Tây Ninh thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao từ ba ngành hàng chủ lực

Động lực mới cho nông nghiệp địa phương

Phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao được Tây Ninh xác định là một trong những chương trình trọng tâm, đột phá giai đoạn 2026-2030. Định hướng của tỉnh là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp đa giá trị, tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn, gắn vùng nguyên liệu với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ.

Đến nay, tỷ lệ diện tích cây trồng chủ lực ứng dụng công nghệ cao của tỉnh đạt khoảng 29,2%; mức độ cơ giới hóa ở các khâu sản xuất chính đối với lúa, mía, sắn đạt trên 90%.

Tây Ninh cũng đã hỗ trợ xây dựng 3.574 ha diện tích đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalG.A.P., cấp và quản lý 803 mã số vùng trồng, 957 mã số cơ sở đóng gói, phục vụ truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu.

Trong ba ngành hàng chủ lực, sắn là một trong những lĩnh vực có quy mô sản xuất và chế biến lớn. Với khoảng 61.000 ha, sản lượng hằng năm trên 2 triệu tấn củ tươi, Tây Ninh hiện có 65 doanh nghiệp chế biến sắn. Các doanh nghiệp đang chuyển dần từ sản xuất tinh bột thô sang những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn như tinh bột biến tính, mạch nha, đường glucose và nguyên liệu phục vụ công nghiệp thực phẩm, dược phẩm.

Đáng chú ý, công nghệ xử lý nước thải khép kín, thu hồi khí biogas phát điện, tận dụng bã sắn làm phân bón hữu cơ được triển khai tại nhiều nhà máy. Tỉnh cũng định hướng nghiên cứu sản xuất than sinh học từ phụ phẩm thân cây sắn, mở ra khả năng kết hợp phát triển kinh tế tuần hoàn với giảm phát thải.

Với cây mía, công nghệ được ứng dụng đồng bộ từ sản xuất đến quản trị vùng nguyên liệu. Năm 2025, diện tích mía toàn tỉnh đạt khoảng 8.442 ha. Doanh nghiệp tiêu biểu là Công ty CP Thành Thành Công - Biên Hòa (TTC AgriS) với hai nhà máy có tổng công suất 1,5 triệu tấn mía nguyên liệu/năm, đã đầu tư cơ giới hóa, hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa tự động, châm phân thông minh và sử dụng drone trong chăm sóc cây trồng.

Đặc biệt, nền tảng số AgriOS được ứng dụng để quản lý từng thửa đất, theo dõi sinh trưởng, dự báo năng suất, tối ưu vật tư và điều phối thu hoạch. Toàn tỉnh đã xây dựng 1.523 ha vùng nguyên liệu mía đạt chứng nhận Bonsucro. Chuỗi sản xuất cũng từng bước khép kín khi bã mía được sử dụng phát điện sinh khối, mật rỉ phục vụ sản xuất cồn, bùn lọc được tận dụng làm phân bón vi sinh.

Ở ngành chuối, diện tích sản xuất đạt khoảng 3.000 ha, sản lượng dự kiến năm 2026 khoảng 89.000 tấn. Các doanh nghiệp đã đầu tư quy trình sản xuất quy mô công nghiệp, từ nuôi cấy mô chọn giống, tưới nhỏ giọt đến thu hoạch và bảo quản. TTC AgriS hiện phát triển gần 600 ha chuối Nam Mỹ tại các nông trường Thành Long và Tân Châu, đạt GlobalG.A.P., sản lượng khoảng 30.000 tấn/năm, xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Malaysia. Mô hình của Công ty Huy Long An - Mỹ Bình cũng ứng dụng hệ thống ròng rọc thu hoạch tự động trên cao, giúp hạn chế trầy xước và giảm tổn thất sau thu hoạch.

Tuy nhiên, yêu cầu đầu tư công nghệ, đổi mới dây chuyền chế biến, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu vẫn đặt ra áp lực lớn về vốn, hạ tầng và năng lực tổ chức sản xuất. Liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp ở một số khâu cần tiếp tục được củng cố để bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định, đồng đều về chất lượng.

Tái cấu trúc vùng nguyên liệu, gỡ điểm nghẽn để bứt phá

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm, trong giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh xác định doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị; vùng nguyên liệu tập trung là nền tảng; hợp tác xã là cầu nối tổ chức sản xuất; nông dân là chủ thể trung tâm thụ hưởng. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục là động lực đột phá, trong khi chế biến sâu và thị trường tiêu thụ quyết định giá trị ngành hàng.

Tỉnh tập trung tái cấu trúc không gian sản xuất, quy hoạch các vùng nguyên liệu sắn, mía, chuối tập trung, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và khả năng kết nối nhà máy chế biến. Cùng với cơ giới hóa đồng bộ, tỉnh ưu tiên nghiên cứu, chọn tạo giống sạch bệnh, năng suất cao, chịu hạn; mở rộng tưới tiết kiệm, phân bón thông minh, ứng dụng drone, cảm biến IoT và trí tuệ nhân tạo trong giám sát vùng trồng, dự báo sâu bệnh và năng suất.

Một trọng tâm khác là phát triển công nghiệp chế biến sâu, tận dụng phụ phẩm, phát triển năng lượng xanh và nông nghiệp phát thải thấp. Tỉnh cũng hướng đến quản trị số toàn bộ chuỗi ngành hàng, tích hợp dữ liệu về thổ nhưỡng, diện tích, giống, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, tiến độ thu hoạch và diễn biến thị trường.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Tây Ninh xác định công nghệ phải giải quyết đúng điểm nghẽn của sản xuất, lấy hiệu quả kinh tế và khả năng nhân rộng làm tiêu chí đánh giá, tránh đầu tư theo phong trào. Đồng thời, phát huy mô hình liên kết 6 nhà gồm: Nhà nước, nhà nông, doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng và nhà phân phối; tăng cường đào tạo nông dân số, cán bộ quản trị hợp tác xã và đội ngũ kỹ sư nông nghiệp.

Tỉnh cũng đặt yêu cầu huy động nguồn lực nâng cấp giao thông nội đồng, hệ thống thủy lợi, điện sản xuất và hạ tầng số tại các vùng nguyên liệu. Đây là những điều kiện quan trọng để công nghệ được ứng dụng đồng bộ, giảm chi phí sản xuất và nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản.

Để tháo gỡ khó khăn về nguồn lực, cơ chế và thị trường, Tây Ninh kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương ban hành chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, tiền thuê đất đối với doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, tái chế phụ phẩm nông nghiệp, sản xuất năng lượng xanh và các dự án giảm phát thải. Đồng thời, hỗ trợ mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch, cập nhật tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch thực vật và tháo gỡ rào cản thương mại.

Về hạ tầng, tỉnh kiến nghị ưu tiên vốn đầu tư giao thông kết nối liên vùng Đông Nam Bộ, công trình thủy lợi và các dự án kè, phòng chống sạt lở bờ sông, bờ kênh phục vụ sản xuất.

Tây Ninh cũng đề xuất Bộ Tài chính xem xét cho phép sử dụng văn bản xác nhận hoạt động hỗ trợ đầu tư, hợp tác trồng và nhận lại nông sản tại các tỉnh Campuchia tiếp giáp biên giới Việt Nam, có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền, thay thế Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài trong hồ sơ hưởng chính sách miễn thuế nhập khẩu đối với nông sản chưa qua chế biến, trong đó có mía.

Trúc Oanh