Cơ chế đặc thù cần tạo giá trị thực chất cho du lịch

Ưu đãi cần dựa trên hiệu quả tổng thể của dự án

- Nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, Quốc hội đang xem xét ban hành Nghị quyết với 7 nhóm chính sách đặc thù. Theo ông, việc ban hành nghị quyết này có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của ngành du lịch?

- Du lịch là động lực tăng trưởng quan trọng của đất nước, vì vậy, việc xây dựng riêng một Nghị quyết nhằm tạo thêm động lực cho ngành kinh tế tổng hợp này là rất cần thiết.

Trong 7 nhóm chính sách được đề xuất, tôi đặc biệt quan tâm đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hỗ trợ các mô hình kinh doanh mới. Du lịch chịu sự điều chỉnh của nhiều lĩnh vực pháp luật như đầu tư, đất đai, thuế, xuất nhập cảnh, lao động, văn hóa và giao thông. Trong khi đó, nhiều sản phẩm, mô hình kinh doanh mới chưa có hành lang pháp lý phù hợp hoặc quy định hiện hành chưa theo kịp thực tiễn. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sẽ tạo không gian cho doanh nghiệp đổi mới, đồng thời giúp cơ quan quản lý đánh giá hiệu quả, nhận diện rủi ro trước khi nhân rộng.

Tuy nhiên, các chính sách phải được triển khai đồng bộ mới phát huy hiệu quả. Chính sách thị thực cần gắn với phát triển đường bay và sản phẩm du lịch hấp dẫn; kinh tế đêm phải đi cùng hạ tầng, nhân lực và quản lý môi trường. Mục tiêu cuối cùng là kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và tỷ lệ khách quay lại, qua đó nâng cao giá trị đóng góp của du lịch cho nền kinh tế.

­- Dự thảo Nghị quyết phân tầng ưu đãi đối với ba loại dự án du lịch theo quy mô vốn, việc làm và tiến độ giải ngân. Ông đánh giá thế nào về cách tiếp cận này?

- Phân tầng ưu đãi theo quy mô và tính chất dự án là cần thiết, nhằm thu hút những nhà đầu tư đủ năng lực phát triển sản phẩm cạnh tranh, hình thành điểm đến mới và tạo sức lan tỏa tới các ngành dịch vụ liên quan.

Dự thảo đưa ra ba ngưỡng vốn đầu tư từ 3.000 tỷ, 10.000 tỷ và 30.000 tỷ đồng, gắn với các điều kiện về tỷ trọng vốn dành cho hạng mục du lịch và số việc làm tạo ra. Đây là cách tiếp cận có chọn lọc, nhưng không nên đồng nhất quy mô vốn với hiệu quả đầu tư. Dự án có vốn lớn chưa chắc tạo ra giá trị gia tăng cao, sức lan tỏa rộng hay đóng góp bền vững cho địa phương.

Theo tôi, cần chuyển từ xét ưu đãi chủ yếu dựa trên quy mô vốn sang đánh giá tổng thể hiệu quả dự án. Bên cạnh năng lực tài chính và tiến độ giải ngân, cần xem xét chất lượng sản phẩm, khả năng thu hút và tăng chi tiêu của du khách; mức độ tạo việc làm ổn định, sử dụng lao động địa phương, liên kết với doanh nghiệp trong nước và bảo vệ môi trường.

Việc lựa chọn phải công khai, minh bạch; ưu đãi gắn với cam kết và kết quả đầu ra, có kiểm tra định kỳ, hậu kiểm và thu hồi khi vi phạm. Đặc biệt, cần ngăn tình trạng chia nhỏ hoặc chuyển dịch hạng mục đầu tư để lợi dụng chính sách. Ưu đãi không phải "phần thưởng" cho dự án có nhiều vốn mà là sự đầu tư có điều kiện của Nhà nước vào những dự án tạo ra giá trị thực chất cho nền kinh tế và cộng đồng.

Đồng bộ chính sách, nâng cao hiệu quả thực thi

- Dự thảo Nghị quyết đề xuất nhiều chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng, nông nghiệp, sinh thái, làng nghề và tiêu thụ sản phẩm OCOP. Theo ông, cần cơ chế gì để tăng liên kết giữa doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và người dân?

- Đây là hướng đi cần thiết. Du lịch không thể bền vững nếu chỉ có các khu nghỉ dưỡng, tổ hợp giải trí lớn mà thiếu chuỗi liên kết với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh và cộng đồng địa phương.

Điều quan trọng là cụ thể hóa chính sách hỗ trợ thành các cơ chế hợp tác, chia sẻ lợi ích. Chẳng hạn, doanh nghiệp lữ hành đặt hàng dịch vụ từ hợp tác xã; khách sạn đưa sản phẩm OCOP vào chuỗi cung ứng; người dân tham gia cung cấp dịch vụ vận chuyển, hướng dẫn, ẩm thực, lưu trú và trải nghiệm nông nghiệp.

