luật, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị làm rõ khái niệm “sản phẩm có thiết kế của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng”, xác định cụ thể nhóm sản phẩm được bổ sung vào diện cấm, dấu hiệu nhận diện và sự khác biệt so với các nhóm sản phẩm đã được quy định.

Theo đại biểu, dự thảo Luật cần xác định những dấu hiệu pháp lý cơ bản của nhóm sản phẩm này, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí kỹ thuật và phương pháp nhận diện để bảo đảm thống nhất trong áp dụng.

Đại biểu cũng đề nghị phân biệt rõ hai mục tiêu quản lý: ngăn chặn các sản phẩm có chức năng sử dụng như thuốc lá điện tử và hạn chế các sản phẩm mô phỏng hình thức, có khả năng tạo sức hấp dẫn hoặc quảng bá thuốc lá. Việc làm rõ phạm vi điều chỉnh sẽ giúp xác định chính xác đối tượng bị cấm, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau trong thực tiễn.

Về quy định địa điểm cấm hút thuốc lá trong cơ sở giáo dục, ĐBQH Cà Thị Thắm (Lai Châu) tán thành với việc dự thảo mở rộng phạm vi cấm hút thuốc lá ra toàn bộ khuôn viên cơ sở giáo dục (khoản 4, 10 của Điều 1), qua đó góp phần bảo vệ môi trường học đường, bảo vệ sức khỏe học sinh, sinh viên.

Để nâng cao tính khả thi của quy định này, đại biểu đề nghị bổ sung quy định hoặc giao cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong việc phổ biến quy định, bố trí biển báo, kiểm tra, nhắc nhở và phối hợp xử lý vi phạm. Nội dung tuyên truyền cũng cần phù hợp với lứa tuổi, ngôn ngữ và điều kiện sinh hoạt của học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Giải trình các vấn đề được ĐBQH quan tâm, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định, độ tuổi được sử dụng thuốc lá trong dự thảo được đề xuất trên cơ sở bảo đảm đồng bộ với quy định của Bộ luật Dân sự về độ tuổi có năng lực hành vi dân sự đầy đủ để tự mình thực hiện mọi quyền và nghĩa vụ dân sự (từ 18 tuổi).

Theo Bộ trưởng, đa số quốc gia trên thế giới đều quy định cấm sử dụng thuốc lá đối với người dưới 18 tuổi. Đây là độ tuổi tiêu chuẩn toàn cầu phổ biến, được nhiều quốc gia ở châu Âu, châu Á và châu Mỹ áp dụng.

Đối với đề xuất nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi, Bộ trưởng thừa nhận hiện có 16 quốc gia trên thế giới quy định ở độ tuổi này. Tuy nhiên, căn cứ đánh giá tác động chưa rõ ràng; một số quốc gia đã áp dụng nhưng sau đó bãi bỏ chính sách. Ngay tại Vương quốc Anh, quy định này được đưa vào Bộ luật thuốc lá và thuốc lá điện tử nhưng đến năm 2027 mới có hiệu lực thi hành.

“Kinh nghiệm quốc tế được cơ quan soạn thảo chú trọng tham khảo trong quá trình xây dựng dự thảo Luật. Đa phần các nước đều áp dụng từ 18 tuổi trở lên”, Bộ trưởng cho biết.

Về đề xuất từ năm 2028 cấm bán thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau, kể cả khi họ trưởng thành, nhằm ngăn các thế hệ trẻ bắt đầu hút thuốc, Bộ trưởng khẳng định đây là nội dung đã được đề cập trong quá trình xây dựng chính sách của dự án luật. Tuy nhiên, đây là chính sách rất mới, chưa có đủ căn cứ để đánh giá tác động. Vì vậy, khi lấy ý kiến trong Chính phủ, đa số ý kiến đồng tình chưa đưa chính sách này vào dự thảo Luật.

Bộ trưởng Bộ Y tế cũng cho rằng, thực tiễn thực hiện quy định cấm bán thuốc lá, cấm sử dụng thuốc lá đối với người dưới 18 tuổi thời gian qua cho thấy cần quyết tâm hơn nữa mới có thể bảo đảm mục tiêu đề ra.

Thanh Hải