“

Hỗ trợ du lịch cộng đồng phải gắn với việc làm, thu nhập của người dân

Góp ý dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, ĐBQH Trần Lan Phương (TP. Hải Phòng) đánh giá cao chính sách hỗ trợ du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, sinh thái và làng nghề truyền thống. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, trong khi ưu đãi dành cho các dự án lớn được quy định khá cụ thể, nhiều chính sách hỗ trợ du lịch cộng đồng vẫn phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách địa phương, khiến các địa bàn khó khăn có thể gặp bất lợi khi tiếp cận.
Theo đại biểu, hỗ trợ hạ tầng, đào tạo kỹ năng cần đi đôi với kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm. Vì vậy, cần có cơ chế khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú với hợp tác xã, hộ kinh doanh và cộng đồng dân cư trong cung ứng sản phẩm, dịch vụ du lịch, sử dụng lao động tại chỗ và đào tạo theo nhu cầu thị trường.
Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ liên kết dựa trên hợp đồng và kết quả thực hiện; ưu tiên hỗ trợ đồng bộ từ đào tạo kỹ năng, nâng cao chất lượng sản phẩm, chuyển đổi số đến kết nối thị trường. Việc phân bổ nguồn lực cần tính đến tiềm năng du lịch và khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương.

H.Lan

Đặc biệt, người dân cần được tham gia quyết định việc khai thác tài nguyên, gìn giữ văn hóa, tổ chức dịch vụ và phân chia lợi ích, thay vì chỉ làm lao động thời vụ. Chính quyền cần hỗ trợ đào tạo nghề, ngoại ngữ, kỹ năng số, quản trị và kết nối thị trường.

Nhìn từ vùng đồng bằng sông Cửu Long, có thể kết nối vườn cây, chợ nổi, làng nghề, di sản, ẩm thực và sinh kế sông nước thành chuỗi trải nghiệm. Tour miệt vườn chỉ bền vững khi người trồng cây, chủ ghe, nghệ nhân và cơ sở dịch vụ cùng hưởng lợi. Hiệu quả cần được đo bằng số hộ tham gia, thu nhập cộng đồng, tỷ lệ mua hàng và sử dụng lao động tại chỗ.

- Dự thảo Nghị quyết đề xuất phát triển các mô hình du lịch mới như kinh tế đêm, tổ hợp biểu diễn nghệ thuật, khu giải trí tích hợp và thử nghiệm có kiểm soát. Theo ông, cần thiết kế cơ chế quản lý, giám sát như thế nào?

- Nhóm chính sách này mở rộng du lịch sang kinh tế trải nghiệm, công nghiệp văn hóa, giải trí, chăm sóc sức khỏe và dịch vụ số. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo cần được ứng dụng để cải thiện hành trình và quản trị điểm đến; chuyển đổi xanh phải gắn với tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải.

Việc cho phép thử nghiệm có kiểm soát tối đa 5 năm theo đề án địa phương được Thủ tướng chấp thuận là cơ hội để phát triển những mô hình mới. Tuy nhiên, đề án phải xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí và phương án kiểm soát rủi ro, an ninh, an toàn cho du khách, môi trường và quyền lợi cộng đồng.

Địa phương cần đánh giá sức chứa hạ tầng, giao thông, tiếng ồn, chất thải và phòng cháy, chữa cháy; đồng thời tham vấn người dân, thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh. Kết quả thử nghiệm phải được công khai để làm căn cứ quyết định nhân rộng, điều chỉnh hoặc dừng hoạt động.

- Chính sách thị thực đặc biệt, phát triển nhân lực và ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng, xúc tiến du lịch được xác định là những nội dung trọng tâm. Theo ông, đâu là điều kiện để các chính sách này phát huy hiệu quả và cần phân định trách nhiệm giữa Trung ương, địa phương như thế nào?

- Cần xem thị thực, hàng không, hạ tầng, sản phẩm và nhân lực là một gói chính sách tổng thể nhằm nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến. Chính sách thị thực cần linh hoạt, ưu tiên thu hút khách có mức chi tiêu cao, lưu trú dài ngày, khách quay lại và khách du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo (MICE); đồng thời nghiên cứu thí điểm đối với người làm việc từ xa, khách kết hợp khám chữa bệnh, nghỉ dưỡng. Thị thực đặc biệt phải có nội hàm rõ ràng, tạo thuận lợi thực chất nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu an ninh.

Chính sách thị thực phải đi cùng kết nối hàng không và giao thông đa phương thức. Ngân sách cần ưu tiên hạ tầng thiết yếu kết nối các cửa ngõ quốc tế với trung tâm du lịch, tránh đầu tư dàn trải. Về nhân lực, chú trọng đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề, quản trị, tiếp thị số và lao động tại chỗ, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Trong tổ chức thực hiện, cần phân định rõ trách nhiệm, nguồn lực và thời hạn hoàn thành của từng cấp, từng ngành. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giữ vai trò đầu mối theo dõi, phối hợp triển khai; các bộ, ngành chịu trách nhiệm trong phạm vi quản lý; HĐND, UBND cấp tỉnh cụ thể hóa chính sách, công khai nguồn lực và tiêu chí hỗ trợ.

Đặc biệt, phân bổ ngân sách phải gắn với kết quả đầu ra, thể hiện qua sản phẩm du lịch mới, thời gian lưu trú, mức chi tiêu của du khách, việc làm, thu nhập của người dân, tỷ lệ sử dụng hàng hóa địa phương và hiệu quả bảo vệ môi trường.

- Xin cảm ơn ông!

Hạnh Nhung thực hiện